TITUS
Mahabharata
Part No. 110
Previous part

Chapter: 110 
Adhyāya 110


Verse: 1  {Vaiśaṃpāyana uvāca}
Halfverse: a    taṃ vyatītam atikramya   rājā svam iva bāndʰavam
   taṃ vyatītam atikramya   rājā svam iva bāndʰavam /
Halfverse: c    sabʰāryaḥ śokaduḥkʰārtaḥ   paryadevayad āturaḥ
   sabʰāryaḥ śoka-duḥkʰa_ārtaḥ   paryadevayad āturaḥ /1/

Verse: 2  {Pāṇḍur uvāca}
Halfverse: a    satām api kule jātāḥ   karmaṇā bata durgatim
   satām api kule jātāḥ   karmaṇā bata durgatim /
Halfverse: c    prāpnuvanty akr̥tātmānaḥ   kāmajālavimohitāḥ
   prāpnuvanty akr̥ta_ātmānaḥ   kāma-jāla-vimohitāḥ /2/

Verse: 3 
Halfverse: a    śaśvad dʰarmātmanā jāto   bāla eva pitā mama
   śaśvad dʰarma_ātmanā jāto   bāla\ eva pitā mama /
Halfverse: c    jīvitāntam anuprāptaḥ   kāmātmaiveti naḥ śrutam
   jīvita_antam anuprāptaḥ   kāma_ātmā_eva_iti naḥ śrutam /3/

Verse: 4 
Halfverse: a    tasya kāmātmanaḥ kṣetre   rājñaḥ saṃyata vāg r̥ṣiḥ
   tasya kāma_ātmanaḥ kṣetre   rājñaḥ saṃyata vāg r̥ṣiḥ /
Halfverse: c    kr̥ṣṇadvaipāyanaḥ sākṣād   bʰagavān mām ajījanat
   kr̥ṣṇa-dvaipāyanaḥ sākṣād   bʰagavān mām ajījanat /4/

Verse: 5 
Halfverse: a    tasyādya vyasane buddʰiḥ   saṃjāteyaṃ mamādʰamā
   tasya_adya vyasane buddʰiḥ   saṃjātā_iyaṃ mama_adʰamā /
Halfverse: c    tyaktasya devair anayān   mr̥gayāyāṃ durātmanaḥ
   tyaktasya devair anayān   mr̥gayāyāṃ durātmanaḥ /5/

Verse: 6 
Halfverse: a    mokṣam eva vyavasyāmi   bandʰo hi vyasanaṃ mahat
   mokṣam eva vyavasyāmi   bandʰo hi vyasanaṃ mahat /
Halfverse: c    suvr̥ttim anuvartiṣye   tām ahaṃ pitur avyayām
   suvr̥ttim anuvartiṣye   tām ahaṃ pitur avyayām /
Halfverse: e    atīva tapasātmānaṃ   yojayiṣyāmy asaṃśayam
   atīva tapasā_ātmānaṃ   yojayiṣyāmy asaṃśayam /6/

Verse: 7 
Halfverse: a    tasmād eko 'ham ekāham   ekaikasmin vanaspatau
   tasmād eko_aham eka_aham   eka_ekasmin vanas-patau /
Halfverse: c    caran bʰaikṣaṃ munir muṇḍaś   cariṣyāmi mahīm imām
   caran bʰaikṣaṃ munir muṇḍaś   cariṣyāmi mahīm imām /7/

Verse: 8 
Halfverse: a    pāṃṣunā samavaccʰannaḥ   śūnyāgāra pratiśrayaḥ {!}
   pāṃṣunā samavaccʰannaḥ   śūnya_āgāra pratiśrayaḥ / {!}
Halfverse: c    vr̥kṣamūlaniketo vā   tyaktasarvapriyāpriyaḥ
   vr̥kṣa-mūla-niketo vā   tyakta-sarva-priya_apriyaḥ /8/

Verse: 9 
Halfverse: a    na śocan na prahr̥ṣyaṃś ca   tulyanindātmasaṃstutiḥ
   na śocan na prahr̥ṣyaṃś ca   tulya-nindā_ātma-saṃstutiḥ /
Halfverse: c    nirāśīr nirnamaskāro   nirdvandvo niṣparigrahaḥ
   nirāśīr nirnamaskāro   nirdvandvo niṣparigrahaḥ /9/

