TITUS
Antoni Pirveli, Georgian Grammar
Part No. 2
Previous part

Part: 1  
ანტონი, მდაბალი არხიეპისკოპოსი ყოვლისა ზემოჲსა საქართუელოჲსა, დავითიან-ბაგრატოვანი
Page: 5r 
თჳს ჴელოვნებისა ღრამმატიკოსობითისა *


ნაწილი პირუჱლი
რომელსა შინა მარტივად მდებარე არიან თითოეულნი ნაწილნი სიტყუათანი მაგალითებითურთ, რომელნიცა ზეპირებად სათანადო არიან ღრამმატიკაჲსა მოწაფექმნილთა


Tavi: 1  
თავი პირუჱლი
Chapter: 1  
ბრუნუათათჳს სახელთასა


Paragraph: 1     რიცხუსა შორის ჩუჱნ მიერ განჰსჯითა შემოყუანილნი ბრუნუანი სახელთანი არიან რუა მარტივისა ანუ ჰრთულისანი. მაგალითი: მარიამ, მარიამისა, მარიამითა, მარიამნი* ანუ მარიამები, მარიამებისა, მარიამებითა.
Paragraph: 2     
ხოლო სათანადო უკუჱ არს თქმად, ვითარმედ მებრ რომელთამე ენათა არა არს ქართულებრ, რათა თჳთომან სახელმან განითჳსოსმცა საკუთრად ბრუნუაჲ და იგი სხუამან არღარა მიიღოსმცა.
Paragraph: 3     
დასაბამ ბრუნუათა არს წრფელობითი, რომელსა აქუს მდგოებაჲ თჳსისამებრ ნაკუჱთისა და შესახედავისა შეურყეველად, რომელიცა დაბოლოვდების ანუ უჴმოთა მიერ, ანუ ჴმოვანთა, მაგალ.: მარიამ ანუ არსება, ანუ მზე და სხუანი.
Paragraph: 4     
იკანკლედების რა წრფელობით ყოფისაგან სახელი რაჲვე საზოგადო ანუ სათჳთო, მარტივი ანუ ჰრთული და მივალს პირუჱლად სხჳსა მდგოებისა მიმართ და დაბრუნდების რა, წოდებულ ნათესავობითი, მაგალ.: მარიამისა ანუ არსებისა, ანუ მზისა და სხუანი.
Paragraph: 5     
იკანკლედების რა იგივე სახელი მეორედ და მიიქცევის სხჳსა ბრუნჳსა მიმართ და დაბრუნდების მესამედ, წოდებულ მიცემითი, მაგალ.: მარიამს ანუ არსებას, ანუ მზეს და სხუანი.
Page: 5v 
Paragraph: 6     
იკანკლედების რა მესამედ და მივალს მეოთხისა მიმართ მდგოებისა, წოდებულ შემასმენლობითი, მაგალ.: მარიამი ანუ არსებაჲ, ანუ მზეჲ და სხუანი.
Paragraph: 7     
იკანკლედების რა მეოთხედ და მივალს მეხუთისა მიმართ მდგმოებისა, წოდებულ დაწყებითი, მაგალ.: მარიამისგან ანუ არსებისგან, ანუ მზისგან და სხუანი.
Paragraph: 8     
იკანკლედების რა მეხუთედ და მივალს მეექუსისა მიმართ მდგმოებისა, წოდებულ მოთხრობითი, მაგალ.: მარიამმან ანუ არსებამან, ანუ მზემან და სხუანი.
Paragraph: 9     
იკანკლედების რა მეექუსედ და მივალს მეშჳდისა მიმართ მდგმოებისა, წოდებულ მოქმედებითი, მაგალ.: მარიამითა ანუ არსებითა, ანუ მზითა და სხუანი.
Paragraph: 10     
იკანკლედების რა მეშჳდეთ და მივალს მერჳსა მიმართ მდგმოებისა, წოდებულ წოდებითი, მაგალ.:* , მარიამ ანუ არსებაო, ანუ მზეო და სხუანი.
Paragraph: 11     
აქუნნ ყოველთავე ბრუნუათა თჳთოეულთა რაოდენნიმე ნიშანნი მხოლოობითთაცა და მრავლობითთა. გარნა ნათესავობითსა ბრუნუასა მხოლოობითსა საზოგადოსა აქუნნ ნიშანნი ექუსნი: 1.ისი, მაგალ.: ისრაილისი. 2.ისა, მაგალ.: მზისა. 3.სა, მაგალ.: ჯუარისა. 4.ჲსა, მაგალ.: ოქროჲსა. 5.ჳსა, მაგალ.: სიტყჳსა. 6.ს, მაგალ.: ჯუარის. 7.სი, რომელა სათჳთოჲსა სახელისა ოდენ ნათესავობითად საბრუნუჱლ, მაგალ.: პეტრესი, პავლესი და სხუანი.
Paragraph: 12     
მაგალითნი სახელთა ბრუნუათანი ბოლოდ მქონებელთა უჴმოთანი:


      
მხოლოობითად         მრავლობითად
      
წრფელობითი   მარიამ   წრფელობითი   მარიამნი
      
ნათესავობითი   მარიამისა   ნათესავობითი   მარიამებისა
      
მიცემითი   მარიამს   მიცემითი   მარიამებს
      
შემასმენლობითი   მარიამი   შემასმენლობითი   მარიამნი
      
დაწყებითი   მარიამისგან   დაწყებითი   მარიამებისგან
      
მოთხრობითი   მარიამმან   მოთხრობითი   მარიამებმან
      
მოქმედებითი   მარიამითა   მოქმედებითი   მარიამებითა
      
წოდებითი   , მარიამ   წოდებითი   , მარიამნო


Chapter: 2  
Paragraph: 1     
უჴმოთა ვიდრემე ასოთა ბოლოდ მექონნი სახელნი ესთა იბრუნჳან, ვითა ითქუა და მიიღებენ ნიშანსა ნათესავობითისა ბრუნჳსასა, რომელა ისა და ისი, საზოგადოთაცა შინა და სათჳთოთა.
Page: 6r 
Paragraph: 2     
სათანადო ვიდრემე არს უწყება ამისი, რამეთუ ბრუნუათა სახენი რომელნიმე ერთმანერთისა მჰსგავს და იგივე არიან, მაგრა სიტყჳსა ქსუასა შინა განირჩეჳან რაულადცა არიან დაბრუნჳლ. ხოლო უჴმოთ მექონთა ბოლოდ ასოთა სახელთ ბრუნუანი ესთა იქმნებიან.


      
მაგალითი:
      
აბრაამ-ისა
      
ებგურ-ისა
      
მანუილ-ისა
      
ქართლოს-ისა
      
ადამ-ისა
      
ვეელმოან-ისა
      
ნადირ-ისა
      
ღმერთ-ისა
      
ანგელოს-ისა
      
ზმირინ-ისა
      
ორიონ-ისა
      
ფარნავაზ-ისა
      
ბალამ-ისა
      
ისრაილ-ისა
      
პიროს-ისა
      
გაად-ისა
      
კაპერნაუმ-ისა
      
რაასინ-ისა
      
დავით-ისა
      
ლეონ-ისა
      
სალიმ-ისა


Chapter: 3  
Paragraph: 1     
გუაქუს უკუჱ სიმკაცრეჲ ამისთჳს, რამეთუ ბოლოდ ამის ჴმოვანისა ასოჲსა (რომელა დასაბამი ასოთა) განკიდურებაჲ სახელთა ბრუნუასა შინა ისპობის, გარნა საზოგადოთა სახელთა და არა სათჳთოთა. ხოლო სათჳთოსა სახელსა ბრუნუასა განმკიდურესა ასოჲსა ამის, რომელა , არა ესპობის იგი და არარაჲთამე მიმღე არს მერყეობისა.
Paragraph: 2     
ხოლო სახენი თჳთოთა ბრუნუათანი ჴმოვანისა ბოლოდ განკიდურებასაცა იგივე აქუნნ საბრუნუჱლ, რაჲცაღა აქუსყე ბოლოდ უჴმოთა ასოთა მექონთა სახელთა, ვინაჲცა ესთა იქმნების პირუჱლისა ჴმოვანისა კიდურად მექონისა სახელისა ბრუნუაჲ.
Paragraph: 3     
ნათესავობითისა ბრუნჳსა სახეთა, რომელა ისა და , მიიღებენ დაბოლოებულნი სახელნი საზოგადოთა შინა (*). გარნა სახე ესე ნათესავობითისა ბრუნჳსა, რომელა ისი, უჴამს შეხუდების ბრუნუათა შინა სახელთა მათ დაბოლოებულთა, საზოგადოთა.
Paragraph: 4     
ხოლო რომელნიცა არიან სახელნი უცხოთა ენათანი საზოგადონი, რომელა ეკკლესია, აზია, ევროპა, ბარბარია, ამასია. ამათცა განკიდურებულნი იგი ესპობიან ბრუნუათა შინა. გარნა ესთა იმეცნებიან ჴმოვანისა ასოჲსა ბოლოდ განმკიდურებელნი სახელნი ბრუნუათა შინა.
Paragraph: 5     
მაგალითი:


      
მხ.   მრ.
      
წრ.   არსება   წრ.   არსებანი
Page: 6v       
ნა.   არსებისა   ნა. არსებებისა
      
მი.   არსებას   მი.   არსებებს
      
შე.   არსებაჲ   შე.   არსებანი
      
დაწ.   არსებისგან   დაწ.   არსებებისგან
      
მოთ.   არსებამან   მოთ.   არსებებმან
      
მო.   არსებითა   მო.   არსებებითა
      
წო.   არსებაო   წო.   არსებანო


Paragraph: 7     
ესფერვე ესენიცა იბრუნჳან სახელნი საზოგადონი:


      
ავაზა-ისა   ენა-ისა   რქა-ისა   ჩათმა-ისა
      
აღალმა-ისა   თმა-ისა   სახარება-ისა   ცა-ისა
      
ბაგა-ისა   კასია-ისა   ტბა-ისა   ძმა-ისა
      
ბუნება-ისა   ლავრა-ისა   ქარტა-ისა   წმიდა-ისა
      
გონება-ისა   მამა-ისა   ღელუა-ისა   ჭალა-ისა
      
და-ისა   ნოტია-ისა   ყრმა-ისა   ჴმა-ისა
      
დედა-ისა   ომილია-ისა   ყრმაა-ისა   ელუა-ისა   პაპა-ისა   შეშა-ისა


Paragraph: 8     
იხილე სათჳთოთა სახელთა, ბოლოდ მქონებთა , ბრუნუაჲ, რა-მეთუ არ ემოყუსების მერყეობასა ჰსპობითსა ბოლოს თჳსისა , ხოლო მიიღებს ნიშანსა ნათესავობითისა ბრუნჳსასა, რომელა სი (*).
Paragraph: 9     
მაგალითი:


      
ანნა-სი   იერემია-სი   ნინა-სი   სუსანნა-სი
      
ესაია-სი   მაკრინა-სი


Chapter: 4  
Paragraph: 1     
ბოლოდ უკუჱ მექონსა სახელსა ჴმოვანისა მხოლოობითად მითვე სახეებითა აქუს ბრუნუაჲ ნათესავობითსა შინა, რაჲთაცაღა აქუს განმკიდურესა სახელსა, საზოგადოსაცა და სათჳთოსა, ვითა ზემო გარდაიდუა (*).
Paragraph: 2     
მაგალითნი ბრუნუათა ბოლოდ მექონთა საზოგადოთა სახელთანი:


      
მხო.      მრა.
      
წრ.   მზე   წრ.   მზენი
Page: 7r 
      
ნა.   მზისა   ნა.   მზეებისა
      
მი.   მზებს   მი.   მზეებს
      
შე.   მზეჲ   შე.   მზენი
      
დაწ.   მზისგან   დაწ.   მზეებისგან
      
მოთ.   მზემან   მოთ.   მზეებმან
      
მო.   მზითა   მო.   მზეებითა
      
წო.   მზეო   წო.   მზეებო


Paragraph: 4     
ესფერვე ესენიცა იბრუნჳან სახელნი საზოგადონი:


      
აკმე-ისა
      
იორდანე-ისა
      
ტყუჱ-ისა
      
ძგიდე-ისა
      
ბაგე-ისა
      
კიბე-ისა
      
უყე-ისა
      
ძე-ისა
      
განმგე-ისა
      
ოშმე-ისა
      
ფრე-ისა
      
ხე-ისა
      
დღე-ისა
      
პალესტინე-ისა
      
ქუჱმდებარე-ისა
      
ჴელმწიფეისა
      
ელუარე-ისა
      
რიდე-ისა
      
ღელე-ისა
      
ჰუნე-ისა
      
ვაკე-ისა
      
სავსე-ისა
      
ყურე-ისა
      
ზღუდე-ისა
      
სარკე-ისა
      
შემწე-ისა
      
თთუჱ-ისა
      
ტყე-ისა
      
ციხე-ისა


Paragraph: 5     
და ესფერვე სხუანიცა.

Paragraph: 6     
იხილე სათჳთოთა სახელთა, ბოლოდ მქონებთა , ბრუნუაჲ, რამე-თუ არ ემოყუსების მერყეობასა ჰსპობითსა ბოლოსა თჳსისა (*).
Paragraph: 7     
მაგალითნი ბრუნუათა ბოლოდ მექონთა სათჳთოთა სახელთანი:


      
ალექსანდრე-სი
      
პავლე-სი
      
ტიტე-სი
      
ქრისტეფორე-სი
      
იოანე-სი
      
სტეფანე-სი
      
უესპასიანე-სი
      
ფილიპპე-სი
      
პეტრე-სი
      
და ესთავე სხუანიცა.


Paragraph: 8     
ცნობად ესე სათანადო არს, რამეთუ სახელსა, რაჲვესაცა ეკიდურების ჴმოვანი , ამას ოდესმე თუ სადამე აქუს საზოგადოსა სახელსა Page: 7ვ  საშუალ ჴმოვანი რაჲვე, მიმღე არს იგი \ ბრუნუათა შინა მერყეობისა, მაგალ.: ნათელი, ნათლისა, ნათლისაგან, ნათლითა. აჰა, აქა ბრუნუასა შინა მიიღო მერყეობაჲ ჰსპობითი ასომან ამან . ხოლო მიიღებს ნათესავობითისა ბრუნჳსა სახეთა მესამესა და მეექუსესა, რომელა სა და . ხოლო სახელსა   წრფელობითსა რომელსამე მრავალჯერ აქუს ბოლოდ, ვითა იცის ჩუჱულებამან ჩუჱნისა ენისამან, მაგრა თუ სადამე აღვიღო წრფელობითისა სახელისა უკანაჲ ასოჲ, ნივთსა მასვე გუაჩუჱნებს სახელი იგი, რომლისაცა დადებულ იყო პირველ, მაგალ.: `გიყოფიეს თავი შენი ღმერთ'*.
Paragraph: 9     
იხილე მეჭურეტმან მაგალითნი სახელთა ბრუნუათა დაბოლოებულთა საზოგადოთანი:


      
მხ.   მრ.
      
