TITUS
Girk tltoc
Part No. 10
Previous part

Letter: 34 
Page: 163 
Line: 1  Երանելոյն Մեծի Քերդողահաւրն Մովսէսի
Line: 2  (Խորենացի) Եպիսկոպոսի


Line: 3       Յաղագս ի յոլովիցն կատարեալ կենդանի՝
Line: 4    ընդէ՞ր մի բնութիւն, այլ միոյ կենդանոյն,
Line: 5    հարկ է բնութիւն մի լինել. ահա եւ արարչագան
Line: 6    բանին տնաւրենութեանն, մի բնութիւն ասի
Line: 7    ըստ աստոգածային գրոց. Ե ըղծ զբաժանողացն,
Line: 8    զանքնելի աստուածութեանն գործ, նախախնամաւղ
Line: 9    արաչութեանն, ո́ կարասցէ հասու լինել,
Line: 10    պատմել, սահմանադիր լինել բանիւ, զի անգիտելի
Line: 11    նշանակեցաւ որպէս զոսկերս յորովայնի յղեցան.
Line: 12    Եւ լինելութեանն իսկ ծանուցումն, մեծի
Line: 13    մարգարէին՝ սանձահարելով դադարեցուցանէ
Line: 14    առաւել քան զչափ խորհաւղսն. զի անխոնջ
Line: 15    իմն, եւ հրաշալի հրամանաւ զբոլոր գոյացելոյն
Line: 16    պատմէ յարմարութիւնս. եւ զկազմութիւն
Line: 17    տիրական մարդոյն, եւ զորպիսութիւն ընդհանուր
Line: 18    կենդանեացն լռելով, բանականաւն միայն
Line: 19    պատմեցելոյ իմանալի ձեռաւք. Զի հողոյն
Line: 20    ասէ կառուցեալ մարմին եւ փչել շունչ եւ
Line: 21    հոգի, եւ զո՞ւստն եւ զի՞նչ ոչ հալանէ
Line: 22    զի փոքրն, անճառութեամբ ուսուցանելով
Line: 23    պատմել, կարճեսցէ ի վեհագոյն պատճառէն,
Line: 24    զտարապատկան' խնդիրս յուզել, բաւական
Line: 25    համարելով զաստուածաշունչ գրոց զյայտարարութեան
Line: 26    կէտն.
Page: 164 

