|bAB {TITUS} {Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien} {Aitareya BrAhmaNa} {seg/un la edici/on de Th. Aufrecht, Bonn 1879} {+ correcturas e informaci/on en AB.INF +} {escaneado, corregido y convertido en formato WordCruncher} {por Fco. Javier Mart/inez Garc/ia} {Erlangen-Madrid 1991-1992.} |bAB1 {pa~NcikA 1} |c1 {adhyAya 1, khaNDaH 1-6} |p1 #agnir vai devAnAm avamo #viSNuH paramas, tadantareNa sarvA anyA devatA |p2 AgnAvaiSNavam puro.lA/SaM nirvapanti dIkSaNIyam ekAda/SakapAlaM |p3 sarvAbhya evainaM tad devatAbhyo 'nantarAyaM nirvapanty |p4 #agnir vai sarvA devatA, #viSNuH sarvA devatA |p5 ete vai yaj~NasyAntye tanvau yad #agni/S ca #viSNu/S ca. tad yad AgnAvaiSNavam puro.lA/SaM nirvapanty, antata eva tad devAn .rdhnuvanti |p6 tad Ahur: yad ekAda/SakapAlaH. puro.lA/So dvAv #agnAviSNU, kainayos tatra k.lptiH kA vibhaktir ity |p7 aSTAkapAla Agneyo, 'STAkSarA vai gAyatrI, gAyatram #agne/S chandas; trikapAlo vaiSNavas, trir hIdaM #viSNur vyakramata: sainayos tatra k.lptiH sA vibhaktir |p8 gh.rte caruM nirvapeta yo 'pratiSThito manyetA/syAM |p9 vAva sa na pratitiSThati yo na pratitiSThati |p10 tad yad gh.rtaM tat striyai payo, ye taNDulAs te puMsas, tan mithunam: mithunenaivainaM tat prajayA pa/SubhiH prajanayati prajAtyai |p11 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM vedA/rabdhayaj~No |p12 vA eSa Arabdhadevato yo dar/SapUrNamAsAbhyAM yajata. AmAvAsyena vA haviSeSTvA paurNamAsena vA tasminn eva haviSi tasmin barhiSi dIkSetaiSo ekA dIkSA |p13 saptada/Sa sAmidhenIr anubrUyAt |p14 saptada/So vai #prajApatir: dvAda/Sa mAsAH pa~Ncartavo hemanta/Si/SirayoH samAsena. tAvAn saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH |p15 prajApatyAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evaM veda |c2 |p1 yaj~No vai devebhya udakrAmat, tam iSTibhiH praiSam aichan. yad iSTibhiH praiSam aichaMs, tad iSTInAm iSTitvaM. tam anvavindann |p2 anuvittayaj~No rAdhnoti ya evaM vedA/hUtayo |p3 vai nAmaitA yad Ahutaya, etAbhir vai devAn yajamAno hvayati, tad AhutInAm Ahutitvam |p4 UtayaH khalu vai tA nAma yAbhir devA yajamAnasya havam Ayanti. ye vai panthAno yAH srutayas tA vA Utayas; ta u evaitat svargayANA yajamAnasya bhavanti |p5 tad Ahur: yad anyo juhoty, atha yo 'nu cAha yajati ca kasmAt taM hotety AcakSata iti |p6 yad vAva sa tatra yathAbhAjanaM devatA amum AvahAmum Avahety AvAhayati, tad eva hotur hot.rtvaM |p7 hotA bhavati, hotety enam AcakSate ya evaM veda |c3 |p1 punar vA etam .rtvijo garbhaM kurvanti yaM dIkSayanty |p2 adbhir abhiSi~Ncanti |p3 reto vA ApaH, saretasam evainaM tat k.rtvA dIkSayanti |p4 navanItenAbhya~Njanty |p5 AjyaM vai devAnAM, surabhi gh.rtam manuSyANAm, Ayutam pitRNAM, navanItaM garbhANAM. tad yan navanItenAbhya~Njanti, svenaivainaM tad bhAgadheyena samardhayanty |p6 A~Njanty enaM |p7 tejo vA etad akSyor yad A~NjanaM, satejasam evainaM tat k.rtvA dIkSayanty |p8 ekaviM/SatyA darbhapi~NjUlaiH pAvayanti |p9 /Suddham evainaM tat pUtaM dIkSayanti |p10 dIkSitavimitam prapAdayanti |p11 yonir vA eSA dIkSitasya yad dIkSitavimitaM, yonim evainaM tat svAm prapAdayanti |p12 tasmAd dhruvAd yoner Aste ca carati ca |p13 tasmAd dhruvAd yoner garbhA dhIyante ca pra ca jAyante |p14 tasmAd dIkSitaM nAnyatra dIkSitavimitAd Adityo 'bhyudiyAd vAbhyastamiyAd vApi vAbhyA/SrAvayeyur |p15 vAsasA prorNuvanty |p16 ulbaM vA etad dIkSitasya yad vAsa, ulbenaivainaM tat prorNuvanti |p17 k.rSNAjinam uttaram bhavaty |p18 uttaraM vA ulbAj jarAyu, jarAyuNaivainaM tat prorNuvanti |p19 muSTI kurute |p20 muSTI vai k.rtvA garbho 'ntaH /Sete, muSTI k.rtvA kumAro jAyate. tad yan muSTI kurute, yaj~NaM caiva tat sarvA/S ca devatA muSTyoH kurute |p21 tad Ahur: na pUrvadIkSiNaH saMsavo 'sti, parig.rhIto vA etasya yaj~NaH, parig.rhItA devatA, naitasyArtir asty aparadIkSiNa eva yathA tathety |p22 unmucya k.rSNAjinam avabh.rtham abhyavaiti, tasmAn muktA garbhA jarAyor jAyante |p23 sahaiva vAsasAbhyavaiti, tasmAt sahaivolbena kumAro jAyate |c4 |p1 tvam agne saprathA asi, soma yAs te mayobhuva ity AjyabhAgayoH puronuvAkye anubrUyAd, yaH pUrvam anIjAnaH syAt tasmai |p2 tvayA yaj~NaM vi tanvata iti, yaj~Nam evAsmA etad vitanoty |p3 agniH pratnena manmanA, soma gIrbhiS TvA vayam iti, yaH pUrvam IjAnaH syAt tasmai |p4 pratnam iti pUrvaM karmAbhivadati |p5 tat-tan nAd.rtyam |p6 agnir v.rtrANi ja.Nghanat, tvaM somAsi satpatir iti vArtraghnAv eva kuryAd |p7 v.rtraM vA eSa hanti yaM yaj~Na upanamati, tasmAd vArtraghnAv eva kartavyAv |p8 agnir mukham prathamo devatAnAm, agni/S ca viSNo tapa uttamam maha ity AgnAvaiSNavasya haviSo yAjyAnuvAkye bhavata |p9 AgnAvaiSNavyau rUpasam.rddhe. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadaty |p10 #agni/S ca ha vai #viSNu/S ca devAnAM dIkSApAlau, tau dIkSAyA I/SAte. tad yad AgnAvaiSNavaM havir bhavati yau dIkSAyA I/SAte tau prItau dIkSAm prayachatAM, yau dIkSayitArau tau dIkSayetAm iti |p11 triSTubhau bhavataH sendriyatvAya |c5 |p1 gAyatryau sviSTak.rtaH saMyAjye kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmas |p2 tejo vai brahmavarcasaM gAyatrI |p3 tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAn gAyatryau kuruta |p4 uSNihAv AyuSkAmaH kurvItA/yur |p5 vA uSNik |p6 sarvam Ayur eti ya evaM vidvAn uSNihau kurute |p7 'nuSTubhau svargakAmaH kurvIta |p8 dvayor vA anuStubho/S catuHSaSTir akSarANi, traya ima UrdhvA ekaviM/SA lokA; ekaviM/SatyaikaviM/SatyaivemA~Ml lokAn rohati, svarga eva loke catuHSaSTitamena pratitiSThati |p9 pratitiSThati ya evaM vidvAn anuSTubhau kurute |p10 b.rhatyau /SrIkAmo ya/SaskAmaH kurvIta |p11 /SrIr vai ya/Sa/S chandasAm b.rhatI |p12 /Sriyam eva ya/Sa Atman dhatte ya evaM vidvAn b.rhatyau kurute |p13 pa.NktI yaj~NakAmaH kurvIta |p14 pA.Nkto vai yaj~Na |p15 upainaM yaj~No namati ya evaM vidvAn pa.NktI kurute |p16 triSTubhau vIryakAmaH kurvItau/jo |p17 vA indriyaM vIryaM triSTub== |p18 ojasvIndriyavAn vIryavAn bhavati ya evaM vidvAMs triSTubhau kurute |p19 jagatyau pa/SukAmaH kurvIta |p20 jAgatA vai pa/SavaH |p21 pa/SumAn bhavati ya evaM vidvA~N jagatyau kurute |p22 virAjAv annAdyakAmaH kurvItA/nnaM |p23 vai virAT |p24 tasmAd yasyaiveha bhUyiSTham annam bhavati sa eva bhUyiSThaM loke virAjati, tad virAjo virATtvaM |p25 vi sveSu rAjati, /SreSThaH svAnAm bhavati ya evaM veda |c6 |p1 atho pa~NcavIryaM vA etac chando yad virAD |p2 yat tripadA tenoSNihAgAyatryau, yad asyA ekAda/SAkSarANi padAni tena triSTub, yat trayastriM/SadakSarA tenAnuSTum. na vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM. yad virAT tat pa~NcamaM |p3 sarveSAM chandasAM vIryam avarunddhe, sarveSAM chandasAM vIryam a/Snute, sarveSAM chandasAM sAyujyaM sarUpatAM salokatAm a/Snute, 'nnAdo 'nnapatir bhavaty, a/Snute prajayAnnAdyaM ya evaM vidvAn virAjau kurute |p4 tasmAd virAjAv eva kartavye |p5 preddho agna, imo agna ity ete |p6 .rtaM vAva dIkSA