წრ.   ტაძარი   წრ.   ტაძარნი
      
ნა.   ტაძრისა   ნა.   ტაძრებისა
      
მი.   ტაძარსა   მი.   ტაძრებსა
      
შე.   ტაძარი   შე.   ტაძრები
      
დაწ.   ტაძრისაგან   დაწ.   ტაძრებისგან
      
მოთ.   ტაძარმან   მოთ.   ტაძრებმან
      
მო.   ტაძრითა   მო.   ტაძრებითა
      
წო.   ტაძარო   წო.   ტაძრებო


Paragraph: 10     
ესფერვე ესენიცა იბრუნჳან სახელნი საზოგადონი:


      
ადამატინი-სა
      
ზამბაკი-სა
      
მაგალითი-სა
      
სადაფი-სა
      
ბადრი-სა
      
ვარდი-სა
      
ნაძჳ-სა
      
ტაგრუცი-სა
      
გავალაკი-სა
      
თავი-სა
      
ოსტრიდი-სა
      
უნჯი-სა
      
დალიჭი-სა
      
იაკინთი-სა
      
პაროფსიდი-სა
      
ღადირი-სა
      
დარგი-სა
      
კავშირი-სა
      
ჟამი-სა
      
ცისკარი-სა
      
ებგური-სა
      
ლეღჳ-სა
      
რუალი-სა
      
ხილი-სა
      
და ესთავე სხუანიცა.


Paragraph: 11     
ხოლო სათჳთოთა სახელთა, ჴმოვანითა დაბოლოებულთა, ბრუ-ნუაჲ იქმნების ესსახედ, რამეთუ არ მერყეობისა არს მიმღე არცა საშუალ ჴმოვანი რაჲვე და არცა უკანა ასო იგი , არამედ ურყევად და უსპობად მიიღებს ბრუნუასა ნათესავობითსა შინა.
Page: 8r 
Paragraph: 12     
ხოლო მიიღებს ნიშანსა ნათესავობითსა ბრუნჳსასა, რომელა სა.
Paragraph: 13     
მაგალითი:


      
ანტონი-სა
      
დალმატი-სა
      
თეოდოსი-სა
      
ონორი-სა
      
ათანასი-სა
      
ელევთერი-სა
      
ირაკლი-სა
      
პანსოფი-სა
      
გელასი-სა
      
ვასილი-სა
      
ლეონტი-სა
      
სერგი-სა
      
და ესთავე სხუანიცა.


Chapter: 6  
Paragraph: 1     
სახელნი საზოგადონი იბრუნჳან რა, არ ჰსწყმედენ მერყეობისაებრ თჳსსა ბოლოდ განკიდურებულსა ჴმოვანსა ასოსა, რომელა . ხოლო მიიღებს ნიშანთა ნათესავობითისა ბრუნჳსათა, რომელა სახე მეოთხე ჲსა და მეექუსესა . ხოლო ბრუნუანი დაბოლოებულთა სახელთანი იქმნებიან ესთა, მაგალ.:


      
მხ.   მრ.
      
წრ.   ოქრო   წრ.   ოქრონი
      
ნა.   ოქროჲსა   ნა.   ოქროებისა
      
მი.   ოქროს   მი.   ოქროებს
      
შე.   ოქროჲ   შე.   ოქრონი
      
დაწ.   ოქროჲსგან   დაწ.   ოქროებისგან
      
მოთ.   ოქრომან   მოთ.   ოქროებმან
      
მო.   ოქროჲთა   მო.   ოქროებითა
      
წო.   ოქრო   წო.   ოქრონო


Paragraph: 2     
ესფერვე ესენიცა იბრუნჳან სახელნი საზოგადონი:


      
აბანო-ჲსა
      
ლელანგო-ჲსა
      
ღაზო-ჲს
      
ბაბილო-ჲსა
      
მარმარილო-ჲსა
      
ღერო-ჲსა
      
გემო-ჲსა
      
ნოშო-ჲსა
      
ცერეცო-ჲსა
      
დისკო-ჲსა
      
ორღანო-ჲსა
      
წერო-ჲსა
      
ეზო-ჲსა
      
პირმშო-ჲსა
      
ჴბო-ჲსა
      
ვორიო-ჲსა
      
ჟანგარო-ჲსა
      
ხორო-ჲსა
      
ზარო-ჲსა
      
რტო-ჲსა
      
ჯოჯო-ჲსა
      
თეო-ჲსა
      
სამარაგდო-ჲსა
      
ილეკტრო-ჲსა
      
უცხო-ჲსა
      
კინამო-ჲსა
      
ფერო-ჲსა
      
და ესთავე სხუანიცა.


Page: 8v 
Paragraph: 3     
იხილე სათჳთოთა სახელთა, ბოლოდ მქონებთა , ბრუნუაჲ, რამეთუ არ ემოყუსების მერყეობასა ჰსპობითსა ბოლოჲსა თჳსისა . ხოლო მიიღებს ნიშანსა ნათესავობითისა ბრუნჳსასა, რომელა სი (*), მაგალ.:


      
აბედნაგო-სი   ილარიო-სი   ტიმეო-სი   აბო-სი   იესო-სი   პიო-სი


Paragraph: 4     
და ესფერვე სხუანიცა.

Chapter: 7  
Paragraph: 1     
სახელნი საზოგადონი იბრუნჳან რა, არ ჰსწყმედენ მერყეობისაებრ თჳსსა ბოლოდ განკიდურებულსა ჴმოვანსა, რომელა . ხოლო ამისიცა და , , და უკანად ასოდ მექონთა სახელთა საზოგადოთა არარაჲთ ეჴმარების სახე იგი ნათესავობითისა გუარისა, რომელა ისი. ხოლო მიიღებს სახეთა ნათესავობითისა ბრუნჳსათა, რომელა ჲსა და სი. ხოლო ბრუნუაჲ დაბოლოებულისა სახელისა იქმნების, ვითა ესე:


      
მხ.   მრ.
      
წრ.   კუ   წრ.   კუნი
      
ნა.   კუჲსა   ნა.   კუებისა
      
მი.   კუს   მი.   კუებს
      
შე.   კუჲ   შე.   კუები
      
დაწ.   კუჲსაგან   დაწ.   კუებისგან
      
მოთ.   კუმან   მოთ.   კუებმან
      
მო.   კუჲთა   მო.   კუებითა
      
წო.   კუო   წო.   კუნო


Paragraph: 2     
ესფერვე ესენიცა იბრუნჳან სახელნი საზოგადონი:


      
აბელამუ-ჲსა
      
დრკუ-ჲსა
      
შლუ-ჲსა
      
ბრჯგუ-ჲსა
      
რუ-ჲსა
      
ცრუ-ჲსა
      
და ესფერუჱ სხუანიცა.


Paragraph: 3     
იხილე სათჳთოთა სახელთა, ბოლოდ მქონებთა , ბრუნუაჲ, რამეთუ არ ემოყუსების მერყეობასა ჰსპობითსა ბოლოჲსა თჳსისა . ხოლო მიიღებს ნიშანსა ნათესავობითისა ბრუნჳსასა, რომელა სი (*), მაგალ.:


      
აბბი-უსი   აბდიუ-სი   ავდიუ-სი
      
ბარიიუ-სი   ელიუ-სი   იესუ-სი
      
და ესთავე სხუანიცა.


Tavi: 2  
Page: 9r 
Paragraph: 4           თავი მეორე
თჳს ბრუნუათა სახელებთა კერძოობითთა


Paragraph: 5     
ამრითგან განირჩევიან სახელთაგან ბრუნჳთ სახელნი კერძოობითნი, ვინაჲთგან არცა ერთისა ზემო გარდაცემულისა სახელისა ბრუნჳსამი აღიყუანების.
Paragraph: 6     
ამას უკუჱ აკლს ბრუნუაჲ წოდებითისა, მაგალითი:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   რომელიმე   წრ.   რომელნიმე
      
ნა.   რომლისამე   ნა.   რომელთანიმე
      
მი.   რომელსამე   მი.   რომელთამე
      
შე.   რომელიმეჲ   შე.   რომელნიმე
      
დაწ.   რომლისაგანმე   დაწ.   რომელთაგანმე
      
მოთ.   რომელმანმე   მოთ.   რომელთამე
      
მო.   რომლითამე   მო.   რომლებითამე


Paragraph: 7     
ეგსახედუჱ აქუს ბრუნუაჲ ჰრთულთაცა ამისთა, მაგალ.: არა რომელიმე, არა რომლისამე, არა რომელნიმე, არა რომელთანიმე და სხუანი.
Paragraph: 8     
მერმეცა თუ სადამე არა იყოსმცა ჰრთულ სხჳსა თანა, არამედ მარტოდ მოკიდულ იყოსმცა სხჳსა თანა, ესფერუჱ იბრუნჳს ბრუნჳლი ესე, რომლისაცა თანა მოეკიდების, მაგალითი: სხუა რომელიმე, სხჳსა რომლისამე, სხუანი რომელნიმე, სხუათა რომელთამე და სხუანი.
Chapter: 9  
Paragraph: 1     
იბრუნჳს უკუჱ სახელებრ ესეცა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ვინ   წრ.   ვიეთნი
      
ნა.   ვისი   ნა.   ვიეთთანი
      
მი.   ვის   მი.   ვიეთთა
      
შე.   ვინ   შე.   ვიეთნი
      
დაწ.   ვისგან   დაწ.   ვიეთთაგან
      
მოთ.   ვინ*   მოთ.   ვიეთმან
      
მო.   ვისითა   მო.   ვიეთებითა


Paragraph: 2     
ესთავე აქუსყე ბრუნუაჲ ყოველთა ჰრთულთა ამისგანთა, მაგალ.: არავინ, არავისი და სხუანი.
Page: 9v 
Paragraph: 3     
მერმეცა თუ სადამე არა იყოს ჰრთულ სხჳსა თანა, არამედ მარტოდ ოდენ მოკიდებულ იყოსმცა სხჳსა თანა, ესთავე იბრუნჳს ბრუნჳლი ესე, რომლისაცა თანა მოეკიდების, მაგალ.: თჳთოეული ვინ, თჳთოეულისა ვისი, სხუა ვინ, სხჳსა ვისი, ყოველი ვინ, ყოვლისა ვისიმე და სხუანი.

Chapter: 10  
Paragraph: 1     
ესთავე ესეცა იბრუნჳს, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ვინმე   წრ.   ვიეთნიმე
      
ნა.   ვისიმე   ნა.   ვიეთთანიმე
      
მი.   ვისამე   მი.   ვიეთთამე
      
შე.   ვინმე   შე.   ვიეთნიმე
      
დაწ.   ვისგანმე   დაწ.   ვიეთთაგანმე
      
მოთ.   ვინმემან   მოთ.   ვიეთებმანმე
      
მო.   ვისითამე   მო.   ვიეთებითამე


Chapter: 11  
Paragraph: 1     
იბრუნჳს უკუჱ სახელებრ ესეცა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ზოგი   წრ.   ზოგნი
      
ნა.   ზოგისა   ნა.   ზოგთანი
      
მი.   ზოგსა   მი.   ზოგთა
      
შე.   ზოგი   შე.   ზოგნი
      
დაწ.   ზოგისაგან   დაწ.   ზოგთაგან   მოთ.   ზოგმან   მოთ.   ზოგებმან
      
მო.   ზოგითა   მო.   ზოგებითა


Paragraph: 2     
ესსახედუჱ აქუსყე ბრუნუაჲ თანკიდებულთაცა ამისთა, მაგალ.: ზოგი ვინმე, ზოგისა ვისიმე, ზოგნი ვიეთნიმე, ზოგთა ვიეთთამე, ზოგი რაოდენიმე, ზოგისა რაოდენისამე, ზოგნი რაოდენნიმე, ზოგთა რაოდენთამე და სხუანი.

Chapter: 12  
Paragraph: 1     
იბრუნჳს უკუჱ ესსახედვე ესეცა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   რაჲმე   წრ.   რაჲმენი
      
ნა.   რაჲსამე   ნა.   რაჲმეთანი
Page: 10r 
Paragraph: 2     
   მი.   რაჲსმე   მი.   რაჲმეთა
      
შე.   რაჲმე   შე.   რაჲმენი
      
დაწ.   რაჲსაგანმე   დაწ.   რაჲმეთაგან
      
მოთ.   რაჲმემან   მოთ.   რაჲმებმან
      
მო.   რაჲთამე   მო.   რაჲმებითა


Paragraph: 3     
ესფერუჱ არიან ბრუნჳლ ყოველნი თანმოკიდებულნიცა ამისნი, მაგალ.: სხუა რაჲმე, სხჳსა რაჲსამე და სხვანი.

Chapter: 13  
Paragraph: 1     
ხოლო აქა საუწყებელ არს, რამეთუ რაჲმე დაიდების ქსუასა შინა ნიშნუად უცოცხლოთა საქმეთა, მაგალ.: ქუა რაჲმე, ცნობა რაჲმე და სხუანი, გარნა რომელიმე და ვინმე რეცა დადებულ მრავალთა შორის მნიშნუჱლად საქმეთა ცოცხალთა, მაგალ.: კაცი ვინ, კაცი ვინმე, სიბრძნისმოყუარე რომელიმე, რომელიმე ლომი და სხუანი.
Chapter: 14  
Paragraph: 1     
იქმნების უკუჱ სახელებრ ბრუნუაჲ რიცხუთაცა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ერთი   წრ.   ერთნი
      
ნა.   ერთისა   ნა.   ერთთანი
      
მი.   ერთსა   მი.   ერთთა
      
შე.   ერთი   შე.   ერთნი
      
დაწ.   ერთისაგან   დაწ.   ერთთაგან
      
მოთ.   ერთმან   მოთ.   ერთებმან
      
მო.   ერთითა   მო.   ერთებითა
      
წო.   ერთო   წო.   ერთნო
      
და ესთავე სხუანიცა.