Line: 1       Արդ զի զամենայն զստեղծեցելոցն
Line: 2    ճշդիւ եւ համառաւտաբար կատարէ զվերծանութիւնն,
Line: 3    զազդարարական շնորհիւ սուրբ Հոգոյն երեւելի
Line: 4    է՝ բայց արդեամբք զշինութեանն յարմարութիւն,
Line: 5    չհամարի իրաւացի ուսուցանել. Ընդէ՞ր արդեաւք,
Line: 6    զի կարծողական՝ վարկանի զառաջադրութիւնն.
Line: 7    Քանզի վարժեալ էր բովանդակ եգիպտական
Line: 8    քննութեանցն խրատուք, եւ գիտէր զգուպարս
Line: 9    ստեղծմանցն որ ի նմա եւ եղծից, վասն այնր
Line: 10    ոչ ճոխաբանէ ինչ, կամ ի շահեալն պիտակաբարն
Line: 11    կրահանգաց. Մանացանդ թէ չթողացուցանէ
Line: 12    իսկ պարգեւաւղ վերակացութեանն զգետնաքարշիցն
Line: 13    ի կիր առնուլ վսամախորհութիւն. Այլ անսայթաք
Line: 14    եւ ճշմարիտ սահմանաւ աստուածային հաճոյիցն,
Line: 15    սքանչելի նորակերտութեան ցուցանէ հաստատութիւն,
Line: 16    եւ աններհական զնոյն մարգարէից եւ առաքելոցն,
Line: 17    վկայեալ մատենից ի տիեզերական եկեղեցիս,
Line: 18    ըստ արժանի վայելչականն ընդունելութեանն.
Line: 19    Բայց ունի եւ ինչ յունական հետազաւտութիւնն,
Line: 20    եւ ար սուրբ կտակարանսն փոքր մի յանկութիւն. Քանզի
Line: 21    ենկալան որպէս յաւետախաղաց աղբերէ, յերջանիկն
Line: 22    Մովսէսէ աւգուտ ի տիրական պարապմտնցն
Line: 23    իւրեանց. Ե է զոր քակտելով իմաստասիրութեանն,
Line: 24    հաւանականս խաւսեցան. Զի զմարդ ի չորից
Line: 25    նիւթոց բնաւորցին, ի հողոյ, եւ ի ջրոյ,
Line: 26    եւ յաւդոյ, եւ ի հրոյ՝ յաղագս ջերմութիւն
Line: 27    եւ ցրտութիւն եւ խոնաւորութիւն եւ ցամաքութիւն
Line: 28    ի նմա համեմատելով՝ եւ զանձն եռամասն,
Line: 29    եւ գոյ հնար դատողութեամբն յաւելուլ եւ
Line: 30    պակասեցուցանել ըստ մասնանցն, որ ի շնչականսն
Line: 31    եւ ի զգայուն կենդանոջն եւ ի բանականումն
Line: 32    եւ յանհատի հարցափորձի բնութեան անուամբն
Line: 33    յեղանակելով. Զի այսքանեացս կատարելութիւն
Page: 165  Line: 1    մարդոյն, ընդէր ասի մի բնոպթիւն, զի առ
Line: 2    հասարակ սդռին անստգտանելի է սահմանդ.
Line: 3    իսկ ի վերայ անհատին պարաւելի, եւ եւս
Line: 4    յոլովիւքն մաքառիցիմք. Քանզի մարմին իսկ
Line: 5    չէ հոգի, եւ ոչ անձն մարմին. եւ կիրք
Line: 6    այլ եւ այլ երկաքանչիւրոցն, եւ անզանդ
Line: 7    եւ անշփոթ է կցորդութիւնն, եւ յայտնի
Line: 8    այն ի բաժանմանն. Այլ զի անճեղքելի եւ
Line: 9    անանջատապատ' պատկանեալ յարդարեցան տեսակն,
Line: 10    թերեւս անբաղաբայաբար կոչեցաւ. Մի զի́
Line: 11    յիմանալի ի բացարձակութենէն, զարմազան
Line: 12    ունի անբաժանութիւն, եւ ի զատուցմանն,
Line: 13    ոչ եւս կարէ անուանիլ նոյն. Այսպիսի ուրեամն
Line: 14    գաղափարաւ եւ արարչական բանին իմանի տնաւրէնութիւնն.
Line: 15    Թէպէտ եւ ոչ զաւրին հասու լինելով միտք
Line: 16    մեր զի համանգամայնիւքն գերազանցեալ եւ
Line: 17    անյ՟անգ է առեցումն ի մէնջ անչափ իսկութիւնն՝
Line: 18    չգոյ՟ հուն յերկուանալ ումեք, այլ զի
Line: 19    անդր եւս քան զհրաշս է խոնարհելն, զծառային
Line: 20    ընդունելով պատկեր՝ ոչ յեղլով կամ սպառնելով
Line: 21    ի բաց բարձութեամբ միայն զմիւսն, այլ
Line: 22    անմեկնելի հաղորդութեամբն. Վասն որոյ
Line: 23    ի դէպ եւ յոյժ ճահողագոյն թուի խոստովանողաց
Line: 24    մի բնութիւն ասելով՝ զի եւ յաջմէ նստեալ
Line: 25    համեմատութեամբ մի Տէր քարոզի. ապեթէ
Line: 26    հակառակս ինչ վարկանիցին ոմանք զպատասխանեալդ
Line: 27    անկարելի համարելով, որպէս թէ երկուս
Line: 28    բնութիւնս պատշաճիցէ ասել. Գիտասցեն զի
Line: 29    զնոյն զանհնարութիւն եւ ի մարդումն գոյ'
Line: 30    նկատելով ճանաչի ոչ միայն ի փիլիսոփայական
Line: 31    ստորագրութիւնսն, այլ եւ սուրբ գիրք աստուածաշունչք.
Line: 32    Թէպէտ եւ բնութեանց վարդապետութեամբ ոչ
Line: 33    վարին որպէս նոյն ինք տեղեկացուցանեն
Line: 34    պատմութիւնքն սակայն պատուականն յաւէտ
Line: 35    յարգանաւք եւ արհամարքն բազում միջոց ունին
Page: 166  Line: 1    տարբերութեամբ. Զի մարմին յանարգ
Line: 2    կաւոյ ստեղծանիլ զերկուցին' եւ շունչ
Line: 3    եւ հոգի անեղին փչումն. Ծանուցանէ եւ
Line: 4    նուիրական առաքեալ ստուգիւ գիտելով զիւրաքանչիւրոցն
Line: 5    զանազանութիւն, եւ աղաւթէ՝ Անբիծ պահել
Line: 6    զհոգի եւ զմարմին եւ զշունչ մինչեւ ի
Line: 7    գալուստն տեառն. Լուսաւորագոյնս եւ փրկչին
Line: 8    վարդապետութիւն յայտնէ՝ զհոգին առաւելն
Line: 9    ասելով քան զմարմին, եւ այլք բազմապատիկք
Line: 10    յաղագս նոէին.