satyam. dIkSA, tasmAd dIkSitena satyam eva vaditavyam |p7 atho khalv AhuH: ko 'rhati manuSyaH sarvaM satyaM vadituM; satyasaMhitA vai devA, an.rtasaMhitA manuSyA iti |p8 vicakSaNavatIM vAcam. vadec |p9 cakSur vai vicakSaNaM, vi hy enena pa/SyatIty |p10 etad dha vai manuSyeSu satyaM nihitaM yac cakSus |p11 tasmAd AcakSANam Ahur: adrAg iti. sa yady adar/Sam ity AhAthAsya /Srad dadhati. yady u vai svayam pa/Syati, na bahUnAM canAnyeSAM /Srad dadhAti |p12 tasmAd vicakSaNavatIm eva vAcaM vadet, satyottarA haivAsya vAg uditA bhavati bhavati |c7 {adhyAya 2, khaNDaH 1-5} |p1 svargaM vA etena lokam upa prayanti yat prAyaNIyas, tat prAyaNIyasya prAyaNIyatvam |p2 prANo vai prAyaNIya, udAna udayanIyaH, samAno hotA bhavati, samAnau hi prANodAnau, prANAnAM k.lptyai prANAnAm pratipraj~NAtyai |p3 yaj~No vai devebhya udakrAmat, te devA na kiM canA/Saknuvan kartuM na prAjAnaMs. te 'bruvann #aditiM: tvayemaM yaj~Nam prajAnAmeti. sA tathety abravIt, sA vai vo varaM v.rNA iti. v.rNISveti. saitam eva varam av.rNIta: matprAyaNA yaj~NAH santu madudayanA iti. tatheti. tasmAd Aditya/S caruH prAyaNIyo bhavaty Aditya udayanIyo, varav.rto hy asyA |p4 atho etaM varam av.rNIta: mayaiva prAcIM di/Sam prajAnAthAgninA dakSiNAM, #somena pratIcIM, #savitrodIcIm iti |p5 #pathyAM yajati |p6 yat #pathyAM yajati, tasmAd asau pura udeti, pa/ScAstam eti; #pathyAM hy eSo 'nusaMcaraty |p7 #agniM yajati |p8 yad #agniM yajati, tasmAd dakSiNato 'gra oSadhayaH pacyamAnA Ayanty, Agneyyo hy oSadhayaH |p9 #somaM yajati |p10 yat #somaM yajati, tasmAt pratIcyo 'py Apo bahvyaH syandante, saumyA hy ApaH 11 #savitAram yajati |p12 yat #savitAraM yajati, tasmAd uttarataH pa/ScAd ayam bhUyiSTham pavamAnaH pavate, savit.rprasUto hy eSa etat pavata |p13 uttamAm #aditiM yajati |p14 yad uttamAm #aditiM yajati, tasmAd asAv imAM v.rSTyAbhyunatty abhijighrati |p15 pa~Nca devatA yajati, pA.Nkto yaj~NaH. sarvA di/SaH kalpante, kalpate yaj~No 'pi |p16 tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAn hotA bhavati |c8 |p1 yas tejo brahmavarcasam ichet prayAjAhutibhiH prA.N sa iyAt, tejo vai brahmavarcasam prAcI dik |p2 tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAn prA.N eti |p3 yo 'nnAdyam ichet prayAjAhutibhir dakSiNA sa iyAd, annAdo vA eSo 'nnapatir yad #agnir |p4 annAdo 'nnapatir bhavaty, a/Snute prajayAnnAdyaM ya evaM vidvAn dakSiNaiti |p5 yaH pa/SUn ichet prayAjAhutibhiH pratya.N sa iyAt, pa/Savo vA ete yad ApaH |p6 pa/SumAn bhavati ya evaM vidvAn pratya.N.N eti |p7 yaH somapItham ichet prayAjAhutibhir uda.N sa iyAd, uttarA ha vai somo rAjA |p8 pra somapItham Apnoti ya evaM vidvAn uda.N.N eti |p9 svargyaivordhvA dik, sarvAsu dikSu rAdhnoti |p10 samya~Nco vA ime lokAH, samya~Nco 'smA ime lokAH /Sriyai dIdyati ya evaM veda |p11 #pathyAM yajati. yat #pathyAM yajati, vAcam eva tad yaj~Namukhe sambharati |p12 prANApAnAv #agnISomau, prasavAya #savitA, pratiSThityA #aditiH |p13 #pathyAm eva yajati. yat #pathyAm eva yajati, vAcaiva tad yaj~Nam panthAm apinayati |p14 cakSuSI evAgnISomau, prasavAya #savitA, pratiSThityA #aditi/S |p15 cakSuSA vai devA yaj~Nam prAjAnaM/S, cakSuSA vA etat praj~NAyate yad apraj~NeyaM; tasmAd api mugdha/S caritva yadaivAnuSThyA cakSuSA prajAnAty atha prajAnAti |p16 yad vai tad devA yaj~Nam prAjAnann asyAM vAva tat prAjAnann, asyAM samabharann; asyai vai yaj~Nas tAyate, 'syai kriyate, 'syai sambhriyata, iyaM hy #aditi/S tad uttamAm #aditiM yajati. yad uttamAm #aditiM yajati, yaj~Nasya praj~NAtyai svargasya lokasyAnukhyAtyai |c9 |p1 devavi/SaH kalpayitavyA ity Ahus, tAH kalpamAnA anu manuSyavi/SaH kalpanta iti; sarvA vi/SaH kalpante, kalpate yaj~No 'pi |p2 tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAn hotA bhavati |p3 svasti naH pathyAsu dhanvasv ity anvAha |p4 svasty apsu v.rjane svarvati \ svasti naH putrak.rtheSu yoniSu svasti rAye maruto dadhAtaneti |p5 #maruto vai devAnAM vi/Sas, tA evaitad yaj~Namukhe 'cIk.lpat |p6 sarvai/S chandobhir yajed ity AhuH. sarvair vai chandobhir iSTvA devAH svargaM lokam ajayaMs, tathaivaitad yajamAnaH sarvai/S chandobhir iSTvA svargaM lokaM jayati |p7 svasti naH pathyAsu dhanvasu, svastir id dhi prapathe /SreSTheti pathyAyAH svastes triSTubhAv. agne naya supathA rAye asmAn, A devAnAm api panthAm aganmety #agnes triSTubhau. tvaM soma pra cikito manISA, yA te dhAmAni divi yA p.rthivyAm iti #somasya triSTubhAv. A vi/SvadevaM satpatiM, ya imA vi/SvA jAtAnIti #savitur gAyatryau. sutrAmANam p.rthivIM dyAm anehasam, mahIm U Su mAtaraM suvratAnAm ity #aditer jagatyAv |p8 etAni vAva sarvANi chandAMsi: gAyatraM traiSTubhaM jAgatam, anv anyAny; etAni hi yaj~Ne pratamAm iva kriyanta |p9 etair ha vA asya chandobhir yajataH sarvai/S chandobhir iSTam bhavati ya evaM veda |c10 |p1 tA vA etAH pravatyo net.rmatyaH pathimatyaH svastimatya etasya haviSo yAjyAnuvAkyA. etAbhir vA iSTvA devAH svargaM lokam ajayaMs, tathaivaitad yajamAna etAbhir iSTvA svargaM lokaM jayati |p2 tAsu padam asti: svasti rAye maruto dadhAtaneti. #maruto ha vai devavi/So 'ntarikSabhAjanAs. tebhyo ha yo 'nivedya svargaM lokam etI/SvarA hainaM ni va roddhor vi vA mathitoH. sa ad Aha: svasti rAye maruto dadhAtaneti, tam #marudbhyo devaviDbhyo yajamAnaM nivedayati; na ha vA enam #maruto devavi/SaH svargaM lokaM yantaM nirundhate, na vimathnate |p3 svasti hainam atyarjanti svargaM lokam abhi ya evaM veda |p4 virAjAv etasya haviSaH sviSTak.rtaH saMyAjye syAtAM ye trayastriM/SadakSare |p5 sed agnir agnI~Mr aty astv anyAn, sed agnir yo vanuSyato nipAtIty ete |p6 virADbhyAM vA iSTvA devAH svargaM lokam ajayaMs, tathaivaitad yajamAno virADbhyAm iSTvA svargaM lokaM jayati |p7 te trayastriM/SadakSare bhavatas. trayastriM/Sad vai devA: aSTau #vasava, ekAda/Sa #rudrA, dvAda/SAdityAH, #prajApati/S ca #vaSaTkAra/S ca. tat prathame yaj~Namukhe devatA akSarabhAjaH karoty, akSareNAkSareNaiva tad devatAm prINAti, devapAtreNaiva tad devatAs tarpayati |c11 |p1 prayAjavad ananuyAjaM kartavyam prAyaNIyam ity Ahur, hInam iva vA etad I.Nkhitam iva yat prAyaNIyasyAnuyAjA iti |p2 tat-tan nAd.rtyam |p3 prayAjavad evAnuyAjavat kartavyam. prANA vai prayAjAH prajAnuyAjA; yat prayAjAn antariyAt prANAMs tad yajamAnasyAntariyAd, yad anuyAjAn antariyAt prajAM tad yajamAnasyAntariyAt |p4 tasmAt prayAjavad evAnuyAjavat kartavyam |p5 patnIr na saMyAjayet, saMsthitayajur na juhuyAt |p6 tAvataiva yaj~No 'saMsthitaH |p7 prAyaNIyasya niSkAsaM nidadhyAt, tam udayanIyenAbhinirvaped, yaj~Nasya saMtatyai yaj~NasyAvyavachedAyA/tho |p8 khalu yasyAm eva sthAlyAm prAyaNIyaM nirvapet tasyAm udayanIyaM nirvapet, tAvataiva yaj~NaH saMtato 'vyavachinno bhavaty |p9 amuSmin vA etena loke rAdhnuvanti nAsminn, ity Ahur, yat prAyaNIyam iti. prAyaNIyam iti nirvapanti prAyaNIyam iti caranti, prayanty evAsmAl lokAd yajamAnA ity |p10 avidyayaiva tad Ahur. vyatiSajed