Chapter: 15  
Paragraph: 1     
ბრუნუაჲ საკითხავთა სახელთა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   რომელი   წრ.   რომელნი
      
ნა.   რომლისა   ნა.   რომელთანი
      
მი.   რომელსა   მი.   რომელთა
Page: 10v 
Paragraph: 2     
   შე.   რომელი*   შე.   რომელნი
      
დაწ.   რომლისაგან   დაწ.   რომელთაგან
      
მოთ.   რომელმან   მოთ.   რომლებმან
      
მო.   რომლითა   მო.   რომლებითა


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ვინ   წრ.   ვიეთნი
      
ნა.   ვისი   ნა.   ვიეთთანი
      
მი.   ვის   მი.   ვიეთთა
      
შე.   ვინ   შე.   ვიეთნი
      
დაწ.   ვისგან   დაწ.   ვიეთთაგან
      
მოთ.   ვინ   მოთ.   ვიეთებმან
      
მო.   ვისითა   მო.   ვიეთებითა


Paragraph: 3     
ამის უკუჱ საკითხავისათჳს სახელისა ცნობაჲ ღირს მქერდუჱლობითისა ჴელოვნებისა მესწავლეთაგან, რამეთუ ვირე არ პირდებულ იქმნეს საკითხავი ესე სახელი, არწესიერად იყოს საკითხავი ესე, მაგალ.: ვინ არს, ვისი არს, ვინ არიან, ვისნი არიან, რომელი არს, რომლისა არს, რომელნი არიან, რომელთანი არიან და სხუანი.
Paragraph: 4     
ხოლო ესე ეკმაოდენ სახელების ბრუნუათა გარდაცემასა.


Tavi: 3  
თავი მესამე


Chapter: 16  
თჳს ბრუნუათა ნაცუალსახელთასა


Paragraph: 1     
ნაცუალსახელი ესე, რომელა მე, აჩუჱნებს პირსა პირველსა, რამეთუ ესსახედ იბრუნჳს, რომელი მოქმედებითსა ბრუნუასა შინა მიიღებს მასვე დაწყებითისა ბრუნუასა სამთავე პირთა შინა, მაგალითი:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   მე   წრ.   ჩუჱნ
      
ნა.   ჩემი   ნა.   ჩუჱნი
      
მი.   ჩემდა   მი.   ჩუჱნდა
      
შე.   მე   შე.   ჩუჱნ
      
დაწ.   ჩემგან   დაწ.   ჩუჱნგან
Page: 11r 
Paragraph: 2     
   მოთ.   მე   მოთ.   ჩუჱნ
      
მო.   ჩემ მიერ   მო.   ჩუჱნ მიერ


Paragraph: 3     
გარნა საცნო ვიდრემე არს, რამეთუ ბრუნუასა შინა ამის ნაცუალსახელისასა მრავალგზის მიცემითი მსგავს არს წრფელობითისა და ესე განირჩევის ზმნათაგან, მაგალ.: მომეც მე სამოსელი*. კუალად მრავლობითადცა ესგუარვე, მაგალ.: მომეც ჩუჱნ, უფალო, მადლი შენი*. აჰა, განირჩევის ზმნათაგან, რამეთუ არიან მიცემითნი. ხოლო შემასმენლობითიცა და მოთხრობითი უმრავალჯერეს მჰსგავს არიან წრფელობითისა, მაგრა ანუ ქსუასა შინა განირჩევიან ზმნათაგან და ანუ ზემოდ მიცემულთა მახჳლთა მიერ და კლებულთაგანცა მხოლოობითსაცა შინა და მრავლობითსა.
Paragraph: 4     
ნაცუალსახელი ესე, რომელა შენ, აჩუჱნებს პირსა მეორესა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   შენ   წრ.   თქუჱნ
      
ნა.   შენი   ნა.   თქუჱნი
      
მი.   შენდა   მი.   თქუჱნდა
      
შე.   შენ   შე.   თქუჱნ
      
დაწ.   შენგან   დაწ.   თქუჱნგან
      
მოთ.   შენ   მოთ.   თქუჱნ
      
მო.   შენ მიერ   მო.   თქუჱნ მიერ
      
წო.   შენ   წო.   თქუჱნ


Paragraph: 5     
ნაცუალსახელი ესე, რომელა იგ, აჩუჱნებს პირსა მესამესა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   იგ   წრ.   იგინი
      
ნა.   მისი   ნა.   იმათი
      
მი.   მას   მი.   იმათ
      
შე.   იგი   შე.   იგინი
      
დაწ.   მისგან   დაწ.   იმათგან
      
მოთ.   მან   მოთ.   იმათ
      
მო.   მის მიერ   მო.   იმათ მიერ


Page: 11v 
Paragraph: 6     
იბრუნუჱბის ნაცუალსახელიცა ჩუჱნებითი, რომელა ეს, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ესე   წრ.   ესენი
      
ნა.   ამისი   ნა.   ამათი
      
მი.   ამას   მი.   ამათ
      
შე.   ესე   შე.   ესენი
      
დაწ.   ამისგან   დაწ.   ამათგან
      
მოთ.   ამან   მოთ.   ამათ
      
მო.   ამით   მო.   ამათით


Paragraph: 7     
ხოლო მებრვე იბრუნჳან ესენიცა:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ეგე   წრ.   ეგენი
      
ნა.   მაგისი   ნა.   მაგათი
      
მი.   მაგას   მი.   მაგათ
      
შე.   ეგე   შე.   ეგენი
      
დაწ.   მაგისგან   დაწ.   მაგათგან
      
მოთ.   მაგან   მოთ.   მაგათ
      
მო.   მაგით   მო.   მაგათით


Paragraph: 8     
ხოლო მებრვე იბრუნჳან ესენიცა:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   ის   წრ.   ისინი
      
ნა.   იმისი   ნა.   იმათი
      
მი.   იმას   მი.   იმათ
      
შე.   ის   შე.   ისინი
      
დაწ.   იმისგან   დაწ.   იმათგან
      
მოთ.   იმან   მოთ.   იმათ*
      
მო.   იმათ   მო.   იმათით


Chapter: 18  
Paragraph: 1     
იბრუნუჱბის ნაცუალსახელიცა მოგებითი, რომელა ჩემი, მაგალ.:

Page: 12r 
Paragraph: 2     
   მხოლოობითად   მრავლობითად

      
წრ.   ჩემი   წრ.   ჩუჱნი
      
ნა.   ჩემისა   ნა.   ჩუჱნისა
      
მი.   ჩემსა   მი.   ჩუჱნსა
      
შე.   ჩემი   შე.   ჩუჱნი
      
დაწ.   ჩემისაგან   დაწ.   ჩუჱნისაგან
      
მოთ.   ჩემმან   მოთ.   ჩუენმან
      
მო.   ჩემითა   მო.   ჩუჱნითა
      
წო.   ჩემო   წო.   ჩუჱნო


Paragraph: 3     
ხოლო მებრვე ბრუნჳლ ნაცუალსახელნიცა ესე მოგებითნი, რომელა შენი, შენისა; მისი, მისისა; თქუჱნი, თქუჱნისა; მათი, მათისა და სხუანი.

Chapter: 19  
Paragraph: 1     
ნაცუალსახელი ესე, რომელა ის, იქცევის რა არსებითად, იბრუნჳს ესგუარ, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   მისი   წრ.   მათი
      
ნა.   მისისა   ნა.   მათისა
      
მი.   მისსა   მი.   მათსა
      
შე.   მისი   შე.   მათი
      
დაწ.   მისისაგან   დაწ.   მათისაგან
      
მოთ.   მისმან   მოთ.   მათმან
      
მო.   მისითა   მო.   მათითა
      
წო.   მისო   წო.   მათო


Chapter: 20  
Paragraph: 1     
ნაცუალსახელი ესე, რომელა მისი, იქცევის რა არსებითად, იბრუნჳს ესთა, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   თჳსი   წრ.   თჳსნი
      
ნა.   თჳსისა   ნა.   თჳსთანი
      
მი.   თჳსსა   მი.   თჳსთა
      
შე.   თჳსი   შე.   თჳსნი
      
დაწ.   თჳსისაგან   დაწ.   თჳსთაგან
      
მოთ.   თჳსმან   მოთ.   თჳსთამან
Page: 12v 
Paragraph: 2     
   მო.   თჳსითა   მო.   თჳსებითა
      
წო.   თჳსო   წო.   თჳსნო


Chapter: 21  
Paragraph: 1     
ნაცუალსახელი ესე კულამოღებითი, რომელა რომელი, იბრუნჳს ესსახედ, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   მრავლობითად
      
წრ.   რომელი   წრ.   რომელნი
      
ნა.   რომლისა   ნა.   რომელთანი
      
მი.   რომელსა   მი.   რომელთა
      
შე.   რომელი   შე.   რომელნი
      
დაწ.   რომლისაგან   დაწ.   რომელთაგან
      
მოთ.   რომელმან   მოთ.   რომლებმან
      
მო.   რომლითა   მო.   რომლებითა


Paragraph: 2     
ნაცუალსახელი ესე თჳთ იბრუნჳს ესთა, მაგალ.: თჳთ, თავისა, თჳსისა და სხუანი.
Paragraph: 3     
ესე უკუჱ იკმაოდენ ბრუნჳსათჳს ნაცუალსახელთასა.
Paragraph: 4     
ხოლო თუ ვითარ ისხმითგარდასლჳთებიან ნაცუალსახელთანი რომელნიმე, მეორესა ნაწილსა შინა გარდაიდუას.



Tavi: 4  
თავი მეოთხე


Chapter: 22  
თჳს შეუღლჳლებისა ზმნისა არსებითისა


Paragraph: 1     
ზმნა ესე არსებითი, რომელა ვარ, სხუათადასხუათა დროთა შინა აღივსების უმეშუჱობითთა ზმნათაგან, რომელა ვჰმყოფობ. ხოლო მიმოხრა ზმნისა არსებითისა ესრეთ იქმნების.
Paragraph: 2     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   ვარ   ხარ   არს
      
მრავლობითად   ვართ   ხართ   არიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხოლოობითად   ვიყვი   იყვი   იყვის
      
მრავლობითად   ვიყვით   იყვით   იყჳან*


Paragraph: 4     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:

Page: 13r 
Paragraph: 5     
   მხო.   ვიყავ   იყავ   იყო

      
მრა.   ვიყუჱნით   იყუჱნით   იყუნენ


Paragraph: 6     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ყოფილვარ   ყოფილხარ   ყოფილარს
      
მრა.   ყოფილვართ   ყოფილხართ   ყოფილარიან


Paragraph: 7     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ყოფილვიყავ   ყოფილიყავ   ყოფილიყო
      
მრა.   ყოფილვიყუჱნით   ყოფილიყუჱნით   ყოფილიყუნენ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვიყო   იყო   იყოს
      
მრა.   ვიყოთ   იყოთ   იყუნენ


Paragraph: 9     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   იყავ,   ნუ ხარ*      იყოს,   ნუ არს
      
მრა.   იყუჱნით   ნუ ხართ      იყუნენ,   ნუ არიან


Paragraph: 10     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   იყოფოდე,   ნუ იყოფოდე   იყოფოდეს,   ნუ იყოფოდეს
      
მრა.   ვიყოფოდეთ,   ნუ ვიყოფოდეთ   იყოფოდეთ,   ნუ იყოფოდეთ


Paragraph: 11     
იყოფოდენ, ნუ იყოფოდედ

Paragraph: 12     
საწადისა სქესისა ანმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ*   ვიყო   იყო   იყოს
      
მრა.   ვაშათუ   ვიყოთ   იყოთ   იყუნენ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უსრული,   მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვიყოფოდი   იყოფოდი   იყოფოდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვიყოფოდით   იყოფოდით   იყოფოდიან


Paragraph: 14     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ყოფილვარ   ყოფილხარ   ყოფილარს
      
მრა.   ვაშათუ   ყოფილვართ   ყოფილხართ   ყოფილარიან


Paragraph: 15     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ყოფილვიყავ   ყოფილიყავ   ყოფილიყო
      
მრა.   ვაშათუ   ყოფილვიყუჱნით   ყოფილიყუჱნით   ყოფილიყუნენ


Page: 13v 
Paragraph: 16     
ჳპოტეტიკაჲსა (ესე იგი, თუობითისა) სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   უკეთუ    ვიყო   იყო   იყოს
      
მრა.   უკეთუ    ვიყუნეთ   იყუნეთ   იყუნენ


Paragraph: 17     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   უკეთუ   ვიყოფოდი   იყოფოდი   იყოფოდის
      
მრა.   უკეთუ   ვიყოფოდით   იყოფოდით   იყოფოდიან


Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   უკეთუ   ყოფილვარ   ყოფილხარ   ყოფილარს
      
მრა.   უკეთუ   ყოფილვართ   ყოფილხართ   ყოფილარიან


Paragraph: 19     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   უკეთუ   ყოფილვიყავ   ყოფილიყავ   ყოფილიყო
      
მრა.   უკეთუ   ყოფილვიყუჱნით   ყოფილიყუჱნით   ყოფილიყუნენ


Paragraph: 20     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   უკეთუ   ყოფილვიყო   ყოფილიყო   ყოფილიყოს
      
მრა.   უკეთუ   ყოფილვიყოთ   ყოფილიყოთ   ყოფილიყუნენ


Paragraph: 21     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: ყოფად.
Paragraph: 22     
მყოობადი, მაგალ.: ყოფადი.
Paragraph: 23     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მყოფელი, მყოფელისა, მყოფელსა, მყოფელი.
Paragraph: 24     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: ყოფილი.
Paragraph: 25     
მყოობადი, მაგალ.: საყოფელი.
Paragraph: 26     
სახელზმნა, მაგალ.: ყოფა, ყოფისა, ყოფასა, ყოფაჲ.



Tavi: 5  
თავი მეხუთე
Chapter: 23  
უღლჳლებისათჳს შემოქმედებითთა ზმნათასა, გარნა პირუჱლად პირველისა უღლჳლებისათჳს და სახეთა მისთათჳს პირუჱლისა შესახედავისა


Paragraph: 1     
უღლჳლებანი უკუჱ შემოქმედებითთა ზმნათანი არიან რუა, რომელთა მაუღლებელნი ხუთნი არიან ჴმოვანნი და ერთი მოკლჴმოვანი Page: 14რ  და ორნი საშუალჴმოვანნი, ესე იგი,\ , , , , არიან ჴმოვანნი, ხოლო მოკლჴმოვანი არს და საშუალჴმოვანნი არიან , . ვინაჲცა რუათა ამათ მიერ ჴმოვანთა მიიღებენ უღლჳლებასა ყოველნი ზმნანი _ შემოქმედებითნიცა და უმეშუჱობითნი, მაგალ.: ავ, რომელი არს განკიდურებულ საზღურებითსა აწმყოსა შინა, მაგალ.: ვესავ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების სსუად; ანუ ებ, მაგალ.: ვირწმუნებ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების ჰრწმუნუად; ანუ ჱთ, მაგალ.: ვჰკუჱთ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების კუჱთად; ანუ დი, მაგალ.: განვჰჴდი, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების ჴდომად; ანუ ობ, მაგალ.: ვჰყუარობ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების ყუარუად; ანუ ურ, მაგალ.: ვჰსცურ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების ცურუად; ანუ , მაგალ.: ვიტყჳ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების სიტყუად; ანუ ქჷმ, მაგალ.: ვიქჷმ, რომელი უჩინოსა შინა იქმნების ქჷმნად.
Paragraph: 2     
ხოლო ამათნი უკუჱ ყოველნი ვნებითნი პირუჱლსა პირსა შინა საზღურებითისა აწმყოჲსასა ინისასა მიერ ივნებითებიან.
Paragraph: 3     
ხოლო პირუჱლსა პირსა შინა იქმნების ვნებითი, მაგალ.: ვიესუჱბი, ვირწმუნები, ვიკუჱთები, განვიჴდები, ვიყუარები, ვიქმნები.