Verse: 10 
Halfverse: a    na cāpy avahasan kaṃ cin   na kurvan bʰrukuṭīṃ kva cit
   na ca_apy avahasan kaṃcin   na kurvan bʰrukuṭīṃ kvacit /
Halfverse: c    prasannavadano nityaṃ   sarvabʰūtahite rataḥ
   prasanna-vadano nityaṃ   sarva-bʰūta-hite rataḥ /10/

Verse: 11 
Halfverse: a    jaṅgamājaṅgamaṃ sarvam   avihiṃsaṃś caturvidʰam
   jaṅgama_ajaṅgamaṃ sarvam   avihiṃsaṃś catur-vidʰam /
Halfverse: c    svāsu prajāsv iva sadā   samaḥ prāṇabʰr̥tāṃ prati
   svāsu prajāsv iva sadā   samaḥ prāṇa-bʰr̥tāṃ prati /11/

Verse: 12 
Halfverse: a    ekakālaṃ caran bʰaikṣaṃ   kulāni dve ca pañca ca
   eka-kālaṃ caran bʰaikṣaṃ   kulāni dve ca pañca ca /
Halfverse: c    asaṃbʰave vā bʰaikṣasya   carann anaśanāny api
   asaṃbʰave vā bʰaikṣasya   carann anaśanāny api /12/

Verse: 13 
Halfverse: a    alpam alpaṃ yatʰā bʰojyaṃ   pūrvalābʰena jātucit
   alpam alpaṃ yatʰā bʰojyaṃ   pūrva-lābʰena jātucit /
Halfverse: c    nityaṃ nāticaram̐l lābʰe   alābʰe sapta pūrayan
   nityaṃ na_aticaram̐l lābʰe alābʰe sapta pūrayan /13/

Verse: 14 
Halfverse: a    vāsyaikaṃ takṣato bāhuṃ   candanenaikam ukṣataḥ
   vāsya_ekaṃ takṣato bāhuṃ   candanena_ekam ukṣataḥ / ՙ
Halfverse: c    nākalyāṇaṃ na kalyāṇaṃ   pradʰyāyann ubʰayos tayoḥ
   na_akalyāṇaṃ na kalyāṇaṃ   pradʰyāyann ubʰayos tayoḥ /14/

Verse: 15 
Halfverse: a    na jijīviṣuvat kiṃ cin   na mumūrṣuvad ācaran
   na jijīviṣuvat kiṃcin   na mumūrṣuvad ācaran /
Halfverse: c    maraṇaṃ jīvitaṃ caiva   nābʰinandan na ca dviṣan
   maraṇaṃ jīvitaṃ caiva   na_abʰinandan na ca dviṣan /15/

Verse: 16 
Halfverse: a    yāḥ kāś cij jīvatā śakyāḥ   kartum abʰyudaya kriyāḥ
   yāḥ kāścij jīvatā śakyāḥ   kartum abʰyudaya kriyāḥ /
Halfverse: c    tāḥ sarvāḥ samatikramya   nimeṣādiṣv avastʰitaḥ
   tāḥ sarvāḥ samatikramya   nimeṣa_ādiṣv avastʰitaḥ /16/

Verse: 17 
Halfverse: a    tāsu sarvāsv avastʰāsu   tyaktasarvendriyakriyaḥ
   tāsu sarvāsv avastʰāsu   tyakta-sarva_indriya-kriyaḥ /
Halfverse: c    saṃparityakta dʰarmātmā   sunirṇiktātma kalmaṣaḥ
   saṃparityakta dʰarma_ātmā   sunirṇikta_ātma kalmaṣaḥ /17/

Verse: 18 
Halfverse: a    nirmuktaḥ sarvapāpebʰyo   vyatītaḥ sarvavāgurāḥ
   nirmuktaḥ sarva-pāpebʰyo   vyatītaḥ sarva-vāgurāḥ /
Halfverse: c    na vaśe kasya cit tiṣṭʰan   sadʰarmā mātariśvanaḥ
   na vaśe kasyacit tiṣṭʰan   sadʰarmā mātariśvanaḥ /18/