Line: 11       Արդ զո՞ ի նոցանէ կանգնիցէ ընկեր!
Line: 12    զերկուս կամաւղսն ցուցանել բնութիւնս
Line: 13    Ապողինարի լինելով ջատագով եւ նորին հետեւեցելոց
Line: 14    որ են աղճատանք, եւ շամբուշ յիմարութեան
Line: 15    ձեռնարկութիւն. Զի թէ չէր ըստ պատկերի
Line: 16    գումարութեանն մի, բոլորեցունց ծանաւթանայ
Line: 17    այլ եւ այլ գոլ. Բայց թերեւս ասիցեն եթէ
Line: 18    մարմնոյ կազմութիւն արարածական է՝ եւ
Line: 19    թէպէտ յոքունց գոյ հնար, մի լսել. իսկ
Line: 20    անբաղդատելի արարաւղնի ոչ՟ եւս նոյնպէս.
Line: 21    Թէ այդպիսի իցէ ուրանալ պարտին եւ զմարդանալոյն
Line: 22    վկայութիւնս. Բանն մարմին եղեւ ասէ, եւ
Line: 23    զծառայի առնուլ՝ նմանութիւն, զի զայն
Line: 24    ուսուցանէ առնուլ՝ զոր ոչն ունէր, յոր
Line: 25    չբռնադատեցա՟ւ յումեքէ, եւ ոչ ամաւթ վարկաւ՝
Line: 26    յոր չէաք յանկ եղբայրութեան, եղբարս անուանեաց.
Line: 27    Ապա թէ անչափ անկարելի համարեսցին զմիաւորութիւնն,
Line: 28    պարսաւելով զքաղցրութեամբն խոնարհաւղն
Line: 29    յանշփոթութիւն եւ զանգումն փաստաբանելով
Line: 30    մի եւս վարեսցին ձայնիւ միաւորութեանն՝
Line: 31    մանաւանդ դիմացն. Որ ի կերպարանս Աստուծոյ
Line: 32    էր ասէ, զկերպարանս ծառայի էառ. Տեսանէ՞ս,
Line: 33    զի կերպ եւ կերպ ասէ.զո՞ր արադեաւք կերպարան
Line: 34    զանզեալ եղծանիզին ըստ նոցա դաւանութեան.
Line: 35    զի թէ զբովանդակին հպաւորութիւն,
Page: 167  Line: 1    խառնակումն պատճառին' զնոյն եւ դիմացն պարտին
Line: 2    իմանալ՝ ծաղո՟ւ արժանի են բանքն. զպատուականն,
Line: 3    ոչ զանգիտս, եստ նոցա շմկեալ եւ խառնափնդորեալ
Line: 4    վարկի՝ յանձն առնուլ, եւ զայլսն եւս սարսափեալ
Line: 5    քստմնի՝ զի ըստ առասպելական բարբաջմանցն,
Line: 6    զգլուխն մի գոլ ստեղծցեն եւ զտունս երկաքանչիւր.