Chapter: 24  
Paragraph: 1     
კანონი უჩინოჲსათჳს ზმნისა ესე არს, რამეთუ არა არს ჩუჱნისა მებრ ენისა ვნებითად უჩინოჲ, ხოლო დაღათუ განირჩიოს ესე შემოქმედებითი არს ანუ ვნებითი, ქსუასა შინა ლექსთა განურჩევიეს შემოქმედებითისაგან ვნებითი, მექონი მისვე შესახედავისა, მაგალ.: მაშინ მოვიდა იესუ გალილეათ იორდანედ იოანესა ნათლისღებად*.



Tavi: 6  
თავი მეექუსე
Chapter: 25  
თჳს პირუჱლისა ზმნათა უღლჳლებისა და მიმოხრათა მათთა


Paragraph: 1     
ზედმიწევნილება ჩუჱნი ზმნათა უღლჳლებისათჳს პირუჱლისა და მის ქუჱშე შეცულთა ესე არს: პირუჱლი ვიდრემე უღლჳლება შეიცავს ქუჱშე თჳსსა ხატთა შჳდთა, რომლისა ხატნი ესე არიან: 1. შევჰკრავ. ესე სრულსა დროსა შინა შემოიყუანს საშუალ , მაგალ.: შევჰკარ და მყოობადსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: შევჰკრა. 2.ვესავ. დაღათუ ესე პირუჱლისა ხატისა მჰსგავსი არს, მაგრა სრულსა დროსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვიესვე ანუ ჷდ მარცუალსა, მაგალ.: ვესევჷდ და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვიესვო ანუ , მაგალ.: ვესვიდე. ხოლო ხატი ესე არა იქცევის* სხმითგარდასლჳთად, ვიდრე არა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე შევიდეს და არცაღა მრჩობლსხმისგარდასლჳთად, მაგალ.: ვაესუჱბ, ვაესუინებ.\Page: 14v  3.აღვიხუამ. ესე სრულსა დროსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: აღვიხუ და მყოობადსა შინა , მაგალ.: აღვიხუა. არცაღა ხატი ესე მოვალს სხმითგარდასლჳთად, დაღათუ აქუს შესახედავი სხმითგარდასლჳთებრი, არამედ მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 4.გან-ვასხამ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: განვასხი და მყოობადსა შინა , მაგალ.: განვასხა. ესე სხმითგარდასლჳთად არა იქცევის, ვიდრე არა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუას, ხოლო დაღათუ აქუს სხმითგარდასლჳთისა შესახედავი. 5.განვჰბან. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: განვჰბანე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: განვჰბანო. და არცაღა ესე იქცევის სხმითგარდასლჳთად, არამედ მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 6.ვჰკაფ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰკაფე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰკაფო. 7.მინდა. ესე სრულსა დროსა შინა განიკიდურებს თჳსსავე საკუთარსა მაუღლებელსა და მიიღებს საშუალ ოდ მარცუალსა, მაგალ.: მინდოდა და მყოობადსა შინა სრულისა ნიშანი ეცუალების ნიშნად მყოობადისა და მიიღებს უჴმოსა, რომელა , მაგალ.: მინდოდეს. ხატი ესე მეშჳდე, რომელა მინდა, ვიდრე არა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე შევიდეს, არა იქცევის სხმითგარდასლჳთად და არცაღა მრჩობლსხმითგარდასლჳთად.
Paragraph: 2     
ესეგუარნი უკუჱ ყოველნი მიმოხრანი ყოველთა შინა უღლჳლებათა, რაჲცაღა არს აწმყოთა შინა დროთა ზმნანი, იგინი სრულსა და სხუათა შინა დროთა ასოებთა სხუაფერ იცუალებენ: ანუ მოსპობითა, ანუ ცუალებით და ანუ ჰრთჳთ, რომელნიცა ითქუნეს. ხოლო ამისცა უღლჳლებისა და სხუათაცა უღლჳლებისა ქუჱშეთა ზმნათათჳს ვიტყჳთ.




Chapter: 26  
თჳს პირუჱლისა უღლჳლებისა პირუჱლის ხატის მიმოხრისა ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შევჰკრავ   შეჰკრავ   შეჰკრავს
      
მრა.   შევჰკრავთ   შეჰკრავთ   შეჰკრუჱნ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   შევჰკრვიდი   შეჰკრვიდი   შეჰკრვიდის
      
მრა.   შევჰკრვიდით   შეჰკრვიდით   შეჰკრვიდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   შევჰკარ   შეჰკარ   შეჰკრა
Page: 15r 
Paragraph: 4     
   მრა.   შევჰკართ   შეჰკართ   შეჰკრეს


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შემიკრავს   შეგიკრავს   შეუკრავს
      
მრა.   შეგვიკრავს   შეგიკრავსთ   შეუკრავსთ


Paragraph: 6     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შემეკრა   შეგეკრა   შეეკრა
      
მრა.   შეგუჱკრა   შეგეკრათ   შეეკრათ


Paragraph: 7     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შევჰკრა   შეჰკრა   შეჰკრას
      
მრა.   შევჰკრათ   შეჰკრათ   შეჰკრან


Paragraph: 8     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შეჰკარ,   ნუ შეჰკრავ   შეჰკრას,   ნუ შეჰკრავს
      
მრა.   შეჰკართ,   ნუ შეჰკრავთ   შეჰკრან,   ნუ შეჰკრუჱნ


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შეჰკრვიდე,   ნუ შეჰკრვიდე   შეჰკრვიდეს,   ნუ შეჰკრვიდეს
      
მრა.   შევჰკრვიდეთ,   ნუ შევჰკრვიდეთ   შეჰკრვიდეთ,   ნუ შეჰკრვიდეთ   შეჰკრვიდენ,   ნუ შეჰკრვიდენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შევჰკრვიდე   შეჰკრვიდე   შეჰკრვიდეს
      
მრა.   ვაშათუ   შევჰკრვიდეთ   შეჰკრვიდეთ   შეჰკრვიდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შევჰკრვიდი შეჰკრვიდი შეჰკრვიდის
      
მრა.   ვაშათუ   შევჰკრვიდით შეჰკრვიდით შეჰკრვიდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შემიკრვიეს   შეგიკრვიეს შეუკრვიეს
      
მრა.   ვაშათუ   შეგვიკრვიეს   შეგიკრვიესთ შეუკრვიესთ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შემეკრა   შეგეკრა   შეეკრა
      
მრა.   ვაშათუ   შეგუჱკრა   შეგეკრათ   შეეკრათ


Paragraph: 14     
ჳპოტეტიკაჲსა სქესისა ზმნანი ყოველნი იხრებიან ყოველსა შინაPage: 15v  პირსა, ყოველსა შინა რიცხუსა და ყოველსა \ შინა დროსა შემოქმედებითადცა და ვნებითად, ვითარ-იგი იხრებიან ზმნანი საწადისა სქესისანი. გარნა განირჩევიან ამით, ვითარმედ დაიდების ნიადაგ ყოველთა ზმნათა ზედა საწადისა შინა ვაშათუ, ხოლო ჳპოტეტიკასა შინა უკეთუ.
Paragraph: 15     
უჩინოსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: კრუად.
Paragraph: 16     
მყოობადი, მაგალ.: კრუადი.
Paragraph: 17     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მკრუჱლი, მკრუჱლისა, მკრუჱლსა, მკრუჱლი.
Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: შეკრული.
Paragraph: 19     
მყოობადი, მაგალ.: შესაკრუჱლი.
Paragraph: 20     
სახელზმნა, მაგალ.: კრუა, კრჳსა, კრუასა, კრუაჲ.


Chapter: 27  
თჳს ვნებითისა მისვე ხატისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შევიკრვი   შეიკრვი   შეიკრვის
      
მრა.   შევიკრვით   შეიკრვით   შეიკრვიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   შევიკრვოდი   შეიკრვოდი   შეიკრვოდის
      
მრა.   შევიკრვოდით   შეიკრვოდით   შეიკრვოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   შევიკარ   შეიკარ   შეიკრა
      
მრა.   შევიკარით   შეიკარით   შეიკრნენ


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შეკრულვარ   შეკრულხარ   შეკრულარს
      
მრა.   შეკრულვართ   შეკრულხართ   შეკრულარიედ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შეკრულვიყავ   შეკრულიყავ   შეკრულიყო
      
მრა.   შეკრულვიყუჱნით   შეკრულიყუჱნით   შეკრულიყუნენ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შევიკრა   შეიკრა   შეიკრას
      
მრა.   შევიკრათ   შეიკრათ   შეიკრნენ


Page: 16r 
Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შეიკარ,   ნუ შეიკრვი   შეიკრას,   ნუ შეიკრვის
      
მრა.   შეიკარით,   ნუ შეიკრვით   შეიკრნენ,   ნუ შეიკრვიან


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შეიკრვოდე,   ნუ შეიკრვოდე   შეიკრვოდეს, ნუ შეიკრვოდეს
      
მრა.   შევიკრვოდეთ,   ნუ შევიკრვოდეთ   შეიკრვოდეთ, ნუ შეიკრვოდეთ
      
შეიკრვოდენ,   ნუ შეიკრვოდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შევიკრვოდე შეიკრვოდე   შეიკრვოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   შევიკრვოდეთ შეიკრვოდეთ   შეიკრვოდენ


Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შევიკრვოდი   შეიკრვოდი   შეიკრვოდის
      
მრა.   ვაშათუ   შევიკრვოდით   შეიკრვოდით შეიკრვოდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეკრულვარ   შეკრულხარ   შეკრულარს
      
მრა.   ვაშათუ   შეკრულვართ   შეკრულხართ   შეკრულარიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეკრულვიყავ   შეკრულიყავ   შეკრულიყო
      
მრა.   ვაშათუ   შეკრულვიყუჱნით   შეკრულიყუჱნით   შეკრულიყუნენ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს სქესისა ვნებითისა იგივე არს კანონი, რაჲცაღა ითქუა ჳპოტეტიკაჲსათჳს შემოქმედებითისა ზმნისა.


Chapter: 28  
თჳს მისვე უღლჳლებისა მეორის ხატისა ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   განვჰბან   განჰბან   განჰბანს
      
მრა.   განვჰბანთ   განჰბანთ   განჰბანენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   განვჰბანდი   განჰბანდი   განჰბანდის
      
მრა.   განვჰბანდით   განჰბანდით   განჰბანდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:

Page: 16v 
Paragraph: 4     
   მხო.   განვჰბანე    განჰბანე   განჰბანა

      
მრა.   განჰვბანეთ   განჰბანეთ   განჰბანეს


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   განმიბანია   განგიბანია   განუბანია
      
მრა.   განგჳბანია   განგიბანიათ   განუბანიათ


Paragraph: 6     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   განმებანა   განგებანა   განებანა
      
მრა.   განგუჱბანა   განგებანათ   განებანათ


Paragraph: 7     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   განვჰბანო   განჰბანო   განჰბანოს
      
მრა.   განვჰბანოთ   განჰბანოთ   განჰბანონ


Paragraph: 8     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   განჰბანე,   ნუ განჰბან,   განჰბანოს,   ნუ განჰბანს
      
მრა.   განჰბანეთ,   ნუ განჰბანთ   განჰბანონ,   ნუ განჰბანენ


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   განჰბანდე,   ნუ განჰბანდე   განჰბანდეს,   ნუ განჰბანდეს
      
მრა.   განვჰბანდეთ,   ნუ განვჰბანდეთ   განჰბანდეთ,   ნუ განჰბანდეთ
      
განჰბანდენ,   ნუ განჰბანდენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განვჰბანდე   განჰბანდე   განჰბანდეს
      
მრა.   ვაშათუ   განვჰბანდეთ   განჰბანდეთ   განჰბანდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განვჰბანდი   განჰბანდი   განჰბანდის
      
მრა.   ვაშათუ   განვჰბანდით   განჰბანდით   განჰბანდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განმიბანია   განგიბანია   განუბანია
      
მრა.   ვაშათუ   განგჳბანია   განგიბანიათ   განუბანიათ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განმებანა   განგებანა   განებანა
      
მრა.   ვაშათუ   განგუჱბანა   განგებანათ   განებანათ


Page: 17r 
Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს სქესისა, რაჲცაღა არს კანონი შემოქმედებისათჳს ზმნისა პირუჱლის უღლჳლებისა (*), იგივე არს ამისცა ხატისა შორის.
Paragraph: 15     
უჩინოსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: განბანად.
Paragraph: 16     
მყოობადი, მაგალ.: განბანადი.
Paragraph: 17     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: განმბანელი, განმბანელისა, განმბანელსა, განმბანელი.
Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: განბანილი.
Paragraph: 19     
მყოობადი, მაგალ.: განსაბანელი.
Paragraph: 20     
სახელზმნა, მაგალ.: განბანა, განბანისა, განბანასა, განბანაჲ.


Chapter: 29  
თჳსა ვნებითისა მისვე ხატისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   განვიბანები   განიბანები   განიბანების
      
მრა.   განვიბანებით   განიბანებით   განიბანებიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   განვიბანებოდი   განიბანებოდი   განიბანებოდის
      
მრა.   განვიბანებოდით   განიბანებოდით   განიბანებოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   განვიბანე   განიბანე   განიბანა
      
მრა.   განვიბანეთ   განიბანეთ   განიბანეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   განბანილვარ   განბანილხარ   განბანილარს
      
მრა.   განბანილვართ   განბანილხართ   განბანილარიან


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი. მაგალ.:


      
მხო.   განბანილვიყავ   განბანილიყავ   განბანილიყო
      
მრა.   განბანილვიყუჱნით   განბანილიყუჱნით   განბანილიყუნენ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   განვიბანო   განიბანო   განიბანოს
      
მრა.   განვიბანოთ   განიბანოთ   განიბანონ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:

Page: 17v 
Paragraph: 8     
   მხო.   განიბანე,   ნუ განიბანები   განიბანოს, ნუ განიბანების

      
მრა.   განიბანეთ,   ნუ განიბანებით   განიბანონ, ნუ განიბანებიან


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   განიბანებოდე,   ნუ განიბანებოდე   განიბანებოდეს, ნუ განიბანებოდეს
      
მრა.   განვიბანებოდეთ,   ნუ განვიბანებოდეთ   განიბანებოდეთ, ნუ განიბანებოდეთ
      
განიბანებოდნენ, ნუ განიბანებოდნენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განვიბანებოდე   განიბანებოდე   განიბანებოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   განვიბანებოდეთ   განიბანებოდეთ   განიბანებოდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განვიბანებოდი   განიბანებოდი   განიბანებოდის
      
მრა.   ვაშათუ   განვიბანებოდით*   განიბანებოდით*   განიბანებოდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განბანილვარ   განბანილხარ   განბანილარს
      
მრა.   ვაშათუ   განბანილვართ   განბანილხართ   განბანილარიან


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   განბანილვიყავ   განბანილიყავ   განბანილიყო
      
მრა.   ვაშათუ   განბანილვიყუჱნით   განბანილიყუჱნით   განბანილიყუნენ


Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს ზმნისა მიმოხრისა კანონი მებრ სხუათა შემოქმედებითთა და სხუათა ზმნათა.