Verse: 19 
Halfverse: a    etayā satataṃ vr̥ttyā   carann evaṃ prakārayā
   etayā satataṃ vr̥ttyā   carann evaṃ prakārayā /
Halfverse: c    dehaṃ saṃdʰārayiṣyāmi   nirbʰayaṃ mārgam āstʰitaḥ
   dehaṃ saṃdʰārayiṣyāmi   nirbʰayaṃ mārgam āstʰitaḥ /19/

Verse: 20 
Halfverse: a    nāhaṃ śvā carite mārge   avīrya kr̥paṇocite
   na_ahaṃ śvā carite mārge avīrya kr̥paṇa_ucite / ՙ
Halfverse: c    svadʰarmāt satatāpete   rameyaṃ vīryavarjitaḥ
   sva-dʰarmāt satata_apete   rameyaṃ vīrya-varjitaḥ /20/

Verse: 21 
Halfverse: a    satkr̥to 'saktr̥to vāpi   yo 'nyāṃ kr̥paṇa cakṣuṣā
   satkr̥to_asaktr̥to vā_api   yo_anyāṃ kr̥paṇa cakṣuṣā /
Halfverse: c    upaiti vr̥ttiṃ kāmātmā   sa śunāṃ vartate patʰi
   upaiti vr̥ttiṃ kāma_ātmā   sa śunāṃ vartate patʰi /21/

Verse: 22  {Vaiśampāyana uvāca}
Halfverse: a    evam uktvā suduḥkʰārto   niḥśvāsaparamo nr̥paḥ
   evam uktvā suduḥkʰa_ārto   niḥśvāsa-paramo nr̥paḥ /
Halfverse: c    avekṣamāṇaḥ kuntīṃ ca   mādrīṃ ca samabʰāṣata
   avekṣamāṇaḥ kuntīṃ ca   mādrīṃ ca samabʰāṣata /22/

Verse: 23 
Halfverse: a    kausalyā viduraḥ kṣattā   rājā ca saha bandʰubʰiḥ
   kausalyā viduraḥ kṣattā   rājā ca saha bandʰubʰiḥ /
Halfverse: c    āryā satyavatī bʰīṣmas   te ca rājapurohitāḥ
   āryā satyavatī bʰīṣmas   te ca rāja-purohitāḥ /23/

Verse: 24 
Halfverse: a    brāhmaṇāś ca mahātmānaḥ   somapāḥ saṃśitavratāḥ
   brāhmaṇāś ca mahātmānaḥ   somapāḥ saṃśita-vratāḥ /
Halfverse: c    pauravr̥ddʰāś ca ye tatra   nivasanty asmad āśrayāḥ
   paura-vr̥ddʰāś ca ye tatra   nivasanty asmad āśrayāḥ /
Halfverse: e    prasādya sarve vaktavyāḥ   pāṇḍuḥ pravrajito vanam
   prasādya sarve vaktavyāḥ   pāṇḍuḥ pravrajito vanam /24/

Verse: 25 
Halfverse: a    niśamya vacanaṃ bʰartur   vanavāse dʰr̥tātmanaḥ
   niśamya vacanaṃ bʰartur   vana-vāse dʰr̥ta_ātmanaḥ /
Halfverse: c    tat samaṃ vacanaṃ kuntī   mādrī ca samabʰāṣatām
   tat samaṃ vacanaṃ kuntī   mādrī ca samabʰāṣatām /25/

Verse: 26 
Halfverse: a    anye 'pi hy āśramāḥ santi   ye śakyā bʰaratarṣabʰaḥ
   anye_api hy āśramāḥ santi   ye śakyā bʰarata-r̥ṣabʰaḥ /
Halfverse: c    āvābʰyāṃ dʰarmapatnībʰyāṃ   saha taptvā tapo mahat
   āvābʰyāṃ dʰarma-patnībʰyāṃ   saha taptvā tapo mahat /
Halfverse: e    tvam eva bʰavitā sārtʰaḥ   svargasyāpi na saṃśayaḥ
   tvam eva bʰavitā sārtʰaḥ   svargasya_api na saṃśayaḥ /26/

Verse: 27 
Halfverse: a    praṇidʰāyendriya grāmaṃ   bʰartr̥lokaparāyaṇe
   praṇidʰāya_indriya grāmaṃ   bʰartr̥-loka-parāyaṇe /
Halfverse: c    tyaktakāmasukʰe hy āvāṃ   tapsyāvo vipulaṃ tapaḥ
   tyakta-kāma-sukʰe hy āvāṃ   tapsyāvo vipulaṃ tapaḥ /27/