yAjyAnuvAkyA |p11 yAH prAyaNIyasya puronuvAkyAs tA udayanIyasya yAjyAH kuryAd, yA udayanIyasya puronuvAkyAs tAH prAyaNIyasya yAjyAH kuryAt. tad vyatiSajaty ubhayor lokayor .rddhyA, ubhayor lokayoH pratiSThityA. ubhayor lokayor .rdhnoty, ubhayor lokayoH pratitiSThati |p12 pratitiSThati ya evaM vedA/ditya/S |p13 caruH prAyaNiyo bhavaty Aditya udayanIyo yaj~Nasya dh.rtyai, yaj~Nasya barsanaddhyai, yaj~NasyAprasraMsAya |p14 tad yathaivAda, iti ha smAha, tejanyA ubhayato 'ntayor aprasraMsAya barsau nahyaty, evam evaitad yaj~Nasyobhayato 'ntayor aprasraMsaya barsau nahyati yad Aditya/S caruH prAyaNIyo bhavaty Aditya udayanIyaH |p15 pathyayaivetaH svastyA prayanti, pathyAM svastim abhy udyanti; svasty evetaH prayanti, svasty udyanti svasty udyanti |c12 {adhyAya 3, khaNDaH 1-6} |p1 prAcyAM vai di/Si devAH somaM rAjAnam akrINaMs, tasmAt prAcyAM di/Si krIyate |p2 taM trayoda/SAn mAsAd akrINaMs, tasmAt trayoda/So mAso nAnuvidyate; na vai somavikrayy anuvidyate, pApo hi somavikrayI |p3 tasya krItasya manuSyAn abhy upAvartamAnasya di/So vIryANIndriyANi vyudasIdaMs, tAny ekayarcAvArurutsanta, tAni nA/SaknuvaM/S tAni dvAbhyAM tAni tis.rbhis tAni catas.rbhis tAni pa~Ncabhis tAni SaDbhis tAni saptabhir naivAvArundhata, tAny aSTAbhir avArundhatASTAbhir A/Snuvata. yad aSTAbhir avArundhatASTAbhir A/Snuvata, tad aSTAnAm aSTatvam |p4 a/Snute yad-yat kAmayate ya evaM veda |p5 tasmAd eteSu karmasv aSTAv-aSTAv anUcyanta, indriyANAM vIryANAm avaruddhyai |c13 |p1 somAya krItAya prohyamANAyAnubrUhIty AhAdhvaryur |p2 bhadrAd abhi /SreyaH prehIty anvAhA/yaM |p3 vAva loko bhadras. tasmAd asAv eva lokaH /SreyAn, svargam eva tal lokaM yajamAnaM gamayati |p4 b.rhaspatiH puraetA te astv iti. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaivAsmA etat purogavam &1 akaH, &1 na vai brahmaNvad riSyaty |p5 athem ava sya vara A p.rthivyA iti. devayajanaM vai varam p.rthivyai, devayajana evainaM tad avasAyayaty. Are /SatrUn k.rNuhi sarvavIra iti. dviSantam evAsmai tat pApmAnam bhrAt.rvyam apabAdhate 'dharam pAdayati |p6 soma yAs te mayobhuva iti t.rcaM saumyaM gAyatram anvAha some rAjani prohyamANe, svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayati |p7 sarve nandanti ya/SasAgatenety anvAha |p8 ya/So vai somo rAjA, sarvo ha vA etena krIyamANena nandati ya/S ca yaj~Ne lapsyamAno bhavati ya/S ca na |p9 sabhAsAhena sakhyA sakhAya ity. eSa vai brAhmaNAnAM sabhAsAhaH sakhA yat somo rAjA |p10 kilbiSasp.rd ity. eSa u eva kilbiSasp.rd |p11 yo vai bhavati, yaH /SreSThatAm a/Snute sa kilbiSam bhavati |p12 tasmAd Ahur: mAnuvoco mA pracArIH, kilbiSaM nu mA yAtayann iti |p13 pituSaNir ity. annaM vai pitu, dakSiNA vai pitu; tAm enena sanoty, annasanim evainaM tat karoty |p14 araM hito bhavati vAjinAyetIndriyaM vai vIryaM vAjinam |p15 AjarasaM hAsmai vAjinaM nApachidyate ya evaM vedA/gan |p16 deva ity anvAhA/gato |p17 hi sa tarhi bhavaty |p18 .rtubhir vardhatu kSayam ity. .rtavo vai somasya rAj~No rAjabhrAtaro yathA manuSyasya, tair evainaM tat sahAgamayati |p19 dadhAtu naH savitA suprajAm iSam ity A/SiSam A/SAste |p20 sa naH kSapAbhir ahabhi/S ca jinvatv ity. ahAni vA ahAni rAtrayaH kSapA, ahorAtrair evAsmA etAm A/SiSam A/SAste. prajAvantaM rayim asme sam invatv ity A/SiSam evA/SAste |p21 yA te dhAmAni haviSA yajantIty anvAha |p22 tA te vi/SvA paribhUr astu yaj~NaM \ |p23 gayasphAnaH prataraNaH suvIra iti. gavAM naH sphAvayitA pratArayitaidhIty eva tad AhA/vIrahA |p24 pra carA soma duryAn iti. g.rhA vai duryA. bibhyati vai somAd rAj~Na Ayato yajamAnasya g.rhAH. sa yad etAm anvAha /SAntyaivainaM tac chamayati, so 'sya /SAnto na prajAM na pa/SUn hinastI/mAM |p25 dhiyaM /SikSamANasya deveti vAruNya paridadhAti |p26 varuNadevatyo vA eSa tAvad yAvad upanaddho, yAvat pari/SritAni prapadyate; svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayati |p27 /SikSamANasya deveti. /SikSate vA eSa yo yajate |p28 kratuM dakSaM varuNa saM=/Si/SAdhIti, vIryam praj~NAnaM #varuNa saM /Si/SAdhIty eva tad Aha |p29 yayAti vi/SvA duritA=tarema sutarmANam adhi nAvaM ruhemeti. yaj~No vai sutarmA nauH, k.rSNAjinaM vai sutarmA naur, vAg vai sutarmA naur; vAcam eva tad Aruhya tayA svargaM lokam abhi saMtarati |p30 tA etA aSTAv anvAha rUpasam.rddhA |p31 etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p32 tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM |p33 tA dvAda/Sa sampadyante: dvAda/Sa vai mAsAH saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH |p34 prajApatyAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evaM veda |p35 triH prathamAM trir uttamAm anvAha, yaj~Nasyaiva tad barsau nahyati sthemne balAyAvisraMsAya |c14 |p1 anyataro 'naDvAn yuktaH syAd anyataro vimukto 'tha rAjAnam upAvahareyur |p2 yad ubhayor vimuktayor upAvahareyuH, pit.rdevatyaM rAjAnaM kuryur |p3 yad yuktayor, ayogakSemaH prajA vindet, tAH prajAH pariplaveran |p4 yo 'naDvAn vimuktas tac chAlAsadAm prajAnAM rUpaM, yo yuktas tac cakriyANAM. te ye yukte 'nye vimukte 'nya upAvaharanty, ubhav eva te kSemayogau kalpayanti |p5 devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta. ta etasyAm prAcyAM di/Sy ayatanta, tAMs tato 'surA ajayaM/S te dakSiNasyAM di/Sy ayatanta, tAMs tato 'surA ajayaM/S te pratIcyAM di/Sy ayatanta, tAMs tato 'surA ajayaM/S ta udIcyAM di/Sy ayatanta, tAMs tato 'surA ajayaMs. ta udIcyAm prAcyAM di/Sy ayatanta, te tato na parAjayanta. saiSA dig aparAjitA, tasmAd etasyAM di/Si yateta vA yAtayed ve/Svaro hAn.rNAkartos |p6 te deva abruvann: arAjatayA vai no jayanti, rAjAnaM karavAmahA iti. tatheti. te somaM rAjAnam akurvaMs, te somena rAjnA sarvA di/So 'jayann. eSa vai somarAjA yo yajate. prAci tiSThaty Adadhati, tena prAcIM di/SaM jayati. taM dakSiNA parivahanti, tena dakSiNAM di/SaM jayati. tam pratya~Ncam Avartayanti, tena pratIcIM di/SaM jayati. tam udIcas tiSThata upAvaharanti, tenodIciM di/SaM jayati |p7 somena rAj~NA sarvA di/So jayati ya evaM veda |c15 |p1 havir AtithyaM nirupyate some rAjany Agate |p2 somo vai rAjA yajamAnasya g.rhAn Agachati, tasmA etad dhavir AtithyaM nirupyate, tad AtithyasyAtithyatvaM |p3 navakapAlo bhavati. nava vai prANAH, prANAnAM k.lptyai prANAnAm pratipraj~NAtyai |p4 #vaiSNavo bhavati. #viSNur vai yaj~NaH, svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayati |p5 sarvANi vAva chandAMsi ca p.rSThAni ca somaM rAjAnaM krItam anv Ayanti, yAvantaH khalu vai rAjAnam anuyanti tebhyaH sarvebhya AtithyaM kriyate |p6 'gnim manthanti some rAjany Agate. tad yathaivAdo manuSyarAja Agate 'nyasmin vArhaty ukSANaM vA vehataM vA kSadanta, evam evAsmA etat kSadante yad agnim manthanty; agnir hi devAnAm pa/SuH |c16 |p1 agnaye mathyamAnAyAnubrUhIty AhAdhvaryur |p2 abhi tvA devA savitar iti sAvitrIm anvAha |p3 tad Ahur: yad agnaye mathyamAnAyAnu vAcAhAtha kasmAt sAvitrIm anvAheti |p4 #savitA vai prasavAnAm I/Se, savit.rprasUtA