Line: 7       Աւա՟ղ թշնամանացն որ լի՞ է դառնագոյն
Line: 8    ամպարշտութեամբ՝ մինչդեռ զմեզ բամբասէին
Line: 9    տխմարս եւ հայհոյիչս գոլով զմարդկաինն
Line: 10    նաւթճել անզատանելի, ինքեանք ոչ զտնտեսութեանն
Line: 11    անքակութիւնն լոկ պատառեալ անջատեցին
Line: 12    զսքանչելի փրկութեանն անքակութիւն՝ զյլ
Line: 13    զնորին լիս յակից Հաւր Բանի բնութիւն.
Line: 14    Քանզի զԱստուածային զտէմն, այլեւայլի́
Line: 15    բացայատեցին, միաւորութեամբն զանգեալ
Line: 16    եւ շփոթեալ որպէս իւրեանց լեզուքն վկայեն.
Line: 17    եւ զայլն ամբողջ պահել, զի առանց կերպարանի
Line: 18    հնարեցին ցուցանել զանձաւորութիւնն Որդւոյ.
Line: 19    Նոյնպէս եւ զմարդոյն' ի խելայեզ բարբաջան
Line: 20    սընկղմին, եւ զյաւիտենական կորուստն ժառանգեն՝
Line: 21    զայնպիսի սոսկալի պտղտորութիւնս զգայռելով.
Line: 22    Ոչ գիտեմք ուստի՞ եկին յայս, զի հաւատ
Line: 23    որ ընդ տիեզերս տարածեալ բարեբանի, յետ
Line: 24    զմարմին եւ զհոգի եւ զմիտս ստանալոյ Բանին,
Line: 25    մի Տէր զՅիսուս Քրիստոս քարոզեն՝ ի կենդանարար
Line: 26    բերանոյ պխեալ պատգամս ոչ դոյզն ինչ մարդոյ,
Line: 27    զյլ որ ի ծոցոյ անսկզբանականի Հաւրն է,
Line: 28    նմա վկայեն պատմել. եւ զսխրագործականսն
Line: 29    եւ զաղքատութիւնն նմին մարմնովն ծագեցելում,
Line: 30    անքակելի բառբարին. Եւ ճշմարտիւ գոյ զնոյն
Line: 31    յարաբարդեցելումն տեսանել՝ զի եթէ մոլոգնեալ
Page: 168  Line: 1    ըստ ոմանց, քարկոծել ոք փութասցի, Մարդ'
Line: 2    է թէ նշան խնդրել բարեպաշտաբար յորդորիցի՝
Line: 3    Աստուած իսկապէս. Քանզի մի եւ ոչ երկուս
Line: 4    անշնաւորութիւնս տեսին ի Տեառնէ ապաքինեալքն,
Line: 5    եւ զերանութիւնս ընկալեալք.
Line: 6    ...
Page: 169  Line: 1    ...