Chapter: 30  
თჳს პირუჱლისა უღლჳლებისა მესამის ხატისა ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუამ   აღიხუამ   აღიხუამს
      
მრა.   აღვიხუამთ   აღიხუამთ   აღიხუმენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუჱმდი   აღიხუჱმდი   აღიხუჱმდის
      
მრა.   აღვიხუჱმდით   აღიხუჱმდით   აღიხუჱმდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:

Page: 18r 
Paragraph: 4     
   მხო.   აღვიხუ   აღიხუ   აღიხუა

      
მრა.   აღვიხუთ   აღიხუთ   აღიხუჱს


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   აღმიხუამს   აღგიხუამს   აღუხუამს
      
მრა.   აღგვიხუამს   აღგიხუამსთ   აღუხუამსთ


Paragraph: 6     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   აღმეხუა   აღგეხუა   აღეხუა
      
მრა.   აღგვეხუა   აღგეხუათ   აღეხუათ


Paragraph: 7     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუა   აღიხუა   აღიხუას
      
მრა.   აღვიხუათ   აღიხუათ   აღიხუან


Paragraph: 8     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აღიხუ,   ნუ აღიხუამ   აღიხუას,   ნუ აღიხუამს
      
მრა.   აღიხუთ,   ნუ აღიხუამთ   აღიხუან,   ნუ აღიხუმენ


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აღიხუმიდე,   ნუ აღიხუმიდე   აღიხუმიდეს,   ნუ აღიხუ-   მიდეს
      
მრა.   აღვიხუმიდეთ,   ნუ აღვიხუმიდეთ   აღიხუმიდეთ,   ნუ აღიხუ-   მიდეთ
      
აღიხუმიდენ,   ნუ აღიხუმიდედ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღვიხუმიდე   აღიხუმიდე   აღიხუმიდეს
      
მრა.   ვაშათუ   აღვიხუმიდეთ   აღიხუმიდეთ   აღიხუმიდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღვიხუჱმდი   აღიხუჱმდი   აღიხუჱმდის
      
მრა.   ვაშათუ   აღვიხუჱმდით   აღიხუჱმდით   აღიხუჱმდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღმიხუამს   აღგიხუამს   აღუხუამს
      
მრა.   ვაშათუ   აღგვიხუამს   აღგიხუამსთ   აღუხუამსთ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღმეხუა   აღგეხუა   აღეხუა
      
მრა.   ვაშათუ   აღგუჱხუა   აღგეხუათ   აღეხუათ


Page: 18v 
Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე კანონი.
Paragraph: 15     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: აღხმად.
Paragraph: 16     
მყოობადი, მაგალ.: აღხმადი.
Paragraph: 17     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: აღმხმელი, აღმხმელისა, აღმხმელსა, აღმხმელი.
Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: აღხმული.
Paragraph: 19     
მყოობადი, მაგალ.: აღსახმელი.
Paragraph: 20     
სახელზმნა, მაგალ.: აღხმა, აღხმისა, აღხმასა, აღხმაჲ.


Chapter: 31  
თჳს ვნებითისა მისვე ხატისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუმი   აღიხუმი   აღიხუმის
      
მრა.   აღვიხუმით   აღიხუმით   აღიხუმიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუმოდი   აღიხუმოდი   აღიხუმოდის
      
მრა.   აღვიხუმოდით   აღიხუმოდით   აღიხუმოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხჳ   აღიხჳ   აღიხუა
      
მრა.   აღვიხუჱნით   აღიხუჱნით   აღიხუნენ


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   აღხმულვარ   აღხმულხარ   აღხმულარს
      
მრა.   აღხმულვართ   აღხმულხართ   აღხმულარიან


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   აღხმულვიყავ   აღხმულიყავ   აღხმულიყო
      
მრა.   აღხმულვიყუჱნით   აღხმულიყუჱნით   აღხმულიყუნენ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აღვიხუა   აღიხუა   აღიხუას
      
მრა.   აღვიხუათ   აღიხუათ   აღიხუნენ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აღიხჳ,   ნუ აღიხუმი   აღიხუას,   ნუ აღიხუმის
Page: 19r       
მრა.   აღიხჳთ,   ნუ აღიხუმით   აღიხუნენ,   ნუ აღიხუმიან


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აღიხუმოდე,   ნუ აღიხუმოდე   აღიხუმოდეს, ნუ აღიხუმოდეს
      
მრა.   აღვიხუმოდეთ,   ნუ აღვიხუმოდეთ   აღიხუმოდეთ, ნუ აღიხუმოდეთ
      
აღიხუმოდენ, ნუ აღიხუმოდედ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღვიხუმოდე   აღიხუმოდე   აღიხუმოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   აღვიხუმოდეთ   აღიხუმოდეთ   აღიხუმოდენ


Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღვიხუმოდი   აღიხუმოდი   აღიხუმოდის
      
მრა.   ვაშათუ   აღვიხუმოდით   აღიხუმოდით   აღიხუმოდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღხმულვარ   აღხმულხარ   აღხმულარს
      
მრა.   ვაშათუ   აღხმულვართ   აღხმულხართ   აღხმულარიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   აღხმულვიყავ   აღხმულიყავ   აღხმულიყო
      
მრა.   ვაშათუ   აღხმულვიყუჱნით   აღხმულიყუჱნით   აღხმულიყუნენ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.


Chapter: 32  
თჳს ზმნათა არა მართებითად კანონისა ქუჱშეთა, რომელთა ზედწოდებულ პირნაკლნი და თჳს შეუღლუათა და მიმოხრათა მათთა ქუჱშე პირუჱლისა უღლჳლებისა


Paragraph: 1     
ესრეთ არს ზედმიწევნილება ჩუჱნი ზმნათამი პირნაკლთა.
Paragraph: 2     
გარნა ვამეორებთ უწყებასა, ვითარმედ ექუსსა ვიდრემე ხატსა ქუჱშენი წარმოებენ შემოქმედებითთა, უმეშუჱობითთა, სხმითგარდასლჳთთა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთთა ზმნათაგან და ყოველთა უღლჳლებათა ქუჱშე შემვრდომ არიან და იქმნებიან ზმნად შემოქმედებითად, პირუჱლ სახედ, სხმითგარდასლჳთადცა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად, მექონნი ხუთთა ხატთანი. ხოლო ხატი მეექუსე წარმოდგების უმეშუჱობითისაგან ზმნისა, რომელნიცა აქა თითოეულად მოიჴსენებიან. პირუჱლისა ხატისა მაგალითი: შეგკრავ, შეგკრავს, რომელიცა ყოველთა სქესთა და ყოველთა დროთა და ყოველთა რიცხულთა შინა მოხრილ არს (*).
Page: 19v 
Paragraph: 3     
მეორისა ხატისა მაგალითი: შემკრავ, შემკრავს. ხოლო პირუჱლი და მეორე ესე ხატი პირნაკლი ყოვლისა უღლჳლებისა ყოველთა ხატთა ქუჱშე შემვრდომ არიან შემოქმედებითად, პირუჱლსახედ და სხმითგარდასლჳთად და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და მიმოიხრებიან ყოველთა სქესთა, ყოველთა რიცხუთა და ყოველთა დროთა შინა.
Paragraph: 4     
ხოლო სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდების.
Paragraph: 5     
მესამისა ხატისა მაგალითი: შემეკრვი, შეეკრვი.
Paragraph: 6     
მეოთხისა ხატისა მაგალითი: შეგეკრვი, შევეკრვი. მეხუთისა ხატისა მაგალითი: შემეკრვი, შემეკრვის. სამნი ესე ხატნი: მესამე, მეოთხე და მეხუთე, ფრიად უკანონოჲთა ჩუჱულებითა მოხრილნი, არა ყოველთა სქესთა და ყოველთა დროთა შინა მიმოიხრებიან მით, რომელ აკლნნ დრონი ნამყონი სრულნი, უსრულესნი და უუსრულესნი და დროჲ მყოობადი და სქესნი ბრძანებითიცა, საწადი და ჳპოტეტიკაჲ და უჩინოჲცა და მიმღეობაჲ დროებითურთ თჳსით და სახელზმნაჲ. და რაოდენნიცა აკლნნ ესენი, აღივსების პირნაკლთა პირუჱლისა და მეორისა ხატთა ქუჱშე შემვრდომთა ზმნათაგან.
Paragraph: 7     
ემკაცრე, ღრამმატიკოსო, ვითარმედ პირნაკლთა პირუჱლისა, მეორისა და მესამისა ხატთა ქუჱშენი ზმნანი შემოქმედებითნი, პირუჱლსახენი, არა ყოვლისა უღლჳლებისა ყოველთა ხატთა ქუჱშე მიმოიხრებიან, არამედ პირუჱლისა უღლჳლებისა მხოლოდ პირუჱლისა ხატისათა ოდენ. ხოლო სხუათა მათ ხატთა ქუჱშე პირუჱლისა უღლჳლებისა იქმნებიან მოხრილ, ოდეს იმრჩობლსხმითგარდასლჳთდებიან. ეგსახედ უღლჳლებისა ამის ქუჱშენი ზმნანი უმეშუჱობითნი იმრჩობლსხმითგარდასლჳთდებიან რა, მცუალებნი შესახედავთანი პირნაკლთა მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისა ხატთა ქუჱშე მოიხრებიან.

Chapter: 33  
Paragraph: 1     
ჰაზრი ჩუჱნი ვნებითისათჳს პირნაკლთა ხუთთავე ხატთა ესე არს.
Paragraph: 2     
ვინაჲთგან პირუჱლსა ხატსა ქუჱშე ჰსჩანნ ორნი მოქმედნი, ესე იგი, პირი პირუჱლი და მესამე, ივნებს პირი მეორე. და სათანადო არს აქა, რათა იყოს ერთი ვიდრემე ვნებული, რომელა პირი მეორე, ორთა ნამოქმედებთა, რომელიცა მაგალითითა ამით იჩუჱნების: შეიკრვი ჩემგან; შეიკრვი მისგან. ხოლო მეორესა ხატსა ქუჱშე ჰსჩანს ერთივე ვნებული, რომელა პირი პირუჱლი, ორთა ნამოქმედებთა, პირუჱლისა და მეორისა პირისათა, რომელიცა სათანადო არს ესრეთ ცნობად, მაგალ.: შევიკრვი შენგან; შევიკრვი მისგან.
Paragraph: 3     
მესამისა ხატისა ქუჱშე ჰსჩანნ ორნი ვიდრემე მოქმედნი, რომელა პირი პირუჱლი და მესამე და ერთი ვნებული, რომელა პირი მეორე, მაგალ.: შეიკრვი ჩემგან; შეიკრვი მისგან.
Page: 20r 
Paragraph: 4     
მეოთხისა ხატისა ქუჱშე ჰსჩანს ერთივე ვნებული, რომელა პირი პირუჱლი, ორთა ნამოქმედებთა, პირუჱლისა და მეორისა პირისათა, რომელიცა სათანადო არს ესრეთ ცნობად, მაგალ.: შევიკრვი შენგან, შევიკრვი მისგან.
Paragraph: 5     
მეხუთისა ხატისა ქუჱშე ჰსჩანს ერთი ვიდრემე მოქმედი, ესე იგი, პირი პირუჱლი და ორნი ვნებულნი, ესე იგი, პირი მეორე და მესამე, მაგალ.: შეიკრვი ჩემგან; შეიკრვი მისგან.
Paragraph: 6     
მეექუსისა ხატისა ქუჱშე ჰსჩანს ერთი ვიდრემე პირი განცხადებულად, რომელი არა ყოვლისა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდების, რომელიცა დასასრულსა ყოველთა ზმნათა გარდამოცემათასა გუჱგულვების დადებად.


      
თჳს მიმოხრისა პირნაკლისა ზმნისა პირუჱლისა ხატისა, რომელსა აკლს პირი მეორე და მექონ არს პირუჱლისა და მესამისა პირისა


Chapter: 34  
Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკრავ   შეგკრავს
      
მრა.   შეგკრავთ   შეგკრუჱნ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკრვიდი   შეგკრვიდის
      
მრა.   შეგკრვიდით   შეგკრვიდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკარ   შეგკრა
      
მრა.   შეგკართ   შეგკრეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შემიკრვიხარ   შეუკრვიხარ
      
მრა.   შეგვიკრვიხარ   შეუკრვიხართ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შემეკარ   შეეკარ
      
მრა.   შეგუჱკარ   შეეკარყე


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკრა   შეგკრას
      
მრა.   შეგკრათ   შეგკრან


Page: 20v 
Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკრას,   ნუ შეგკრავს
      
მრა.   შეგკრან,   ნუ შეგკრუჱნ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შეგკრვიდეს,   ნუ შეგკრვიდეს
      
მრა.   შეგკრვიდეთ,   ნუ შეგკრვიდეთ   შეგკრვიდენ, ნუ შეგკრვიდენ   საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეგკრვიდე   შეგკრვიდეს
      
მრა.   ვაშათუ   შეგკრვიდეთ   შეგკრვიდენ


Paragraph: 9     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეგკრვიდი   შეგკრვიდის
      
მრა.   ვაშათუ   შეგკრვიდით   შეგკრვიდიან


Paragraph: 10     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შემიკრვიხარ   შეუკრვიხარ
      
მრა.   ვაშათუ   შეგვიკრვიხარ   შეუკრვიხართ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:

Paragraph: 12     
მხო.   ვაშათუ   შემეკარ   შეეკარ
Paragraph: 13     
მრა.   ვაშათუ   შეგუჱკარ   შეეკარყე
Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს ზმნისა მებრივე.
Paragraph: 15     
ხოლო უჩინოჲსათჳს ზმნისა, სახელზმნისა და მიმღეობისა კანონიერსა და პირ და უკლებელსა შეკრვითსა ზმნასა შინა გადავჰსდევით (*).