evainaM tan manthanti. tasmAt sAvitrIm anvAha |p5 mahI dyauH p.rthivI ca na iti dyAvAp.rthivIyAm anvAha |p6 tad Ahur: yad agnaye mathyamAnAyAnu vAcAhAtha kasmAd dyAvAp.rthivIyAm anvAheti. dyAvAp.rthivIbhyAM vA etaM jAtaM devAH paryag.rhNaMs, tAbhyAm evAdyApi parig.rhItas. tasmAd dyAvAp.rthivIyAm anvAha |p7 tvAm agne puSkarAd adhIti t.rcam AgneyaM gAyatram anvAhAgnau mathyamAne, svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayaty |p8 atharvA nir amanthateti rUpasam.rddhaM etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p9 sa yadi na jAyeta yadi ciraM jAyeta, rAkSoghnyo gAyatryo 'nUcyA |p10 agne haMsi ny atriNam ity etA |p11 rakSasAm apahatyai |p12 rakSAMsi vA enaM tarhy Alabhante, yarhi na jAyate yarhi ciraM jAyate |p13 sa yady ekasyAm evAnUktAyAM jAyeta yadi dvayor, atho ta bruvantu jantava iti jAtAya jAtavatIm abhirUpAm anubrUyAd |p14 yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddha |p15 A yaM haste na khAdinam iti |p16 hastAbhyAM hy ena manthanti |p17 /Si/SuM jAtam iti. /Si/Sur iva vA eSa prathamajAto yad agnir |p18 na bibhrati \ vi/SAm agniM svadhvaram iti |p19 yad vai devAnAM neti tad eSAm o+m iti |p20 pra devaM devavItaye bharatA vasuvittamam iti prahriyamANAyAbhirUpA |p21 yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |p22 Asve yonau ni SIdatv ity |p23 eSa ha vA asya svo yonir yad agnir agner |p24 A jAtaM jAtavedasIti |p25 jAta itaro, jAtavedA itaraH |p26 priyaM /Si/SItAtithim ity. eSa ha vA asya priyo 'tithir yad agnir agneH |p27 syona A g.rhaptim iti, /SAntyAm evainaM tad dadhAty |p28 agninAgniH sam idhyate kavir g.rhapatir yuvA \ havyavAd juhvAsya ity abhirUpA |p29 yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddhaM |p30 tvaM hy agne agninA vipro vipreNa san sateti |p31 vipra itaro vipra itaraH, sanu itaraH sann itaraH |p32 sakhA sakhyA samidhyasa ity. eSa ha vA asya svaH sakhA yad agnir agnes |p33 tam marjayanta sukratum puroyAvAnam AjiSu \ sveSu kSayeSu vAjinam iti |p34 eSa ha vA asya svaH kSayo yad agnir agner |p35 yaj~Nena yaj~Nam ayajanta devA ity uttamayA paridadhAti |p36 yaj~Nena vai tad devA yaj~Nam ayajanta yad agninAgnim ayajanta, te svargaM lokam AyaMs |p37 tAni dharmANi prathamAny Asan \ te ha nAkam mahimAnaH sacanta yatra pUrve sAdhyAH santi devA iti |p38 chandAMsi vai #sAdhyA devAs, te 'gre 'gninAgnim ayajanta, te svargaM lokam Ayann |p39 AdityA/S caivehAsann #a.Ngirasa/S ca, te 'gre 'gninAgnim ayajanta, te svargaM lokam Ayan |p40 saiSA svargyAhutir yad agnyAhutir. yadi ha va apy abrAhmaNokto yadi duruktokto yajate 'tha haiSAhutir gachaty eva devAn, na pApmanA saMs.rjyate |p41 gachaty asyAhutir devAn nAsyAhutiH pApmanA saMs.rjyate ya evaM veda |p42 tA etAs trayoda/SAnvAha rUpasam.rddhA |p43 etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p44 tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM, tAH saptada/Sa sampadyante. saptada/So vai #prajApatir: dvAda/Sa mAsAH pa~Ncartavas. tAvAn saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH |p45 prajApatyAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evaM veda |p46 triH prathamAM trir uttamAm anvAha, yaj~Nasyaiva tad barsau nahyati sthemne balAyAvisraMsAya |c17 |p1 samidhAgniM duvasyat, A pyAyasva sam etu ta ity AjyabhAgayoH puronuvAkye bhavata Atithyavatyau rUpasam.rddhe |p2 etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p3 saiSAgneyy atithimatI, na saumyAtithimaty asti. yat saumyAtithimatI syAc, cha/Svat sA syAd |p4 etat tv evaiSAtithimati yad ApInavatI |p5 yadA vA atithim pariveviSaty ApIna iva vai sa tarhi bhavati |p6 tayor juSANenaiva yajatI/daM |p7 viSNur vi cakrame, tad asya priyam abhi pAtho a/SyAm iti vaiSNavyau |p8 tripadAm anUcya catuSpadayA yajati |p9 sapta padAni bhavanti. /Siro va etad yaj~Nasya yad AtithyaM, sapta vai /SIrSan prANAH, /SIrSann eva tat prANAn dadhAti |p10 hotAraM citraratham adhvarasya, pra-prAyam agnir bharatasya /S.rNva iti sviSTak.rtaH saMyAjye bhavata Atithyavatyau rUpasam.rddhe. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p11 triSTubhau bhavataH sendriyatvAye |p12 .lAntam bhavatI.lAntena vA etena devA arAdhnuvan yad AtithyaM, tasmAd i.lAntam eva kartavyam |p13 prayAjAn evAtra yajanti nAnuyAjAn |p14 prANA vai prayAjAnuyAjAs, te ya ime /SIrSan prANAs te prayAjA, ye 'vA~Ncas te 'nuyAjAH. sa yo 'trAnuyAjAn yajed, yathemAn prANAn Alupya /SIrSan dhitset tAd.rk tad |p15 atiriktaM tat, sam u vA ime prANA vidre ye ceme ye ceme |p16 tad yad evAtra prayAjAn yajanti nAnuyAjAMs, tatra sa kAma upApto yo 'nuyAjeSu yo 'nuyAjeSu |c18 {adhyAya 4, khaNDaH 1-9} |p1 yaj~No vai devebhya udakrAman: na vo 'ham annam bhaviSyAmIti. neti devA abruvann, annam eva no bhaviSyasIti. taM devA vimethire, sa haibhyo vih.rto na prababhUva. te hocur devA: na vai na itthaM vih.rto 'lam bhaviSyati, hantemaM yaj~NaM sambharAmeti. tatheti. taM saMjabhrus |p2 taM sambh.rtyocur #a/SvinAv: imam bhiSajyatam ity. #a/Svinau vai devAnAm bhiSajAv, #a/SvinAv adhvaryU. tasmAd adhvaryU gharmaM sambharatas |p3 taM sambh.rtyAhatur: brahman pravargyeNa pracariSyAmo hotar abhiSTuhIti |c19 |p1 brahma jaj~NAnam prathamam purastAd iti pratipadyate. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaNaivainaM tad bhiSajyatI/yaM |p2 vai pitre rASTry ety agra iti. vAg vai rASTrI, vAcam evAsmiMs tad dadhAti |p3 mahAn mahI astabhAyad vi jAta iti brAhmaNaspatyA. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaNaivainaM tad bhiSajyaty |p4 abhi tyaM devaM savitAram oNyor iti sAvitrI. prANo vai #savitA, prANam evasmiMs tad dadhAti |p5 saM sIdasva mahA.N asIty evainaM samasAdayanu |p6 a~Njanti yam prathayanto na viprA ity ajyamAnAyAbhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpam tat sam.rddham |p7 pataMgam aktam asurasya mAyayA, yo naH sanutyo abhidAsad agne, bhavA no agne sumanA upetAv iti dve-dve abhirUpe. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddhaM |p8 k.rNusnva pAjaH prasitiM na p.rthvIm iti pa~Nca rAkSoghnyo, rakSasAm apahatyai |p9 pari tvA girvaNo giro, 'dhi dvayor adadhA ukthyaM vacaH, /SukraM te anyad yajataM te anyad, apa/SyaM gopAm anipadyamAnam iti catasra ekapAtinyas |p10 tA ekaviM/Satir bhavanty |p11 ekaviM/So 'yam puruSo: da/Sa hastyA a.Ngulayo da/Sa pAdyA AtmaikaviM/Sa/S tam imam AtmAnam ekaviM/SaM saMskurute |c20 |p1 srakve drapsasya dhamataH sam asvarann iti nava pAvamAnyo. nava vai prANAH, prANAn evAsmiMs tad dadhAty |p2 ayaM vena/S codayat p.r/SnigarbhA ity |p3 ayaM vai veno. 'smAd vA UrdhvA anye prANA venanty avA~Nco 'nye, tasmAd venaH. prANo vA ayaM san nAbher iti, tasmAn nAbhis, tan nAbher nAbhitvaM prANam evAsmiMs tad dadhAti |p4 pavitraM te vitatam brahmaNas pate, tapoS pavitraM vitataM divas pade, vi yat pavitraM dhiSaNA atanvateti pUtavantaH prANAs. ta ime 'vA~Nco retasyo mUtryaH purISya ity, etAn evAsmiMs tad dadhAti |c21 |p1 gaNAnAM tvA gaNapatiM havAmaha iti brAhmaNaspatyam. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaNaivainam tad bhiSajyati |p2 pratha/S ca yasya sapratha/S ca nAmeti gharmatanvaH. satanum evainaM tat sarUpaM karoti |p3 rathaMtaram AjabhArA vasiSThaH \| bharadvAjo b.rhad A cakre agner iti. b.rhadrathaMtaravantam evainaM tat karoty |p4 apa/SyaM tvA manasA cekitAnam iti #prajAvAn #prAjApatyaH. prajAm evAsmiMs tad dadhAti |p5 kA rAdhad dhotrA/SvinA vAm iti nava vichandasas. tad etad yaj~NasyAntastyaM. vikSudram iva va antastyam, aNIya iva ca sthavIya iva ca. tasmAd etA vichandaso bhavanty |p6 etAbhir hA/SvinoH #kakSIvAn priyaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p7 upA/SvinoH priyaM dhAma gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM vedA/bhAty |p8 agnir uSasAm anIkam iti sUktam |p9 pIpivAMsam a/SvinA gharmam achety abhirUpaM. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddhaM |p10 tad u traiSTubhaM. vIryaM vai triSTub, vIryam evAsmiMs tad dadhAti |p11 grAvANeva tad id arthaM jarethe iti sUktam. akSI iva karNAv iva nAsevety a.NgasamAkhyAyam evAsmiMs tad indriyANi dadhAti |p12 tad u traiSTubhaM. vIryaM vai triSTub, vIryam evAsmiMs tad dadhAtI/.le |p13 dyAvAp.rthivI pUrvacittaya iti sUktam |p14 agniM gharmaM surucaM yAmann iSTaya ity abhirUpaM. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddhaM |p15 tad u jAgataM. jAgatA vai pa/SavaH, pa/SUn evAsmiMs tad dadhAti |p16 yAbhir amum AvataM yAbhir amum Avatam ity. etAvato hAtrA/Sviuau kAmAn dad.r/Satus, tAn evAsmiMs tad dadhAti, tair evainaM tat samardhayaty |p17 arUrucad uSasaH p.r/Snir agriya iti rucitavatI, rucam evAsmiMs tad dadhAti |p18 dyubhir aktubhiH pari pAtam asmAn ity uttamayA paridadhAty |p19 ariSTebhir a/SvinA saubhagebhiH \ tan no mitro varuNo mAmahantAm aditiH sindhuH p.rthivI uta dyaur ity etair evainaM tat kAmaiH samardhayatI/ti |p20 nu pUrvam paTalam |c22 |p1 athottaram |p2 upa hvaye sudughAM dhenum etAM, hi.Nk.rNvatI vasupatnI vasUnAm, abhi tvA deva savitaH, sam I vatsaM na mAt.rbhiH, saM vatsa iva mAt.rbhir, yas te stanaH /Sa/Sayo yo mayobhUr, gaur amImed anu vatsam miSantaM, namased upa sIdata, saMjAnAnA upa sIdann abhij~Nv, A da/Sabhir vivasvato, duhanti saptaikAM, samiddho agnir a/SvinA, samiddho agnir v.rSaNAratir divas, tad u prayakSatamam asya karma, tmanvan nabho duhyate gh.rtam paya, ut=tiSTha brahmaNas pate, 'dhukSat pipyuSIm iSam, upa drava payasA godhug oSam, A sute si~Ncata /Sriyam, A nUnam a/Svinor .rSiH, sam u tye mahatIr apa ity ekaviM/Satir abhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |p3 ud u Sya devaH savitA hiraNyayety anUthiSThati, praitu brahmaNas patir ity anupraiti, gandharva itthA padam asya rakSatIti kharam avekSate, nAke suparNam upa yat patantam ity upavi/Sati, tapto vAM gharmo nakSati svahoto, bhA pibatam a/Svineti pUrvAhNe yajaty |p4 agne vIhIty anuvaSaTkaroti, sviSTak.rdbhAjanaM |p5 yad usriyAsv AhutaM gh.rtam payo, sya pibatam a/Svinety aparAhNe yajaty, agne vIhIty anuvaSaTkaroti, sviSTak.rdbhAjanaM |p6 trayANAM ha vai haviSAM sviSTak.rte na samavadyanti: somasya gharmasya vAjinasyeti. sa yad anuvaSaTkaroty, agner eva sviSTak.rto 'nantarityai |p7 vi/SvA A/SA dakSiNasAd iti brahmA japati |p8 svAhAk.rtaH /Sucir deveSu gharmaH, samudrAd Urmim ud iyarti veno, drapsaH samudram abhi yaj jigAti, sakhe sakhAyam abhy A vavritsvo, rdhva U Su Na Utaya, Urdhvo naH pAhy aMhagas, taM ghem itthA namasvina ity abhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |p9 pAvaka/Soce tava hi kSayam parIti bhakSam AkA.NkSate |p10 hutaM havir madhu havir indratame 'gnAv a/SyAma te deva gharma \ madhumataH pitumato vAjavato '.Ngirasvato namas te astu mA mA hiMsIr iti gharmasya bhakSayati |p11 /Syeno na yoniM sadanaM dhiyA k.rtam, A yasmin sapta vAsavA iti saMsAdyamAnAyAnvAha |p12 havir haviSmo mahi sadma daivyam iti yad ahar utsAdayiSyanto bhavanti |p13 sUyavasAd bhagavatI hi bhUyA ity uttamayA paridadhAti |p14 tad etad devamithunaM yad gharmaH. sa yo gharmas tac chi/SnaM yau /Saphau tau /Saphau, yopayamanI te /SroNikapAle, yat payas tad retas. tad idam agnau devayonyAm prajanane retaH sicyate. 'gnir vai devayoniH. so 'gner devayonyA AhutibhyaH sambhavaty |p15 .r.Nmayo yajurmayaH sAmamayo vedamayo brahmamayo 'm.rtamayaH sambhUya devatA apyeti ya evaM veda, ya/S caivaM vidvAn etena yaj~NakratunA yajate |c23 |p1 devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta. te vA asurA imAn eva lokAn puro 'kurvata, yathaujIyAMso baliyAMsa evaM. te vA ayasmayIm evemAm akurvata rajatAm antarikSaM hariNIM divaM, te tathemA~Ml lokAn puro 'kurvata. te devA abruvan: puro vA ime 'surA imA~Ml lokAn akrata, pura imA~Ml lokAn pratikaravAmahA iti. tatheti. te sada evAsyAH pratyakurvatAgnIdhram antarikSAd dhavirdhAne divas. te tathemA~Ml lokAn puraH pratyakurvata |p2 te devA abruvann: upasada upAyAmopasadA vai mahApuraM jayantIti. tatheti. te yAm eva prathamAm upasadam upAyaMs tayaivainAn asmAl lokAd anudanta, yAM dvitIyAM tayAntarikSAd, yAM t.rtIyAM tayA divas. tAMs tathaibhyo lokebhyo 'nudanta |p3 te vA ebhyo lokebhyo nuttA asurA .rtUn a/Srayanta. te deva abruvann: upasada evopAyAmeti. tatheti. ta imAs tisraH satIr upasado dvir-dvir ekaikAm upAyaMs, taH SaT samapadyanta. SaD vA .rtavas. tAn vA .rtubhyo 'nudanta |p4 te vA .rtubhyo nuttA asurA mAsAn a/Srayanta. te devA abruvann: upasada evopAyAmeti. tatheti. ta imAH SaT satIr upasado dvir-dvir ekaikAm upAyaMs, tA dvAda/Sa samapadyanta. dvAda/Sa vai mAsas. tAn vai mAsebhyo 'nudanta |p5 te vai mAsebhyo nuttA asurA ardhamAsAn a/Srayanta. te devA abruvann: upasada evopAyAmeti. tatheti. ta imA dvAda/Sa satIr upasado dvir-dvir ekaikAm upAyaMs, tA/S caturviM/SatiH samapadyanta. caturviM/Satir vA ardhamAsAs. tAn vA ardhamAsebhyo 'nudanta |p6 te 'vA ardhamAsebhyo nuttA asurA ahorAtre a/Srayanta. te devA abruvann: upasadAv evopAyAmeti. tatheti. te yAm eva pUrvAhNa upasadam upAyaMs tayaivainAn ahno 'nudanta, yAm aparAhNe tayA rAtres, tAMs tathobhAbhyAm antarAyaMs |p7 tasmAt supUrvAhNa eva pUrvayopasadA pracaritavyaM svaparAhNe 'parayA; tAvantam eva tad dviSate lokam pari/SinaSTi |c24 |p1 jitayo vai nAmaitA yad upasado, 'sapatnAM vA etAbhir devA vijitiM vyajayantA/sapatnAM |p2 vijitiM vijayate ya evaM veda |p3 yAM devA eSu lokeSu yAm .rtuSu yAm mAseSu yAm ardhamAseSu yAm ahorAtrayor vijitiM vyajayanta, tAM vijitiM vijayate ya evaM veda |p4 te devA abibhayur: asmAkaM vipremANam anv idam asurA AbhaviSyantIti. te vyutkramyAmantrayantAgnir #vasubhir udakrAmad, Indro #rudrair, #varuNa Adityair, #b.rhaspatir #vi/Svair devais |p5 te tathA vyutkramyAmantrayanta. te 'bruvan: hanta yA eva na imAH priyatamAs tanvas tA asya #varuNasya rAj~No g.rhe saMnidadhAmahai; tAbhir eva naH sa na saMgachAtai yo na etad atikrAmAd, ya