Line: 14       Զի աստուածափառ նախամարգարէն, զի́
Line: 15    փայտէն կախեալ կեանս կոչէ. Եւ որդին որոտման
Line: 16    Յովհաննէս, ճշմարիտ Աստուած եւ կեանս
Line: 17    յաւիտենականս՝ Սերովբէից տեսաւղն Եսայիաս,
Line: 18    զի կուսէն ծնիցեալն ընդ մեզ Աստուած լինել
Line: 19    ճոխաբանէ. Եւ Տարսոնացի փողն բարեձեւագոյնս
Line: 20    գոչելով հնչեցուցանէ զբարբառն՝ Մըի կարծէք
Line: 21    ասէ ի ժամանակեան կուսէն առնուլ զսկիզբնն՝
Line: 22    զի Աստուած առաքեաց զՈրդին իւր, որ եղեւ
Line: 23    ի կնոջէ, եւ եմուտ ընդ աւրինաւք զաւրինաւորսն
Line: 24    ապրեցուցանելով. Եւ դարձեալ նոյն տեսանաւղ,
Line: 25    հանդերձ միւսովն, թէ Ոչ պատգամաւոր ոք
Line: 26    եւ ոչ հրեշտակ ոք, այլ ինքնին Տէր փրկեաց
Line: 27    զմեզ՝ զոր ինքնին իսկ կենարաբան ուսոյց,
Line: 28    ի խաւրէն բուժեցելում կուրին ասելով,
Line: 29    Դու հաւատա՞ս յՈրդի Աստուծոյ. եւ նորա
Line: 30    զարմացեալ, զՈմն առաջի դնէր, եւ նա սասէ
Line: 31    Եւ սեսեր զնա, եւ որ խաւսիդ ընդ քեզ նա
Line: 32    է. Եւ յԵրեմիայ ասէ, բայ Սա է Աստուած
Line: 33    մե րընդ որում ոչ համարեսցի այլ, որ ետ
Line: 34    զիմաստութիւնն Յակոբայ՝ յետ այսորիկ ի
Line: 35    յերկիր երեւեցաւ եւ
Page: 170  Line: 1    ընդ մարդկան շրջեցաւ. Երեւեալն յաշխարհի աղաղակէր,
Line: 2    զնոյն հաստատելով, թէ Որ առաքեացն զիս Հայր ընդ ըս է,
Line: 3    եւ որ տեսանէ զիս, զՀայրն իմ սետանէ, զի
Line: 4    ես եւ Հայր իմ, մի եմք. Եւ թէպէտ եւ զարմապատիկսն
Line: 5    քննեսցուք կամ քննեսցէ ոք յաղագս այսորիկ
Line: 6    յատարարութիւնս ի սուրբ գիրս՝ ոչ ուրեք
Line: 7    գտանի երկուց բնութեանց բաժանելոց, հանկանակաւ
Line: 8    բաշխել տալ, այլ եղում մարմնով յայտնեցելում,
Line: 9    նոյն հովիւ եւ ոչխար, քահանյ եւ պատարագ՝
Line: 10    ճանապարհ եւ դուռն՝ լոյս եւ ճշմարտութիւն.
Line: 11    իսկ եթէ ըստ արտաքին փիլիսոփայիցն պանձացեալ,
Line: 12    մարտնչել պէս պէս բնութեամբ թէպէտ աւտար
Line: 13    է նոցա այն բազում իւրք յաստուածապարգեւ
Line: 14    պատուիրանէն՝ բե՟ր աղէ՝ անցուսցուք ի
Line: 15    հանղիսի, քողա յայտնելով զխղխայթեալդ.
Line: 16    Քանզի նշանակեցաւ ի մէնջ փոքր մի եւ յառաջագոյն,
Line: 17    զի մարմին չէ հոգի, եւ ոչ շունչս որ ի
Line: 18    մեզ՝ մարմին՝ թողցուք զայլսն եւս. արդ
Line: 19    մի բնութիւն բանին աստուածութիւնն է,
Line: 20    իսկ միւս եւս ընկեր շարայարմարութեանն
Line: 21    կամ զուգաճանապարհորդութեանն, ըստ անաւղղայյ
Line: 22    բարբաջմանց՝ զո՟ կանկնիցեն ի մարդկային
Line: 23    բնոպթենէն՝ զհոգին առանց մտաց, թէ զանզգա՞յ
Line: 24    բնութիւն ասելով զմարմին եւ զանձն. Այդ
Line: 25    ուրեմն է բարձրայաւն նազանացն խորհուրդ՝
Line: 26    որ նման է գերեզմանաց բռելոց՝ զարտաքոյսն
Line: 27    գեղըցիկ կեղծաւորելով, եւ ծածկեցելոյն
Line: 28    փեռեկումն՝ ջահահոտութիւնս բղխէ.