Chapter: 35  
თჳს ვნებითისა ზმნისა, ორთა პირთა არამქონებისა, ესე იგი, პირუჱლისა და მესამისა მით, რომელ შეგკრავ და შეგკრავს ზმნათა შემოქმედებითთაგან ერთი ჰსჩანს ქუჱმდებარე ვნებისა, ესე იგი, პირი მეორე


Paragraph: 1     
საზღურებითისა და ბრძანებითისა, საწადისა და ჳპოტეტიკაჲსა სქესთათჳს დროთა შინა აწმყოთა, ნამყოთა და მყოობადთა, რაჲცაღა ითქუნეს მეორისათჳს პირისა ვნებითსა შინა პირდაუკლებელსა (*), იგივე არს აქა, პირნაკლისა ამის ვნებისათჳს საცნობელ.


Page: 21r 
Chapter: 36  
თჳს მიმოხრისა სხჳსა პირნაკლისა, რომელსა აკლს პირი   პირუჱლი და მექონ არს პირთა ოდენ ორთა, ესე იგი, მეორისა და მესამისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შემკრავ   შემკრავს
      
მრა.   შემკრავთ   შემკრუჱნ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   შემკრვიდი   შემკრვიდის
      
მრა.   შემკრვიდით   შემკრვიდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   შემკარ   შემკრა
      
მრა.   შემკართ   შემკრეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შეგიკრვივარ   შეუკრვივარ
      
მრა.   შეგიკრვივართ   შეუკრვივართ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   შეგეკარ   შევეკარ
      
მრა.   შეგეკართ   შევეკართ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შემკრა   შემკრას
      
მრა.   შემკრათ   შემკრან


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   შემკარ,   ნუ შემკრავ შემკრას, ნუ შემკრავს
      
მრა.   შემკართ,   ნუ შემკრავთ შემკრან, ნუ შემკრუჱნ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   შემკრევდე,   ნუ შემკრევდე   შემკრევდეს,   ნუ შემკრევდეს
      
მრა.   შემკრევდეთ,   ნუ შემკრევდეთ   შემკრევდენ,   ნუ შემკრევდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შემკრევდე   შემკრევდეს
      
მრა.   ვაშათუ   შემკრევდეთ   შემკრევდენ


Page: 21v 
Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შემკრევდი   შემკრევდის
      
მრა.   ვაშათუ   შემკრევდით   შემკრევდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეგიკრვივარ   შეუკრვივარ
      
მრა.   ვაშათუ   შეგიკრვივართ   შეუკრვივართ


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   შეგეკარ   შევეკარ
      
მრა.   ვაშათუ   შეგეკართ   შევეკართ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს ზმნისა მებრივე.
Paragraph: 14     
ხოლო შემდგომად დადებადთათჳს, ვითარ-იგი ზემოთა პირნაკლთა ზმნათათჳს და მიმღეობათა ითქუა, იგივე კანონი არს ამისთჳსცა.

Chapter: 37  
Paragraph: 1     
ხოლო აქა ვნებითად იქმნების პირი პირუჱლი ყოველსა შინა დროსა და სქესსა, მით რამეთუ პირუჱლი პირი არს ქუჱმდებარე ორთა მათ პირთაგან ნამოქმედებთა.


Chapter: 38  
თჳს ზმნათა სხმითგარდასლჳთთა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთთა


Paragraph: 1     
აქა უკუჱ დაიდებიან რაოდენნიმე ნამდჳლნი განცხადებანი სხმითგარდასლჳთთა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთთა ზმნათათჳს.

Paragraph: 2     
. ზმნანი სხმითგარდასლჳთნი ანუ ძირისაგან უმეშუჱობითთა ზმნათა არიან და ანუ შემოქმედებითთაგან.
Paragraph: 3     
. შემოქმედებითი ზმნა პირუჱლსახე თჳსსა საქმესა სხჳსა მიმართსა დაჰნიშნავს და სხმითგარდასლჳთი არათუ თჳსსა მარტოდ, არამედ თჳსგან სხჳსასა სხჳსამი, მაგალ.: ვასუამ, ესე იგი არს, ამას რაჲმესა მას ვისმე სხუასა ვასუამ და ამისთჳს წოდებულ სხმითგარდასლჳთი.
Paragraph: 4     
. ზმნაჲ უმეშუჱობითი არცა მოქმედებასა გუაჩუჱნებს და არცა ვნებასა და ამისვე ძირისაგანი ზმნაჲ რაჲვე გუაჩუჱნებს საქმესა და ვნებასა, მაგალ.: ვალ ესე უმეშუჱობითი არს და ვავლინებ ესე მისვე ძირისაგან არს, რომლისაგანცა არს ვალ. და ესე გუაჩუჱნებს საქმესა და სადაცა საქმე არს, მუნ ვნებაჲცა და ამისთჳს სხმითგარდასლჳთი Page: 22რ  არს, \მით რამეთუ ნიადაგ სხმითგარდასლჳთი საქმე არს ანუ ვნებაჲ, გუაჩუჱნებს მათ.
Paragraph: 5     
. სხმითგარდასლჳთი ანუ სხმითგარდასლჳთ იქმნების ანუ მრჩობლსხმითგარდასლჳთ, მაგალ.: ვასუამ ესე სხმითგარდასლჳთი არს და ვასუმევინებ ესე მრჩობლსხმითგარდასლჳთი, მაგალ.: აქუს მაკეთად ზმნასა სხმითგარდასლჳთსა, რომელი განჰყოფს პირუჱლ სახისაგან ზმნისა, მაგალ.: ვასუამ. ხოლო ზმნაჲ ესე სხმითგარდასლჳთი, ქუჱშე შეცვული პირუჱლისა უღლჳლებისა, იქმნების, რათა დაიდუას მეორისაცა უღლჳლებისა ქუჱშე, მაგალ.: ვასუმევ. და კუალად იქმნების, რათა ინებცა მარცუალი აქუნდეს მაკეთად სხმითგარდასლჳთსა სიმოკლისათჳს ლექსისა ანუ მარცულისა, ანუ ბუნებისათჳს ზმნისა, მაგალ.: განვასხმევინებ. ესე სხმითგარდასლჳთი არს მით, რომელ არსება ზმნისა ამის ესგუარ შემდგარ არს მარცუალთაგან საკუთართა პირუჱლისა სახისათა, ვითარმედ ნიშანი, მაკეთი სხმითგარდასლჳთისა, საშუალ შემოუყუანიეს ასოდ საკუთრად და წარმოდგომილ არს მჰსგავსად სხმითგარდასლჳთისა, რომელა განვასხამ, ვინაჲცა მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა მაკეთი მარცუალი ინებ დაჰსჭირვებიეს მაკეთად სხმითგარდასლჳთად და წარმოდგომილ არს ესრეთ, მაგალ.: განვასხმევინებ. ხოლო საშუალ და ბოლოდ ინებცა მარცუალი აქუნნ მრჩობლსხმითგარდასლჳთსა.
Paragraph: 6     
. დაეკუჱთების ესეცა, ვითარმედ ზმნაჲ რომლისამე ნათესავისა, რომლისამე უღლჳლებისა და რომლისამე ხატისა ქუჱშე შეცვული, არს სხმითგარდასლჳთი და არცაღა მრჩობლსხმითგარდასლჳთი, წარმოდგეს ნაკუჱთითა და შესახედავითა მრჩობლსხმითგარდასლჳთისათა, მაგალ.: ვრონინებ. ესე არა დაჰნიშნავს მოქმედებასა, რომელიცა იმდევრებს ვნებითსა, არამედ ნათესავობისაებრ თჳსისა არს უმეშუჱობითი და მსგავსი არს მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა.
Paragraph: 7     
. ზმნასა ესეგუარსა, რომელიცა უმეშუჱობითისაგან ძირისა წარმო არს, აქუს ვნებითიცა თჳსი, მაგრა მჰსგავს არს პირუჱლის სახის ვნებითისა, მაგალ.: ვისუმევი და ესე მჰსგავსი არს თუმცაღა პირუჱლის სახის ვნებითისა, მაგრა ვინაჲთგან უმეშუჱობითისა არს ძირისა და უმეშუჱობითსა ზმნასა არა აქუს შემოქმედებითი და ვნებითი, მაშასადამე, ესე ვნებითი ზმნაჲ სხმითგარდასლჳთი არს. ხოლო რომელიცა სხმითგარდასლჳთი არს და არა მრჩობლსხმითგარდასლჳთი, ამისი უკუჱ ვნებითი მისვე პირუჱლის სახისა არს და ესე ნაქუსსა შინა განირჩევის ლექსთაგან სხმითგარდასლჳთ ვნებითად, მაგალ.: შევიკრვი. ესე პირუჱლსახისა არს ვნებითი, მაგრა სხმითგარდასლჳთსა შემოქმედებითსა ზმნასა, რომელა შევაკრავ, ესევე აქუს ვნებითად. და მრჩობლსხმითგარდასლჳთსა თჳსი აქუს ვნებითი მრჩობლსხმითგარდასლჳთივე, მაგალ.: შევეკრვევინები.
Paragraph: 8     
. კუალად ნუუმე შეხუდესმცა, რათა წერილთა ქსულთა შინა გამოჰსჩნდესPage: 22v    მრჩობლსხმითგარდასლჳ\თ* გრ. 1 . 20} ვნებითის ადგილსა იყოსმცა ვნებითი პირუჱლსახე, მაგრა ამასცა განარჩევენ ლექსნი.
Paragraph: 9     
. ესეცა სათანადო არს ცნობად, რამეთუ ყოველნი მრჩობლსხმითგარდასლჳთნი მეორისა უღლჳლებისა ქუჱშე შეიცჳან და არა ყოველნი ზმნანი შემოქმედებითნი ისხმითგარდასლჳთდებიან, დაღათუ ყოველნი იმრჩობლსხმითგარდასლჳთდებიან.


Chapter: 39  
თჳს პირუჱლისა უღლჳლებისა მეორისა ხატისა ქუჱშე შემვრდომისა სხმითგარდასლჳთისა ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუამ   ასუამ   ასუამს
      
მრა.   ვასუამთ   ასუამთ   ასუმევენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუმიდი   ასუმიდი   ასუმიდის
      
მრა.   ვასუმიდით   ასუმიდით   ასუმიდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუ   ასუ   ასუა
      
მრა.   ვასუთ   ასუთ   ასუჱს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მისუმევიეს   გისუმევიეს   უსუმევიეს
      
მრა.   გვისუმევიეს   გისუმევიესთ   უსუმევიესთ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მესუმივა   გესუმივა   ესუმივა
      
მრა.   გუჱსუმივა*   გესუმივათ   ესუმივათ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუა   ასუა    ასუას
      
მრა.   ვასუათ   ასუათ   ასუან


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ასუ,   ნუ ასუამ   ასუას,   ნუ ასუამს
      
მრა.   ასუთ,   ნუ ასუამთ   ასუან,   ნუ ასუმევენ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:

Page: 23r 
Paragraph: 9     
   მხო.   ასუმევდე,   ნუ ასუმევდე*   ასუმევდეს, ნუ ასუმევდეს

      
მრა.   ვასუმევდეთ,   ნუ ვასუმევდეთ   ასუმევდეთ, ნუ ასუმევდეთ
      
ასუმევდენ, ნუ ასუმევდენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვასუმევდე   ასუმევდე   ასუმევდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვასუმევდეთ   ასუმევდეთ   ასუმევდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვასუმევდი   ასუმევდი   ასუმევდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვასუმევდით   ასუმევდით   ასუმევდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მისუმევიეს   გისუმევიეს   უსუმევიეს
      
მრა.   ვაშათუ   გვისუმევიეს   გისუმევიესთ   უსუმევიესთ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მესუმივა   გესუმივა   ესუმივა
      
მრა.   ვაშათუ   გუჱსუმივა   გესუმივათ   ესუმივათ


Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.
Paragraph: 15     
სიმკაცრე ჩუჱნი ესე არს უჩინოჲსათჳს ზმნისა სხმითგარდასლჳთსა შინა, რამეთუ უჩინოჲ ვინაჲთგან ძირი არს ზმნისა, იგივე ძირი არს ამის სხმითგარდასლჳთისა, რომელა ვასუმევ, რაჲცაღა არს ზმნისა უმეშუჱობითისა, რომელა ვჰსუამ და ორთავე ამათ ძირი არს უჩინოჲ ესე, რომელი შემდგომთა შინა მოიხსენების. ხოლო მიმღეობაჲ სხმითგარდასლჳთად და ნამყოჲ მებრ პირუჱლსახისა და მყოობადიცა, ვითა ქუჱმოთა ტაეპთა შინა იცხადების. გარნა თუ სადამე ჰსწადნოის ვინ განრჩევასა სხმითგარდასლჳთის ვნებითისასა, ამას განრჩევაჲ ქსუასა შინა სიტყუათასა აქუს ლექსთაგან.
Paragraph: 16     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: სუმევად.
Paragraph: 17     
მყოობადი, მაგალ.: სუმევადი.
Paragraph: 18     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მასუმეველი, მასუმეველისა, მასუმეველსა, მასუმეველი.
Paragraph: 19     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: სუმეული.
Paragraph: 20     
მყოობადი, მაგალ.: სასუმეველი.
Paragraph: 21     
სახელზმნა, მაგალ.: სუმევა, სუმევისა, სუმევასა, სუმევაჲ.


Page: 23v 
Chapter: 40  
თჳს სხმითგარდასლჳთისა ზმნისა მისვე ხატისა ვნებითთა მაგალითი


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევი   ისუმევი   ისუმევის
      
მრა.   ვისუმევით   ისუმევით   ისუმევიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევოდი   ისუმევოდი   ისუმევოდის
      
მრა.   ვისუმევოდით   ისუმევოდით   ისუმევოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმივე   ისუმივე   ისუმივა
      
მრა.   ვისუმივეთ   ისუმივეთ   ისუმივეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   სუმეულვარ   სუმეულხარ   სუმეულარს
      
მრა.   სუმეულვართ   სუმეულხართ   სუმეულარიან


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   სუმეულვიყავ   სუმეულიყავ   სუმეულიყო
      
მრა.   სუმეულვიყუჱნით   სუმეულიყუჱნით   სუმეულიყუნენ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმივო   ისუმივო   ისუმივოს
      
მრა.   ვისუმივოთ   ისუმივოთ   ისუმივონ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ისუმივე,   ნუ ისუმევი   ისუმივოს,   ნუ ისუმევის
      
მრა.   ისუმივეთ,   ნუ ისუმევით   ისუმივონ,   ნუ ისუმევიან


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ისუმევოდე,   ნუ ისუმევოდე   ისუმევოდეს,   ნუ ისუმევოდეს
      
მრა.   ვისუმევოდეთ,   ნუ ვისუმევოდეთ   ისუმევოდეთ,   ნუ ისუმევოდეთ
      
ისუმევოდენ, ნუ ისუმევოდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვისუმევოდე   ისუმევოდე   ისუმევოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვისუმევოდეთ   ისუმევოდეთ   ისუმევოდენ


Page: 24r 
Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვისუმევოდი   ისუმევოდი   ისუმევოდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვისუმევოდით   ისუმევოდით   ისუმევოდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   სუმეულვარ   სუმეულხარ   სუმეულარს
      
მრა.   ვაშათუ   სუმეულვართ   სუმეულხართ   სუმეულარიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   სუმეულვიყავ   სუმეულიყავ   სუმეულიყო
      
მრა.   ვაშათუ   სუმეულვიყუჱნით   სუმეულიყუჱნით   სუმეულიყუნენ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.