AlulobhayiSAd iti. tatheti. te #varuNasya rAj~No g.rhe tanUH saMnyadadhata |p6 te yad #varuNasya rAj~No g.rhe tanUH saMnyadadhata tat tAnUnaptram abhavat, tat tAnUnaptrasya tAnUnaptratvaM |p7 tasmAd Ahur: na satAnUnaptriNe drogdhavyam iti |p8 tasmAd v idam asurA nAnvAbhavanti |c25 |p1 /Siro vA etad yaj~Nasya yad AtithyaM, grIvA upasadaH. samAnaharhiSI bhavataH, samAnaM hi /SirogrIvam |p2 iSuM vA etAM devAH samaskurvata yad upasadas. tasyA #agnir anIkam AsIt, #somaH /Salyo, #viSNus tejanaM, #varunaH parnAni. tAm AjyadhanvAno vyas.rjaMs, tayA puro bhindanta AyaMs |p3 tasmAd etA AjyahaviSo bhavanti |p4 caturo 'gre stanAn vratam upaity upasatsu, catuHsaMdhir hISur: anIkaM /Salyas tejanam parNAni |p5 trIn stanAn vratam upaity upasatsu, triSaMdhir hISur: anIkaM /Salyas tejanaM. dvau stanau vratam upaity upasatsu, dviSaMdhir hISuh: /Salya/S ca hy eva tejanaM caikaM stanaM vratam upaity upasatsv, ekA hy eveSur ity AkhyAyata, ekayA vIryam kriyate |p6 paro varIyAMso vA ime lokA arvAg aMhIyaMsaH, parastAd arvAcIr upasada upaity eSAm eva lokAnAm abhijityA |p7 upasadyAya mI.lhuSa, imAm me agne samidham imAm upasadaM vaner iti tisras-tisraH sAmidhenyo rUpasam.rddhA. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p8 jaghnivatIr yAjyAnuvAkyAH kuryAd |p9 agnir v.rtrANi ja.Nghanad, ya ugra iva /SaryahA, tvaM somAsi satpatir, gayasphAno amIvahe, daM viSNur vi cakrame, trINi padA vi cakrama ity etA |p10 viparyastAbhir aparAhNe yajati |p11 ghnanto vA etAbhir devAH puro bhindanta Ayan yad upasadaH |p12 sachandasaH kartavyA na vichandaso |p13 yad vichandasaH kuryAd, grIvAsu tad gaNDaM dadhyAd, I/Svaro glAvo janitos |p14 tasmAt sachandasa eva kartavyA na vichandasas |p15 tad u ha smAhopAvir #jAna/Sruteya, upasadAM kila vai tad brAhmaNe: yasmAd apy a/SlIlasya /Srotriyasya mukhaM vy eva j~NAyate t.rptam iva rebhatIvety. AjyahaviSo hy upasado, grIvAsu mukham adhyAhitaM; tasmAd dha sma tad Aha |c26 |p1 devavarma vA etad yat prayAjA/S cAnuyAjA/S cAprayAjam ananuyAjam bhavatISvai saM/SityA aprati/SarAya |p2 sak.rd atikramyA/SrAvayati, yaj~NasyAbhikrAntyA anapakramAya |p3 tad AhuH: krUram iva vA etat somasya rAj~No 'nte caranti yad asya gh.rtenAnte caranti; gh.rtena hi vajreNendro v.rtram ahaMs |p4 tad yad: aM/Sur-aM/SuS Te deva somApyAyatAm indrAyaikadhanavida A tubhyam indraH pyAyatAm A tvam indrAya pyAyasvA pyAyayAsmAn sakhIn \ sanyA medhayA svasti te deva soma sutyAm ud.rcam a/SIyeti rAjAnam ApyAyayanti, yad evAsya tat krUram ivAnte caranti tad evAsyaitenApyayayanty, atho enaM vardhayanty eva |p5 dyAvAp.rthivyor vA eSa garbho yat somo rAjA. tad ad: eSTA rAya eSTA vAmAni preSe bhagAya \ .rtam .rtavAdibhyo namo dive namaH p.rthivyA iti prastare nihnavate,=W dyAvAp.rthivIbhyAm eva tan namaskurvanty, atho ene vardhayanty eva vardhayanty eva |c27 {adhyAya 5, khaNDaH 1-4} |p1 somo vai rAjA #gandharveSv AsIt, taM devA/S ca .rSaya/S cAbhyadhyAvan: katham ayam asmAn somo rAjA gached iti. sA vAg abravIt: strIkAmA vai #gandharvA, mayaiva striyA bhUtayA paNadhvam iti. neti devA abruvan, kathaM vayaM tvad .rte syAmeti. sAbravIt: krINItaiva, yarhi vAva vo mayArtho bhavitA tarhy eva vo 'ham punar AgantAsmIti. tatheti. tayA &1 mahAnagnyA bhUtayA somaM rAjAnam akrINaMs |p2 tAm anuk.rtim askannAM vatsatarIm Ajanti somakrayaNIM, tayA somaM rAjAnAM krINanti |p3 tAm punar niSkrINIyAt, punar hi sA tan Agachat |p4 tasmAd upAM/Su vAcA caritavyaM. some rAjani krIte #gandharveSu hi tarhi vAg bhavati, sAgnAv eva praNiyAmAne punar Agachati |c28 |p1 #agnaye praNIyamAnAyAnubrUhIty AhAdhvaryuH |p2 pra devaM devyA dhiyA bharatA jAtavedasam \ havya no vakSad AnuSag iti gAyAtrIm brAhmaNasyAnubrUyAd |p3 gAyatro vai brAhmaNas, tejo vai brahmavarcasaM gAyatrI; tejasaivainaM tad brahmavarcasena samardhayatI/mam |p4 mahe vidathyAya /SUSam iti triSTubhaM rAjanyasyAnubrUyAt |p5 traiSTubho vai rAjanya, ojo vA indriyaM vIryaM triSTub; ojasaivainaM tad indriyeNa vIryeNa samardhayati |p6 /Sa/Svat k.rtva IDyAya pra jabhrur iti |p7 svAnAm evainaM tac chraiSThyaM gamAyati |p8 /S.rNotu no damyebhir anIkaiH /S.rNotv agnir divyair ajasra ity |p9 AjarasaM hAsminn ajasro dIdAya ya evaM vedA/yam |p10 iha prathamo dhAyi dhAt.rbhir iti jagatIM vai/SyasyAnubrUyAj |p11 jAgato vai vai/Syo, jAgatAH pa/SavaH; pa/Subhir evainaM tat samardhayAti |p12 vaneSu citraM vibhvaM vi/Se-vi/Sa ity abhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |p13 ayam u Sya pra devayur ity |p14 anuSTubbi vAcaM vis.rjate |p15 vAg vA anuSTub, vAcy eva tad vAcaM vis.rjate |p16 'yam u Sya iti yad AhAyam u syAgamaM yA purA #gandharveSv &0,1 avAtsam ity eva tad vAk prabrUte |p17 'yam agnir uruSyatIty |p18 ayaM vA #agnir uruSyaty |p19 am.rtAd iva janmana ity, am.rtatvam evAsmiMs tad dadhAti |p20 sahasa/S cit sahIyAn devo jIvAtave k.rta iti |p21 devo hy eSa etaj jIvAtave k.rto yad #agnir |p22 i.lAyAs tvA pade vayaM nAbhA p.rthivyA adhIty |p23 etad vA i.lAyAs padaM yad uttaravedInAbhir |p24 jAtavedo ni dhImahIti, nidhAsyanto hy enam bhavanty |p25 agne havyAya vo.lhava iti, havyaM hi vakSyau bhavaty |p26 agne vi/SvebhiH svanIka devair UrNAvantam prathamaH sIda yonim iti |p27 vi/SvAir evainaM tad devaiH sahAsAdayati |p28 kulAyinaM gh.rtavantAM savitra iti, kulAyam iva hy etad yaj~Ne kriyate yat paitudAravAH paridhayo gulgulUrNAstukAH sugandhitejanAnIti. yajnAM naya yajamAnAya sAdhv iti, yaj~Nam eva tad .rjudhA pratiSThApayati |p29 sIda hotaH sva u loke cikitvAn ity, #agnir vai devAnAM hotA, tasyaiSa svo loko yad uttaravedInAbhiH |p30 sAdayA yaj~NaM suk.rtasya yonAv iti, yajamAno vai yaj~No, yajamAnAyaivaitAm A/SiSam A/SAste |p31 devAvIr devAn haviSA yajAsy agne b.rhad yajamAne vayo dhA iti; prANo vai vayaH, prANam eva tad yajamAne dadhAti |p32 ni hotA hot.rSadane vidAna ity; #agnir vai devAnAM hotA, tasyaitad dhot.rSadanaM yad uttaravedInAbhis |p33 tveSo dIdivA~M asadat sudakSa ity, Asanno hi sa tarhi bhavaty |p34 adabdhavratapramatir vasiSTha ity, #agnir vai devAnAM vasiSThaH |p35 sahasrambharaH /Sucijihvo agnir ity, eSA ha vA asya sahasrambharatA yad enam ekaM santam bahudhA viharanti |p36 pra ha vai sAhasram poSam Apnoti ya evaM veda |p37 tvaM dUtas tvam u naH paraspA ity uttamayA paridadhAti |p38 tvaM vasya A v.rSabha praNetA \ agne tokasya nas tane tanUnAm aprayuchan dIdyad bodhi gopA ity |p39 #agnir vai devAnAM gopA; #agnim eva tat sarvato goptAram paridatta Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAn etayA paridadhAty, atho saMvatsarINAm evaitAM svastiM kurute |p40 tA etA aSTAv anvAha rUpasam.rdhA. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati |p41 tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM, tA dvAda/Sa sampadyante: dvAdasa vai mAsAH saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH. prajApatyAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evaM veda. triH prathamAM trir uttamAm anvAha, yaj~Nasyaiva tad barsau nahyati sthemne balAyAvisraMsAya |c29 |p1 havirdhAnAbhyAm prohyamANAbhyAm anubrUhIty AhAdhvaryur |p2 yuje vAm brahma pUrvyaM namobhir ity anvAha. brahmaNA vA ete devA ayu~Njata yad dhavirdhAne, brahmaNaivaine etad yu.Nkte; na vai brahmaNvad riSyati |p3 pretAM yaj~Nasya /Sambhuveti t.rcaM dyAvAp.rthivIyam anvAha |p4 tad Ahur: yad dhavirdhAnAbhyAm prohyamANAbhyAm anu vAcAhAtha kasmAt t.rcaM dyAvAp.rthivIyam anvAheti. dyAvAp.rthivI vai devAnAM havirdhAne AstAM, te u evAdyApi havirdhAne, te hIdam antareNa sarvaM havir yad idaM kiMca. tasmAt t.rcaM dyAvAp.rthivIyam anvAha |p5 yame iva yatamAne yad aitam iti, yame iva hy ete yatamAne prabAhug itaH |p6 pra vAm bharan mAnuSA devayanta iti, devayanto hy ene mAnuSAH prabharanty |p7 A sIdataM svam u lokaM vidAne svAsasthe bhavatam indave na iti, somo vai rAjenduH, somAyaivaine etad rAj~Na Asade 'cIk.lpad |p8 adhi dvayor adadhA ukthyaM vaca iti |p9 dvayor hy etat t.rtIyaM chadir adhinidhIyata |p10 ukthyaM vaca iti yad Aha, yaj~NiyaM vai karmokthyaM vaco, yaj~Nam evaitena samardhayati |p11 yatasrucA mithuuA yA saparyataH \ asaMyatto vrate te kSeti puSyatIti |p12 yad evAdaH pUrvaM yattavat padam Aha tad evaitena /SAntyA /Samayati |p13 bhadrA /Saktir yajamAnAya sunvata ity A/SiSam A/SAste |p14 vi/SvA rUpANi prati mu~Ncate kavir iti vi/SvarUpAm anvAha |p15 sa rarATyAm IkSamANo 'nubrUyAd |p16 vi/Svam iva hi rUpaM rarATyAH /Suklam iva ca k.rSNam iva ca |p17 vi/SvaM rUpam avarunddha Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAn etAM rarATyAm IkSamANo 'nvAha |p18 pari tvA girvaNo gira ity uttamayA paridadhAti |p19 sa yadaiva havirdhAne sampari/Srite manyetAtha paridadhyAd |p20 anagnambhAvukA ha hotu/S ca yajamAnasya ca bhAryA bhavanti yatraivaM vidvAn etayA havirdhAnayoH sampari/SritayoH paridadhAti |p21 yajuSA vA ete &1 pari/SrIyete yad dhavirdhAne, yajuSaivaine etat pari/Srayanti |p22 tau yadaivAdhvaryu/S ca pratiprasthAtA cobhayato methyau nihanyAtAm atha paridadhyAd |p23 atra hi te sampari/Srite bhavatas |p24 tA etA aSTAv anvAha rUpasam.rddhA. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati. tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM, tA dvAda/Sa sampadyante: dvAda/Sa vai mAsAH saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH. prajApatyAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evaM veda. triH prathamAM trir uttamAm anvAha, yaj~Nasyaiva tad barsau nahyati sthemne balAyAvisraMsAya |c30 |p1 #agnISomAbhyAm praNIyamAnAbhyAm anubrUhIty AhAdhvaryuH |p2 sAvIr hi deva prathamAya pitra iti sAvitrIm anvAha |p3 tad Ahur: yad #agnISomAbhyAm praNIyamAnAbhyAm anu vAcAhAtha kasmAt sAvitrIm anvAheti. #savitA vai prasavAnAm I/Se, savit.rprasUtA evainau tat praNayanti. tasmAt sAvitrIm anvAha |p4 praitu brahmaNas patir iti brAhmaNaspatyAm anvAha |p5 tad Ahur: yad #agnISomAbhyAm praNIyamAnAbhyAm anu vAcAhAtha kasmAd brAhmaNaspatyAm anvAheti. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaivAbhyAm etat purogavam &1 akaH, &1 na vai brahmaNvad riSyati |p6 pra devy etu sUn.rteti. sasUn.rtam eva tad yaj~NaM karoti. tasmAd brAhmaNaspatyAm anvAha |p7 hotA devo amartya iti t.rcam AgneyaM gAyatram anvAha some rAjani praNiyamAne |p8 somaM vai rAjAnam praNIyamAnam antareNaiva sadohavirdhAnAny asurA rakSAMsy ajighAMsaMs, tam #agnir mAyayAtyanayat |p9 purastAd eti mAyayeti. mAyayA hi sa tam atyanayat, tasmAd v asyAgnim purastAd dharanty |p10 upa tvAgne dive-diva, upa priyam panipnatam iti tisra/S caikAM cAnvAhe |p11 /Svarau ha vA etau saMyantau yajamAnaM hiMsitor ya/S cAsau pUrva uddh.rto bhavati, yam u cainam aparam praNayanti. tad yat tisra/S caikAM cAnvAha saMjAnAnAv evainau tat saMgamayati, pratiSThAyAm evainau tat pratiSThApayaty, Atmana/S ca yajamAnasya cahiMsAyA |p12 agne juSasva prati harya tad vaca ity AhutyAM hUyamAnAyAm anvAhA/gnaya |p13 eva taj juSTim AhutiM gamayati |p14 somo jigAti gAtuvid iti t.rcaM saumyaM gAyatram anvAha some rAjani praNIyamAne, svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayati |p15 somaH sadhastham Asadad ity. Asatsyan hi sa tarhi bhavati |p16 tad atikramyaivAnubrUyAt p.rSThata ivAgnIdhraM k.rtvA |p17 tam asya rAjA varuNas tam a/Svineti vaiSNavIm anvAha |p18 kratuM sacanta mArutasya vedhasaH \ dAdhAra dakSam uttamam aharvidaM vrajaM ca viSNuH sakhivA~M aporNuta iti |p19 #viSNur vai devAnAM dvArapaH, sa evAsmA etad dvAraM viv.rNoty |p20 anta/S ca prAgA aditir bhavAsIti prapAdyamAne 'nvAha |p21 /Syeno na yoniM sadanaM dhiyA k.rtam ity Asanne |p22 hiraNyayam AsadaM deva eSatIti |p23 hiraNmayam iva ha vA eSa etad devebhya/S chadayati yat k.rSNAjinaM |p24 tasmAd etAm anvAhA/stabhnAd |p25 dyAm asuro vi/SvavedA iti vAruNyA paridadhAti |p26 varuNadevatyo vA eSa tAvad yAvad upanaddho, yAvat pari/SritAni prapadyate; svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardbayati |p27 taM yady upa vA dhAveyur abhayaM vecherann evA vandasva varuNam b.rhantam ity etayA paridadhyAd |p28 yAvadbhyo hAbhayam ichati yAvadbhyo hAbhayaM dhyAyati, tAvadbhyo hAbhayam bhavati yatraivaM vidvAn etayA paridadhAti. tasmAd evaM vidvAn etayaiva paridadhyAt |p29 tA etAH saptada/SAnvAha rUpasam.rddhA. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasam.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati. tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM, tA ekaviM/SatiH sampadyanta. ekaviMso vai #prajApatir: dvAda/Sa mAsAH pa~Ncartavas traya ime lokA, asAv Aditya ekaviM/Sa uttamA pratiSThA |p30 tad daivaM kSatraM, sA /SrIs, tad AdhipatyaM, tad bradhnasya viSTapaM, tat #prajApater AyatanaM, tat svArAjyam |p31 .rdhnoty etam evaitAbhir ekaviM/SatyaikaviM/SatyA |bAB2 {pa~NcikA 2} |c1 {adhyAya 6, khaNDaH 1-10} |p1 yaj~Nena vai devA UrdhvAH svargaM lokam AyaMs. te 'bibhayur: imaM no d.rSTvA manuSyA/S ca .rSaya/S cAnupraj~NAsyantIti. taM vai yUpenaivAyopayaMs, taM yad yUpenaivAyopayaMs tad yUpasya yUpatvaM. tam avAcInAgraM nimityordhvA udAyaMs. tato vai manuSyA/S ca .rSaya/S ca devAnAM yaj~NavAstv abhyAyan: yaj~Nasya kiMcid eSiSyAmaH praj~NAtyA iti. te vai yUpam evAvindann avAcInAgraM nimitaM. te 'vidur: anena vai devA yaj~Nam ayUyupann iti. tam utkhAyordhvaM nyaminvaMs, tato vai te pra yaj~Nam ajAnan pra svargaM lokaM |p2 tad yad yUpa Urdhvo nimIyate, yaj~Nasya praj~NAtyai svargasya lokasyAnukhyAtyai |p3 vajro vA eSa yad yUpaH, so 'STA/SriH kartavyo. 