Line: 29       Աստանաւր անբաւ տարակուսանաւք ունի
Line: 30    պապանձել պարտութիւն յանձն առնելով, զի
Line: 31    թէ երկուս ասեմ մաքառին, զմարդկային բնութիւնն
Line: 32    աւցտեն, զրկելով զհոգին կամ զմարմինն ի փրկութենէ
Page: 171  Line: 1    առաւաղին. նոյնպէս եւ զաստուածայինն
Line: 2    հատանեն յերկուս, զդէմն ընդ մարդկային
Line: 3    դիմիս միաբանելով՝ եւ թէ հաւանեսցին միաւորութիւն
Line: 4    խոստովանելով, որպէս էն իսկ, ո́չ եւս
Line: 5    այլ համարձակեսցին անդուռն բերանովք երկուց
Line: 6    ձայնիւ ղաւղանջել. Այլ մեք, ո́վ սիրելիք,
Line: 7    յամենայնի կարող եւ բաւական զանսկզբնական
Line: 8    էութիւնն Հաւրն երկֆնաւորի փառաբանեսցուք,
Line: 9    որ իմանալի ձեռաւքն զմարդոյն յարմարեաց
Line: 10    կազմութիւն. այսպիսինք Որդւովն եւ սուրբ
Line: 11    Հոգւովն, ո́չ որիշ զարտաքին կամ զներքին
Line: 12    մարդն ասել, այլ մի. Եւ զարարչական բանին
Line: 13    զտաւրէնութիւնն ի Մարդ եւ յԱստուած, մի
Line: 14    յաւակնեալ բաժանեսցուք ամպարշտաբար, զի
Line: 15    խորհուրդ է անքննելի. գուղէ ի փայլակնացայդ
Line: 16    մեծի աւուր գալստեանն, եւ զմեզ հրամայեսցէ
Line: 17    կտրել ընդ մէջ յառաջ հետեւող հրոյն ընդ
Line: 18    կեղծաւորս տալով բաժին՝ այլ ամբիծ հաւատով
Line: 19    հանդիպել նմա, զի մի տէրութեամբ եւ կերպարանաւք
Line: 20    ծագելոց է արեգակն ի բարձանց փառաւք Հաւր
Line: 21    եւ ոչ երկուք. Եւ յայնժամ հայեսցին ի
Line: 22    նա բաժանաւղքն որպէս որ խոցեցին, սատիկ
Line: 23    ամաւթ կրելով յաւիտեանս եւ յաւիտեանս
Line: 24    յաւիտենից.

Line: 25       Զայս քեզ փոքր ի շատէ պատճառ յանդիմանութեան,
Line: 26    յաղագս բաժանեալ ուսման այլանդակացն,
Line: 27    զի ծանիցիս, ո՟վ աստոգածասէր, յոմանց
Line: 28    փախչել, ի բաղձալ անսասանելի եւ անշուշտ
Line: 29    հաւատոյ դաւանութեան ի մարգարէիցն տնկեալ,
Line: 30    եւ յառաքելոցն զարգացեալ, պայծառացուցանելով
Line: 31    ընդ տիեզերս, զի ընդ նոսին եւ պարգեւացն
Line: 32    հասանիմք. շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբ
Line: 33    տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ընդ որում
Line: 34    Հաւր եւ Հոգւոյն փառք յաւիտենից յաւիտեանս.





Next part


This text is part of the TITUS edition of Girk tltoc.

Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 28.8.2010. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.