Chapter: 41  
თჳს მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა პირუჱლისა ამის უღლჳლებისა ზმნისა შემოქმედებითისა, რომელიცა იქმნების სხუათა შესახედავითა ბოლოჲსა მარცულისა ძლით


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუმევინებ   ასუმევინებ   ასუმევინებს
      
მრა.   ვასუმევინებთ   ასუმევინებთ   ასუმევინებენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუმევინებდი   ასუმევინებდი   ასუმევინებდის
      
მრა.   ვასუმევინებდით   ასუმევინებდით   ასუმევინებდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვასუმევინებინე   ასუმევინებინე   ასუმევინებინა
      
მრა.   ვასუმევინებინეთ   ასუმევინებინეთ   ასუმევინებინეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მისუმევინებიეს   გისუმევინებიეს   უსუმევინებიეს
      
მრა.   გვისუმევინებიეს   გისუმევინებიესთ   უსუმევინებიესთ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მესუმევინებინა   გესუმევინებინა   ესუმევინებინა
      
მრა.   გუჱსუმევინებინა   გესუმევინებინათ   ესუმევინებინათ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:

Page: 24v 
Paragraph: 7     
   მხო.   ვასუმევინებინო   ასუმევინებინო   ასუმევინებინოს

      
მრა.   ვასუმევინებინოთ   ასუმევინებინოთ   ასუმევინებინონ


Paragraph: 8     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ


      
მხო.   ასუმევინებინე,   ნუ ასუმევინებ   ასუმევინებინოს,   ნუ ასუმევინებს
      
მრა.   ასუმევინებინეთ,   ნუ ასუმევინებთ   ასუმევინებინონ,   ნუ ასუმევინებენ


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ასუმევინებდე,   ნუ ასუმევინებდე   ასუმევინებდეს,   ნუ ასუმევინებდეს
      
მრა.   ვასუმევინებდეთ,   ნუ ვასუმევინებდეთ   ასუმევინებდეთ,   ნუ ასუმევინებდეთ
      
ასუმევინებდენ,   ნუ ასუმევინებდენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვასუმევინებდე   ასუმევინებდე   ასუმევინებდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვასუმევინებდეთ   ასუმევინებდეთ   ასუმევინებდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვასუმევინებდი   ასუმევინებდი   ასუმევინებდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვასუმევინებდით   ასუმევინებდით   ასუმევინებდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მისუმევინებიეს   გისუმევინებიეს   უსუმევინებიეს
      
მრა.   ვაშათუ   გვისუმევინებიეს   გისუმევინებიესთ   უსუმევინებიესთ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მესუმევინებინა   გესუმევინებინა   ესუმევინებინა
      
მრა.   ვაშათუ   გუჱსუმევინებინა   გესუმევინებინათ   ესუმევინებინათ


Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს ზმნისა მებრივე.
Paragraph: 15     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: სუმევინებად*.
Paragraph: 16     
მყოობადი, მაგალ.: სუმევინებადი.
Paragraph: 17     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მასუმევინებელი, მასუმევინებელისა, მასუმევინებელსა, მასუმევინებელი.
Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: სუმევინებული.
Paragraph: 19     
მყოობადი, მაგალ.: სასუმევინებელი.
Paragraph: 20     
სახელზმნა, მაგალ.: სუმევინება, სუმევინებისა, სუმევინებასა, სუმევინებაჲ.


Page: 25r 
Chapter: 42  
თჳს ვნებითისა მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა მისვე ხატისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევინები   ისუმევინები   ისუმევინების
      
მრა.   ვისუმევინებით   ისუმევინებით   ისუმევინებიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევინებოდი   ისუმევინებოდი   ისუმევინებოდის
      
მრა.   ვისუმევინებოდით   ისუმევინებოდით   ისუმევინებოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევინებინე   ისუმევინებინე   ისუმევინებინა
      
მრა.   ვისუმევინებინეთ   ისუმევინებინეთ   ისუმევინებინეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   სუმევინებულვარ   სუმევინებულხარ   სუმევინებულარს
      
მრა.   სუმევინებულვართ   სუმევინებულხართ   სუმევინებულარიან


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   სუმევინებულვიყავ   სუმევინებულიყავ   სუმევინებულიყო
      
მრა.   სუმევინებულვიყუჱნით   სუმევინებულიყუჱნით   სუმევინებულიყუნენ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვისუმევინებინო   ისუმევინებინო   ისუმევინებინოს
      
მრა.   ვისუმევინებინოთ   ისუმევინებინოთ   ისუმევინებინონ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ისუმევინებინე,   ნუ ისუმევინები   ისუმევინებინოს, ნუ ისუმევინების
      
მრა.   ისუმევინებინეთ,   ნუ ისუმევინებით   ისუმევინებინონ, ნუ ისუმევინებიან


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ისუმევინებოდე,   ნუ ისუმევინებოდე   ისუმევინებოდეს,   ნუ ისუმევინებოდეს
      
მრა.   ვისუმევინებოდეთ,   ნუ ვისუმევინებოდეთ   ისუმევინებოდეთ,   ნუ ისუმევინებოდეთ
      
ისუმევინებოდენ,   ნუ ისუმევინებოდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვისუმევინებოდე   ისუმევინებოდე   ისუმევინებოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვისუმევინებოდეთ   ისუმევინებოდეთ   ისუმევინებოდენ


Page: 25v 
Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვისუმევინებოდი   ისუმევინებოდი   ისუმევინებოდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვისუმევინებოდით   ისუმევინებოდით   ისუმევინებოდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   სუმევინებულვარ   სუმევინებულხარ   სუმევინებულარს
      
მრა.   ვაშათუ   სუმევინებულვართ   სუმევინებულხართ   სუმევინებულარიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   სუმევინებულვიყავ   სუმევინებულიყავ   სუმევინებულიყო
      
მრა.   ვაშათუ   სუმევინებულვიყუჱნით   სუმევინებულიყუჱნით   სუმევინებულიყუნენ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.


Chapter: 43  
თჳს სხმითგარდასლჳთთა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთთა მაგალითი


      
შევაკრავ   არ   რა   არ
      
შევაკრუჱვინებ         


Paragraph: 1     
ხოლო ესე სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვაესუჱბ         
      
ვაესვინებ         
      
განვასხმევინებ         


Paragraph: 2     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუეშე დაიდუა.


      
განვასხმევინებინებ         


Paragraph: 3     
ხოლო მრჩობლსხმითგარდასლჳთსაცა ამას დაჰსჭირდა ინებ მარცუალი.


      
ვაკაფ         
      
ვაკაფინებ         
      
ვანდომებ         


Paragraph: 4     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვანდომებინებ         


Paragraph: 5     
ყოველნი ესე სხმითგარდასლჳთნი და მრჩობლსხმითგარდასლჳთნი ზმნანი შემოქმედებითთა პირუჱლსახეთა ზმნათაგან წარმოებენ.


Page: 26r 
Chapter: 44  
თჳს შეუღლუათა და მიმოხრათა უმეშუჱობითთა ზმნათასა


Paragraph: 1     
შეიცჳან* ქუჱშე უღლჳლებისა ამის პირუჱლისა ზმნანი რომელნიმე არა ესგუარნი შემოქმედებითნი, რათა იმდევრნენმცა ვნებითნი, არამედ სხუანი სხჳსა ნათესავისა ქუჱშენი, რომელნი უვნებოდ საქმესა დაჰნიშნუჱნ. ხოლო ამათნი რომელნიმე არიან შესახედავითა შემოქმედებითისათა და რომელნიმე ვნებითისათა, რომელთა ზედწოდებულ უმეშუჱობითნი, მაგალ.:


      
ვჰბრწყინავ   ვჰბრწყინევდ   ვჰბრწყინჳდე   ჰბრწყინევდ
      
ვალ   ვვლე   ვვლო   ვლე
      
ვჰსთქუამ   ვჰსთქუ   ვჰსთქუა   ჰსთქუ
      
ვჰსჭმუნავ   ვჰსჭმუნევჷდ   ვჰსჭმუნვიდე   ჰსჭმუნევჷდ
      
ვჰსდგა   ვჰსდეგ   ვჰსდგე   ჰსდეგ
      
ვჰსჩან   ვჰსჩნდი   ვჰსჩნდე   ჰსჩნდი


Paragraph: 2     
ესე ყოველნი არიან უმეშუჱობითნი მებრ შემოქმედებითისა შესახედავისა.
Chapter: 45  
Paragraph: 1     
ეგსახედ ესენიცა პირუჱლისა უღლჳლებისა ქუჱშე შეცვულნი ზმნანი სხმითგარდასლჳთნი და მრჩობლსხმითგარდასლჳთნიცა, წარმონი უმეშუჱობითთა ზმნათაგან, მიმოიხრებიან, მაგალ.:


      
ვაბრწყინუჱბ         


Paragraph: 2     
ესე უკუჱ სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვაბრწყინუჱბინებ         
      
ვავლინებ         


Paragraph: 3     
ესე უკუჱ სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვავლინებინებ         
      
ვათქმევ         


Paragraph: 4     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვათქმევინებ         
      
ვაჭმუნებ         


Paragraph: 5     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვაჭმუნებინებ         
      
ვადგამ   დჷგ      დჷგ


Page: 26v 
Paragraph: 6     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვადგმევინებ         
      
ვაჩინებ         


Paragraph: 7     
ესეცა სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე დაიდუა.


      
ვაჩინებინებ         





Tavi: 7  
თავი მეშჳდე
Chapter: 46  
თჳს მეორისა ზმნათა უღლჳლებისა და მიმოხრათა მათთა


Paragraph: 1     
ცნობა მეორისა უღლჳლებისა ზმნათასა და ქუჱშე მისსა შეცვულთა ესე არს: უღლჳლება მეორე შეცვულჰყოფს* ქუჱშე თჳსსა ხატთა 15, რომლისა ხატნი არიან ესენი: 1.შევიყუარებ. ესე სრულსა დროსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: შევიყუარე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: შევიყუარო. და ესე იქმნების სხმითგარდასლჳთადცა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და ხუთთავე ხატთა ქუჱშე პირნაკლთასა მოხრილ, ვითარ-იგი არს მოხრილ ზმნაჲ პირუჱლისა უღლჳლებისა პირუჱლისა ხატისა (*). 2.განვჰ-სწმედ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: განვჰსწმიდე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: განვჰსწმიდო. და ესე არა იქმნების სხმითგარდასლჳთად, არამედ მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და არცაღა მიმოიხრების პირნაკლისა მესამესა, მეოთხესა და მეხუთესა ხატთა ქუჱშე, ვიდრემდის არა იქცეს მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 3.აღვლევ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: აღვლიე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: აღვლიო. ესეცა მეორისა ხატისამებრ იქცევის სხმითგარდასლჳთთა მიმართ და პირნაკლთა. 4.ვზეზ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვზეზე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვზეზო. ესე არა იქცევის სხმითგარდასლჳთად, ვიდრე არა დაიდუას უღლჳლებისა ამის პირუჱლისა ხატისა ქუჱშე. ხოლო პირნაკლისა ხატთა ქუჱშე მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისათა მიმოიხრების, ვითარ-იგი არს მოხრილ ზმნაჲ პირუჱლისა უღლჳლებისა პირუჱლისა ხატისა (*). 5.ვჰრეკ. ესე სრულსა შინა განიკი-დურებს , მაგალ.: ვჰრეკე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰრეკო. ესე იქცევის სხმითგარდასლჳთადცა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე მიმოხრილ პირუჱლისა და მეორისათა.
Page: 27r 
Paragraph: 2     
გარნა მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისათა პირნაკლთა \ ხატთა ქუჱშე არ მიმოიხრების, ვიდრე არა იქცეს მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 6.დავჰსცემ. ესე სრულსა შინა საშუალ შემოიყუანს , მაგალ.: დავეც და მყოობადსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: დავჰსცე. ესე სხჳსა ხატისა ქუჱშე დადებული იქცევის სხმითგარდასლჳთად, მაგალ.: დავაცემინებ. ხოლო მრჩობლსხმითგარდასლჳთად, მაგალ.: დავაცემინებინებ. ხოლო პირნაკლისა ხუთთავე ხატთა ქუჱშე მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისათა მიმოიხრების, იქცეს რა სხმითგარდასლჳთად ანუ მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 7.ვაწყენ. ესე დაღათუ მჰსგავსი არს სხმითგარდასლჳთისა, მაგრა ერთისაგან პირისა მოქმედება, რომელა წყინება, ჰსჩანს უსაშუალოდ სხჳსა პირისა მიმართ. და ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვაწყინე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვაწყინო. ესე იქცევის სხმითგარდასლჳთადცა და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. ხოლო პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე მიმოიხრების, ვითა არიან ამისა უღლჳლებისა ხატნი 5, 6. 8.ვჰჟეჟ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰჟეჟე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰჟეჟო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 6. 9.ვჰსწერ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰსწერე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰსწერო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 5*. 10.ვჰლეს. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰლესე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰლესო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 6. 11.ვჰშრეშ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰშრეშე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰშრეშო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 5. 12.ვჰჴლეჩ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰჴლიჩე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰჴლიჩო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 6. 13.მოვირეწ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: მოვირეწე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: მოვირეწო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 5. 14.ვჰსძეძ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰსძეძე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰსძეძო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა ამის ხატი 6. 15.ვჰგლეჯ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰგლიჯე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰგლიჯო. ხოლო სხმითგარდასლჳთისა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთისა და პირნაკლთა იქცევის, ვითა უღლჳლებისა Page: 27ვ  ამის\ ხატი 5, 6 და სხუანი.