Verse: 28 
Halfverse: a    yadi āvāṃ mahāprājña   tyakṣyasi tvaṃ viśāṃ pate
   yadi\ āvāṃ mahā-prājña   tyakṣyasi tvaṃ viśāṃ pate /
Halfverse: c    adyaivāvāṃ prahāsyāvo   jītivaṃ nātra saṃśayaḥ
   adya_eva_āvāṃ prahāsyāvo   jītivaṃ na_atra saṃśayaḥ /28/

Verse: 29  {Pāṇḍur uvāca}
Halfverse: a    yadi vyavasitaṃ hy etad   yuvayor dʰarmasaṃhitam
   yadi vyavasitaṃ hy etad   yuvayor dʰarma-saṃhitam /
Halfverse: c    svavr̥ttim anuvartiṣye   tām ahaṃ pitur avyayām
   sva-vr̥ttim anuvartiṣye   tām ahaṃ pitur avyayām /29/

Verse: 30 
Halfverse: a    tyaktagrāmya sukʰācāras   tapyamāno mahat tapaḥ
   tyakta-grāmya sukʰa_ācāras   tapyamāno mahat tapaḥ /
Halfverse: c    valkalī pʰalamūlāśī   cariṣyāmi mahāvane
   valkalī pʰala-mūla_āśī   cariṣyāmi mahā-vane /30/

Verse: 31 
Halfverse: a    agniṃ juhvann ubʰau kālāv   ubʰau kālāv upaspr̥śan
   agniṃ juhvann ubʰau kālāv   ubʰau kālāv upaspr̥śan /
Halfverse: c    kr̥śaḥ parimitārāhaś   cīracarma jaṭādʰaraḥ
   kr̥śaḥ parimita_ārāhaś   cīra-carma jaṭā-dʰaraḥ /31/

Verse: 32 
Halfverse: a    śītavātātapa sahaḥ   kṣutpipāsāśramānvitaḥ
   śīta-vāta_ātapa sahaḥ   kṣut-pipāsā_āśrama_anvitaḥ /
Halfverse: c    tapasā duścareṇedaṃ   śarīram upaśoṣayan
   tapasā duścareṇa_idaṃ   śarīram upaśoṣayan /32/

Verse: 33 
Halfverse: a    ekāntaśīlī vimr̥śan   pakvāpakvena vartayan
   ekānta-śīlī vimr̥śan   pakva_apakvena vartayan /
Halfverse: c    pitr̥̄n devāṃś ca vanyena   vāgbʰir adbʰiś ca tarpayan
   pitr̥̄n devāṃś ca vanyena   vāgbʰir adbʰiś ca tarpayan /33/

Verse: 34 
Halfverse: a    vānaprastʰajanasyāpi   darśanaṃ kulavāsinām
   vānaprastʰa-janasya_api   darśanaṃ kula-vāsinām /
Halfverse: c    nāpriyāṇy ācaraj jātu   kiṃ punar grāmavāsinām
   na_apriyāṇy ācaraj jātu   kiṃ punar grāma-vāsinām /34/

Verse: 35 
Halfverse: a    evam āraṇya śāstrāṇām   ugram ugrataraṃ vidʰim
   evam āraṇya śāstrāṇām   ugram ugrataraṃ vidʰim /
Halfverse: c    kāṅkṣamāṇo 'ham āsiṣye   dehasyāsya samāpanāt
   kāṅkṣamāṇo_aham āsiṣye   dehasya_asya samāpanāt /35/

Verse: 36  {Vaiśampāyana uvāca}
Halfverse: a    ity evam uktvā bʰārye te   rājā kauravavaṃśajaḥ
   ity evam uktvā bʰārye te   rājā kaurava-vaṃśajaḥ /
Halfverse: c    tataś cūḍāmaṇiṃ niṣkam   aṅgade kuṇḍalāni ca
   tataś cūḍā-maṇiṃ niṣkam   aṅgade kuṇḍalāni ca /
Halfverse: e    vāsāṃsi ca mahārhāṇi   strīṇām ābʰaraṇāni ca
   vāsāṃsi ca mahā_arhāṇi   strīṇām ābʰaraṇāni ca /36/