Chapter: 47  
თჳს მეორისა უღლჳლებისა მეშჳდის ხატის მიმოხრისა ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენ   აწყენ   აწყენს
      
მრა.   ვაწყენთ   აწყენთ   აწყენენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენდი   აწყენდი   აწყენდის
      
მრა.   ვაწყენდით   აწყენდით   აწყენდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყინე   აწყინე   აწყინა
      
მრა.   ვაწყინეთ   აწყინეთ   აწყინეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მიწყენიეს   გიწყენიეს   უწყენიეს
      
მრა.   გვიწყენიეს   გიწყენიესთ   უწყენიესთ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მეწყინა   გეწყინა   ეწყინა
      
მრა.   გუჱწყინა   გეწყინათ   ეწყინათ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყინო   აწყინო   აწყინოს
      
მრა.   ვაწყინოთ   აწყინოთ   აწყინონ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აწყინე,   ნუ აწყენ   აწყინოს,   ნუ აწყენს
      
მრა.   აწყინეთ,   ნუ აწყენთ   აწყინონ,   ნუ აწყენენ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აწყენდე,   ნუ აწყენდე   აწყენდეს,   ნუ აწყენდეს
      
მრა.   ვაწყენდეთ,   ნუ ვაწყენდეთ,   აწყენდეთ,   ნუ აწყენდეთ
      
აწყენდენ,   ნუ აწყენდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვაწყენდე   აწყენდე   აწყენდეს
Page: 28r 
Paragraph: 10     
   მრა.   ვაშათუ   ვაწყენდეთ   აწყენდეთ   აწყენდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვაწყენდი   აწყენდი   აწყენდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვაწყენდით   აწყენდით   აწყენდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მიწყენიეს   გიწყენიეს   უწყენიეს
      
მრა.   ვაშათუ   გვიწყენიეს   გიწყენიესთ   უწყენიესთ


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მეწყინა   გეწყინა   ეწყინა
      
მრა.   ვაშათუ   გუჱწყინა   გეწყინათ   ეწყინათ


Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.
Paragraph: 15     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: წყენად.
Paragraph: 16     
მყოობადი, მაგალ.: წყენადი.
Paragraph: 17     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მაწყენელი, მაწყენელისა, მაწყენელსა, მაწყენელი.
Paragraph: 18     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: წყენილი.
Paragraph: 19     
მყოობადი, მაგალ.: საწყენელი.
Paragraph: 20     
სახელზმნა, მაგალ.: წყენა, წყენისა, წყენასა, წყენაჲ.


Chapter: 48  
თჳს ვნებითისა მისვე ხატისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვიწყინები   იწყინები   იწყინების
      
მრა.   ვიწყინებით   იწყინებით   იწყინებიან


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვიწყინებოდი   იწყინებოდი   იწყინებოდის
      
მრა.   ვიწყინებოდით   იწყინებოდით   იწყინებოდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვიწყინე   იწყინე   იწყინა
      
მრა.   ვიწყინეთ   იწყინეთ   იწყინეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:

Page: 28v 
Paragraph: 5     
   მხო.   წყინებულვარ   წყინებულხარ   წყინებულარს

      
მრა.   წყინებულვართ   წყინებულხართ   წყინებულარიან


Paragraph: 6     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   წყინებულვიყავ   წყინებულიყავ   წყინებულიყო
      
მრა.   წყინებულვიყუჱნით   წყინებულიყუჱნით   წყინებულიყუნენ


Paragraph: 7     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვიწყინო   იწყინო   იწყინოს
      
მრა.   ვიწყინოთ   იწყინოთ   იწყინონ


Paragraph: 8     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   იწყინე,   ნუ იწყინები   იწყინოს,   ნუ იწყინების
      
მრა.   იწყინეთ,   ნუ იწყინებით   იწყინონ,   ნუ იწყინებიან


Paragraph: 9     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   იწყინებოდე,   ნუ იწყინებოდე   იწყინებოდეს,   ნუ იწყინე-   ბოდეს
      
მრა.   ვიწყინებოდეთ,   ნუ ვიწყინებოდეთ   იწყინებოდეთ,   ნუ იწყინე-   ბოდეთ
      
იწყინებოდენ,   ნუ იწყინებოდენ


Paragraph: 10     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვიწყინებოდე   იწყინებოდე   იწყინებოდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვიწყინებოდეთ   იწყინებოდეთ   იწყინებოდენ


Paragraph: 11     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვიწყინებოდი   იწყინებოდი   იწყინებოდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვიწყინებოდით   იწყინებოდით   იწყინებოდიან


Paragraph: 12     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   წყინებულვარ   წყინებულხარ   წყინებულარს
      
მრა.   ვაშათუ   წყინებულვართ   წყინებულხართ   წყინებულარიან


Paragraph: 13     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   წყინებულვიყავ   წყინებულიყავ   წყინებულიყო
      
მრა.   ვაშათუ   წყინებულვიყუჱნით   წყინებულიყუჱნით   წყინებულიყუნენ


Paragraph: 14     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.


Page: 29r 
Chapter: 49  
თჳს მეორისა უღლჳლებისა მეშჳდის ხატისა სხმითგარდასლჳთისა მიმოხრაჲ ზმნისა შემოქმედებითისა


Paragraph: 1     
საზღურებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენინებ   აწყენინებ   აწყენინებს
      
მრა.   ვაწყენინებთ   აწყენინებთ   აწყენინებენ


Paragraph: 2     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენინებდი   აწყენინებდი   აწყენინებდის
      
მრა.   ვაწყენინებდით   აწყენინებდით   აწყენინებდიან


Paragraph: 3     
ნამყოჲ სრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენინე   აწყენინე   აწყენინა
      
მრა.   ვაწყენინეთ   აწყენინეთ   აწყენინეს


Paragraph: 4     
ნამყოჲ უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მიწყენინებიეს   გიწყენინებიეს   უწყენინებიეს
      
მრა.   გვიწყენინებიეს   გიწყენინებიესთ   უწყენინებიესთ


Paragraph: 5     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   მეწყინებინა   გეწყინებინა   ეწყინებინა
      
მრა.   გუჱწყინებინა   გეწყინებინათ   ეწყინებინათ


Paragraph: 6     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაწყენინო   აწყენინო   აწყენინოს
      
მრა.   ვაწყენინოთ   აწყენინოთ   აწყენინონ


Paragraph: 7     
ბრძანებითისა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.:


      
მხო.   აწყენინე,   ნუ აწყენინებ   აწყენინოს,   ნუ აწყენინებს
      
მრა.   აწყენინეთ,   ნუ აწყენინებთ   აწყენინონ,   ნუ აწყენინებენ


Paragraph: 8     
მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   აწყენინებდე,   ნუ აწყენინებდე   აწყენინებდეს,   ნუ აწყენინებდეს
      
მრა.   ვაწყენინებდეთ,   ნუ ვაწყენინებდეთ   აწყენინებდეთ, ნუ აწყენინებდეთ
      
აწყენინებდენ,   ნუ აწყენინებდენ


Paragraph: 9     
საწადისა სქესისა აწმყოჲ და მყოობადი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვაწყენინებდე   აწყენინებდე   აწყენინებდეს
      
მრა.   ვაშათუ   ვაწყენინებდეთ   აწყენინებდეთ   აწყენინებდენ


Page: 29v 
Paragraph: 10     
ნამყოჲ უსრული, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   ვაწყენინებდი   აწყენინებდი   აწყენინებდის
      
მრა.   ვაშათუ   ვაწყენინებდით   აწყენინებდით   აწყენინებდიან


Paragraph: 11     
ნამყოჲ სრული და უსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მიწყენინებიეს   გიწყენინებიეს   უწყენინებიეს
      
მრა.   ვაშათუ   გვიწყენინებიეს   გიწყენინებიესთ   უწყენინებიესთ


Paragraph: 12     
ნამყოჲ უუსრულესი, მაგალ.:


      
მხო.   ვაშათუ   მეწყინებინა   გეწყინებინა   ეწყინებინა
      
მრა.   ვაშათუ   გუჱწყინებინა   გეწყინებინათ   ეწყინებინათ


Paragraph: 13     
ხოლო ჳპოტეტიკაჲსათჳს მებრივე.
Paragraph: 14     
უჩინოჲსა სქესისა აწმყოჲ, მაგალ.: წყინებად.
Paragraph: 15     
მყოობადი, მაგალ.: წყინებადი.
Paragraph: 16     
მიმღეობა აწმყოჲ, მაგალ.: მაწყინებელი, მაწყინებელისა, მაწყინებელსა, მაწყინებელი.
Paragraph: 17     
ნამყოჲ სრული, უსრულესი და უუსრულესი, მაგალ.: წყინებული.
Paragraph: 18     
მყოობადი, მაგალ.: საწყინებელი.
Paragraph: 19     
სახელზმნა, მაგალ.: წყინება, წყინებისა, წყინებასა, წყინებაჲ.

Chapter: 50  
Paragraph: 1     
ხოლო ვნებითი ზმნისა ამის სხმითგარდასლჳთისა იქმნების მებრ ზემოგარდადებულისა პირუჱლსახისა ზმნის ვნებითისა ყოველსა შინა დროსა და სქესსა, ვითარ-იგი გარდაიცა (*).

Chapter: 51  
Paragraph: 1     
იუღლჳანვე მეორისა ამის უღლჳლებისა ქუჱშე შემოქმედებითისა მაგალითთაებრ ზმნანი შემოქმედებითის ხატნი უმეშუჱობითნი, მაგალ.:


      
განვიღჳძებ   განვიღჳძე   განვიღჳძო   განიღჳძე
      
დავიძინებ   დავიძინე   დავიძინო   დაიძინე
      
ვიხარებ   ვიხარე   ვიხარო   იხარე
      
ვჰსუფევ   ვისუფევე   ვისუფევო   ჰსუფევჷდ


Paragraph: 2     
ხოლო გუარი არს მეორისავე ქუჱშე უღლჳლებისა უმეშუჱობითისა ზმნისა დაბოლოებაჲ ორჴმოვანითა, მაგალ.: ვჰგიე. ხოლო შესრულდების სხჳსა უღლჳლებისა უმეშუჱობითისაგან ზმნისა, რომელა ვეგები.

Page: 30r 
Chapter: 52  
Paragraph: 1     
ხოლო მეორისა ამის უღლჳლებისა ქუჱშე შეცვულნი ზმნანი უმეშუჱობითნი, ყოველნი ზემოჰჴსენებულნი, იქცევიან, გარდა ორჴმოვანითა დაბოლოებულისა, სხმითგარდასლჳთად და მრჩობლ-სხმითგარდასლჳთად ამისვე მეორისა უღლჳლებისა პირუჱლისა ხატისა ქუჱშე, მაგალ.:


      
განვაღჳძებ            ვახარებ         
      
განვაღჳძებინებ            ვახარებინებ         
      
დავაძინებ            ვასუფევებ         
      
დავაძინებინებ            ვასუფევებინებ         


Paragraph: 2     
და ორჴმოვანთა დაბოლოებული იგი იქცევის სხმითგარდასლჳთად ზმნითა ამით, რომელა ვეგები, ვინაჲთგან აქუს ბუნებაჲ მისი.



Tavi: 8  
თავი მერუჱ
Chapter: 53  
თჳს მესამისა ზმნათა უღლჳლებისა და მიმოხრათა მათთა


Paragraph: 1     
წინადავჰსდებთ ზედმიწევნილებასა ჩუჱნსა მესამისა ზმნათა უღლჳლებისა და ქუჱშე მისსა შეცვულთასა შემდგომთა შინა.
Paragraph: 2     
უღლჳლება მესამე შეცვულჰყოფს ქუჱშე თჳსსა ხატთა შჳდთა. 1 არს ვატყუჱბ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვატყუე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვატყუვო. ხოლო იქცევის ესე სხმითგარდასლჳთად ნაკუჱთ-შესახედავითა მრჩობლსხმითგარდასლჳთისათა, მაგალ.: ვატყუჱბინებ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად, მაგალ.: ვატყუჱბინებინებ. ხოლო მიმოიხრების ხატთა ქუჱშე პირუჱლისა და მეორისა პირნაკლისათა ამისვე უღლჳლებისა და ამისთა ხატთა ქუჱშე, მაგალ.: 1.მატყუჱბ, მატყუჱბს. 2.გატყუჱბ, გატყუჱბს. ხოლო მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისა პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე არა მიმოიხრების პირუჱლსახედ, ვიდრემდის არა იქცეს მრჩობლსხმითგარდასლჳთად, მაგალ.: 3.მეტყუჱბინები, ეტყუჱბინები. 4.გეტყუჱბინები, ვეტყუჱბინები. 5.მეტყუჱბინები, მეტყუჱბინების. 2.ვჰკუჱთ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰკუჱთე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰკუჱთო. ესე იქცევის დაღათუ სხმითგარდასლჳთად და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და მიმოიხრების პირუჱლისა და მეორისა პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე პირუჱლისამებრ სახისა ყოველსავე შინა კანონისაებრ* მათისა, მაგრა არაPage: 30v  თჳსისა საკუთარისა უღლჳლებისა ქუჱშე იქცევის\ და მიმოიხრების. ხოლო მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისა პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე არა მოიხრების, ვიდრემდის არა იქცეს მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 3. ვჰგუჱმ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰგუჱმე და მყოობადსა შინა , მაგალ.: ვჰგუჱმო. ესე იქცევის სხმითგარდასლჳთად სხჳსა უღლჳლებისა ქუჱშე სხჳთარე შესახედავითა, მაგალ.: ვაგუჱმინებ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად, მაგალ.: ვაგუჱმინებინებ. ხოლო პირუჱლისა და მეორისა პირნაკლთა ხატთა ქუჱშე მოხრილებს ყოველსავე შინა კანონისაებრ მათისა, მაგრა არა მესამისა, მეოთხისა და მეხუთისა ხატთა ქუჱშე, ვიდრემდის არა იქცეს მრჩობლსხმითგარდასლჳთად. 4.ვჰსწუჱლ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვჰსწუჱლე და მყობადსა შინა , მაგალ.: ვჰსწუჱლო. ხოლო აქუს ამას ქცევაჲ სხმითგარდასლჳთად და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და მოხრილებაჲ ხუთთავე ხატთა ქუჱშე პირნაკლთასა მჰსგავსად მეორისა ხატისა, რომელთა ვჰგუჱმ. 5. ვჰსჩხუჱპ. ესე სრულსა შინა განიკიდურებს , მაგალ.: ვსჩხუჱპე და მყოობადსა შინა მაგალ.: ვჰსჩხუჱპო. ხოლო ცნობა ხატისა ამის სხმითგარდასლჳთთა მიმართ და მრჩობლსხმითგარდასლჳთთა და ხუთთავე ხატთა მიმართ პირნაკლთასა არს მჰსგავსად მეორის და მესამისა ხატისა ზემოდადებულისა.
Paragraph: 3     
ვჰსწუჱლო. ხოლო აქუს ამას ქცევაჲ სხმითგარდასლჳთად და მრჩობლსხმითგარდასლჳთად და მოხრილებაჲ ხუთთავე ხატთა ქუჱშე პირნაკლთასა მჰსგავსად მეორისა ხატისა, რომელთა ვჰგუჱმ. 5. ვჰსჩხუჱპ.