Verse: 37 
Halfverse: a    pradāya sarvaṃ viprebʰyaḥ   pāṇḍuḥ punar abʰāṣata
   pradāya sarvaṃ viprebʰyaḥ   pāṇḍuḥ punar abʰāṣata /
Halfverse: c    gatvā nāgapuraṃ vācyaṃ   pāṇḍuḥ pravrajito vanam
   gatvā nāga-puraṃ vācyaṃ   pāṇḍuḥ pravrajito vanam /37/

Verse: 38 
Halfverse: a    artʰaṃ kāmaṃ sukʰaṃ caiva   ratiṃ ca paramātmikām
   artʰaṃ kāmaṃ sukʰaṃ caiva   ratiṃ ca parama_ātmikām /
Halfverse: c    pratastʰe sarvam utsr̥jya   sabʰāryaḥ kurupuṃgavaḥ
   pratastʰe sarvam utsr̥jya   sabʰāryaḥ kuru-puṃgavaḥ /38/

Verse: 39 
Halfverse: a    tatas tasyānuyātrāṇi   te caiva paricārakāḥ
   tatas tasya_anuyātrāṇi   te caiva paricārakāḥ /
Halfverse: c    śrutvā bʰarata siṃhasya   vividʰāḥ karuṇā giraḥ
   śrutvā bʰarata siṃhasya   vividʰāḥ karuṇā giraḥ /
Halfverse: e    bʰīmam ārtasvaraṃ kr̥tvā   hāheti paricukruśuḥ
   bʰīmam ārta-svaraṃ kr̥tvā   hāhā_iti paricukruśuḥ /39/

Verse: 40 
Halfverse: a    uṣṇam aśruvimuñcantas   taṃ vihāya mahīpatim
   uṣṇam aśru-vimuñcantas   taṃ vihāya mahī-patim /
Halfverse: c    yayur nāgapuraṃ tūrṇaṃ   sarvam ādāya tad vacaḥ
   yayur nāga-puraṃ tūrṇaṃ   sarvam ādāya tad vacaḥ /40/

Verse: 41 
Halfverse: a    śrutvā ca tebʰyas tat sarvaṃ   yatʰāvr̥ttaṃ mahāvane
   śrutvā ca tebʰyas tat sarvaṃ   yatʰā-vr̥ttaṃ mahā-vane /
Halfverse: c    dʰr̥tarāṣṭro naraśreṣṭʰaḥ   pāṇḍum evānvaśocata
   dʰr̥tarāṣṭro nara-śreṣṭʰaḥ   pāṇḍum eva_anvaśocata /41/

Verse: 42 
Halfverse: a    rājaputras tu kauravyaḥ   pāṇḍur mūlapʰalāśanaḥ
   rāja-putras tu kauravyaḥ   pāṇḍur mūla-pʰala_aśanaḥ /
Halfverse: c    jagāma saha bʰāryābʰyāṃ   tato nāgasabʰaṃ girim
   jagāma saha bʰāryābʰyāṃ   tato nāga-sabʰaṃ girim /42/

Verse: 43 
Halfverse: a    sa caitraratʰam āsādya   vāriṣeṇam atītya ca
   sa caitraratʰam āsādya   vāriṣeṇam atītya ca /
Halfverse: c    himavantam atikramya   prayayau gandʰamādanam
   himavantam atikramya   prayayau gandʰa-mādanam /43/

Verse: 44 
Halfverse: a    rakṣyamāṇo mahābʰūtaiḥ   siddʰaiś ca paramarṣibʰiḥ
   rakṣyamāṇo mahā-bʰūtaiḥ   siddʰaiś ca parama-r̥ṣibʰiḥ /
Halfverse: c    uvāsa sa tadā rājā   sameṣu viṣameṣu ca
   uvāsa sa tadā rājā   sameṣu viṣameṣu ca /44/

Verse: 45 
Halfverse: a    indra dyumna saraḥ prāpya   haṃsakūṭam atītya ca
   indra dyumna saraḥ prāpya   haṃsa-kūṭam atītya ca /
Halfverse: c    śataśr̥ṅge mahārāja   tāpasaḥ samapadyata
   śata-śr̥ṅge mahā-rāja   tāpasaḥ samapadyata /45/ (E)45



Next part


This text is part of the TITUS edition of Mahabharata.

Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 8.12.2008. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.