'STA/Srir vai vajras. taM-tam praharati dviSate bhrAt.rvyAya vadhaM, yo 'sya st.rtyas tasmai startavai |p4 vajro vai yUpaH, sa eSa dviSato vadha udyatas tiSThati. tasmAd dhApy etarhi yo dveSTi tasyApriyam bhavaty amuSyAyaM yUpo 'muSyAyaM yUpa iti d.rSTvA |p5 khAdiraM yUpaM kurvIta svargakAmaH. khAdireNa vai yUpena devAH svargaM lokam ajayaMs, tathaivaitad yajamAnaH khAdireNa yUpena svargaM lokaM jayati |p6 bailvaM yUpaM kurvItAnnAdyakAmaH puSTikAmaH. samAM-samAM vai bilvo g.rbhItas, tad annAdyasya rUpam; A mU]Ac chAkhAbhir anucitas, tat puSTeH |p7 puSyati prajAM ca pa/SUM/S ca ya evaM vidvAn bailvaM yUpaM kurute |p8 yad eva bailvA+m \ bilvaM jyotir iti vA AcakSate |p9 jyotiH sveSu bhavati, /SreSThaH svAnAm bhavati ya evaM veda |p10 pAlA/SaM yUpaM kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmas. tejo vai brahmavarcasaM vanaspatInAm palA/Sas |p11 tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAn pAlA/SaM yUpaM kurute |p12 yad eva pAlA/SA+m \ sarveSAM vA eSa vanaspatInAM yonir yat palA/Sas. tasmAt palA/Sasyaiva palA/SenAcakSate, 'muSya palA/Sam amuSya palA/Sam iti |p13 sarveSAM hAsya vanaspatInAM kAma upApto bhavati ya evaM veda |c2 |p1 a~Njmo yUpam, anubrUhIty AhAdhvaryur |p2 a~Njanti tvAm adhvare devayanta ity auvAhA/dhvare |p3 hy enaM devayanto '~Njanti |p4 vanaspate madhunA daivyenety. etad vai madhu daivyaM yad AjyaM |p5 yad Urdhvas tiSThA draviNeha dhattAd yad vA kSayo mAtur asyA upastha iti. yadi ca tiSThAsi yadi ca /SayAsai draviNam evAsmAsu dhattAd ity eva tad Aho/c |p6 chrayasva vanaspata ity ucchrIyamANAyAbhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddhaM |p7 varSman p.rthivyA adhIty. etad vai varSma p.rthivyai yatra yUpam unminvanti |p8 sumitI mIyamAno varco dhA yaj~NavAhasa ity A/SiSam A/SAste |p9 samiddhasya /SrayamANaH purastAd Iti |p10 samiddhasya hy eSa etat purastAc chrayate |p11 brahma vanvAno ajaraM suvIram Ity A/SiSam evA/SAsta |p12 Are asmad amatim bAdhamAna ity. a/SanAyA vaI pApmAmatis, tAm eva tad ArAn nudate yaj~NAc ca yajamAnAc co/c |p13 chrayasva mahate saubhagAyety A/SiSam evA/SAsta |p14 Urdhva U Su Na Utaye tiSThA devo na saviteti |p15 yad vai devAnAM neti tad eSAm o+m iti. tiSTha deva iva #savitety eva tad Aho/rdhvo |p16 vAjasya saniteti. vAjasanim evainaM tad dhanasAM sanoti |p17 yad a~Njibhir vAghadbhir vihvayAmaha iti. chandAMsi vA a~Njayo vAghatas, tair etad devAn yajamAnA vihvayante: mama yaj~Nam Agachata mama yaj~Nam iti |p18 yadi ha vA api bahava iva yajante, 'tha hAsya devA yaj~Nam aiva gachanti yatraivaM vidvAn etAm anvAho/rdhvo |p19 naH pAhy aMhaso ni ketunA vi/SvaM sam atriNaM daheti |p20 rakSAMsi vai pApmAtriNo, rakSAMsi pApmAnaM dahety eva tad Aha |p21 k.rdhI na UrdhvA~N carathAya jIvasa iti yad Aha, k.rdhI na UrdhvA~N caraNAya jIvasa ity eva tad Aha |p22 yadi ha vA api nIta iva yajamAno bhavati, pari haivainaM tat saMvatsarAya dadAti |p23 vidA deveSu no duva ity A/SiSam evA/SAste |p24 jAto jAyate sudinatve ahnAm iti |p25 jAto hy eSa etAj jAyate |p26 samarya A vidathe vardhamAna iti. vardhayanty evainaM tat |p27 punanti dhIrA apaso manISeti. punanty evainaM tat |p28 devayA vipra ad iyarti vAcam iti. devebhya evainaM tan nivedayati |p29 yuvA suvAsAH parivIta AgAd ity uttamayA paridadhAti |p30 prANo vai yuvA suvA-sAH, so 'yaM /SarIraiH pariv.rtaH |p31 sa u /SreyAn bhavati jAyamAna iti. /SreyA~NchreyAn hy eSa etad bhavati jAyamAnas |p32 taM dhIrAsaH kavaya un nayanti svAdhyo manasA devayanta iti. ye vA anUcAnAs te kavayas, ta evainaM tad unnayanti |p33 tA etAH saptAnvAha rUpasam.rddhA. etad vai yaj~Nasya sam.rddhaM yad rUpasaM.rddhaM, yat karma kriyamANam .rg abhivadati. tAsAM triH prathamAm anvAha trir uttamAM, tA ekAda/Sa sampadyanta. ekAda/SAkSarA vai triSTup, triSTub Indrasya vajra. indrAyatanAbhir evAbhI rAdhnoti ya evAM veda. triH prathamAM trir uttamAm anvAha, yaj~Nasyaiva tad barsau nahyati sthemne balAyAvisraMsAya |c3 |p1 tiSThed yUpA+H \ anuprahare+t ity Ahus |p2 tiSThet pa/SukAmasya |p3 devebhyo vai pa/Savo 'nnAdyAyAlambhAya nAtiSThanta. te 'pakramya prativAvadato 'tiSThaN: nAsmAn Alapsyadhve nAsmAn iti. tato vai devA etaM yUpam vajram apa/SyaMs, tam ebhya uda/SrayaMs; tasmAd bibhyata upAvartanta, tam evAdyApy upAv.rittAs. tato vai devebhyaH pa/Savo 'nnAdyAyAlambhAyatiSThanta |p4 tiSThante 'smai pa/SAvo 'nnadyAyAlambhAya ya evaM veda yasya caivaM viduSo yUpas tiSThaty |p5 anupraharet svargakAnasya |p6 tam u ha smaitam pUrve 'nv eva praharanti |p7 yajamAno vai yUpo yajamAnaH prastaro, 'gnir vai devayoniH; so 'gner devayonyA AhutibhyaH sambhUya hiraNya/SarIra UrdhvaH svargaM lokam eSyatIty |p8 atha ye tebhyo 'vara AsaMs ta etaM svarum apa/Syan yUpa/SakalaM. taM tasmin kAle 'nupraharet. tatra sa kAma upApto yo 'nupraharaNe, tatra sa kAma upApto yaH sthAne |p9 sarvAbhyo vA eSa devatAbhya AtmAnam Alabhate yo dIkSate. 'gniH sarvA devatAH, #somaH sarvA devatAH. sa yad agnISomIyam pa/Sum Alabhate, sarvAbhya eva tad devatAbhyo yajamAna AtmAnaM niSkrINIte |p10 tad Ahur: dvirUpo 'gnISomIyaH kartavyo, dvidevatyo hIti. tat-tan nAd.rtyam. pIva iva kartavyaH. pIvorUpA vai pa/SavaH, k.r/Sita iva khalu vai yajamAno bhavati. tad yat pIvA pa/Sur bhavati, yajamAnam eva tat svena medhena samardhayati |p11 tad Ahur: nAgnISomIyasya pA/Sor a/SnIyAt, puruSasya vA eSo '/SnAti yo 'gnISomIyasya pA/Sor a/SnAti; yajamAno hy etenAtmAnaM niSkrINIta iti |p12 tat-tan nAd.rtyaM. vArtraghnaM vA etad dhavir yad agnISomIyo. 'gnISomAbhyAM vA Indro v.rtram ahaMs, tAv enam abrUtAm: AvAbhyAM vai v.rtram avadhIr, varaM te v.rNAvAha Iti. v.rNAthAm iti. tAv etam eva varam av.rNAtAM: /SvaHsutyAyAm pa/SuM. sa enayor eSo 'cyuto, varav.rto hy enayos. tasmAt tasyA/SitavyaM caiva lIpsitavyaM ca |c4 |p1 AprIbhir AprINati |p2 tejo vai brahmavarcasam Apriyas, tejasaivainaM tad hi brahmavarcasena samardhayati |p3 samidho yajati |p4 prANA vai samidhaH, prANA hIdaM sarvaM samindhate yad idaM kiMca; prANAn eva tat prINAti, prANAn yajamAne dadhAti |p5 #tanUnapAtaM yajati. prANo vai #tanUnapAt, sa hi tanvaH pAti; prANam eva tat prINAti, prANaM yajamAne dadhAti |p6 #narA/SaMsaM yajati. prajA vai naro, vAk /SaMsaH; prajAM caiva tad vAcaM ca prINAti, prajAM ca vAcaM ca yajamAne dadhAtI/.lo |p7 yajaty. annaM vA i.lo; 'nnam eva tat prINAty, annaM yajamAne dadhAti |p8 barhir yajati. pa/Savo vai barhiH; pa/SUn eva tat prINAti, pa/SUn yajamAne dadhAti |p9 duro yajati. v.rSTir vai duro; v.rSTim eva tat prINati, v.rSTim annAdyaM yajamAne dadhAty |p10 uSAsAnaktA yajaty. ahorAtre vA uSAsAnaktAhorAtre eva tat prINAty, ahorAtrayor yajamAnaM dadhAti |p11 daivyA hotArA yajati. prANApAnau vai daivyA hotArA; prANApAnAv eva tat prINAti, prANApAnau yajamAne dadhAti |p12 tisro devIr yajati. prANo vA apAno vyAnas tisro devyas; tA eva tat prINAti, tA yajamAne dadhAti |p13 #tvaSTAraM yajati. vAg vai #tvaSTA, vAg ghIdaM sarvaM tASTIva; vAcan, eva tat prINAti, vAcaM yajamAne dadhAti |p14 vanaspatiM yajati. prANo vai vanaspatiH; prANam eva tat prINAti, prANaM yajamAne dadhAti |p15 svAhAk.rtIr yajati. pratiSThA vai svAhAk.rtayaH, pratiSThAyAm eva tad= yaj~Nam antataH pratiSThApayati |p16 tAbhir yatha.rSy AprINIyAd. yad yatha.rSy AprINAti. yajamanam eva tad bandhutAyA nots.rjati |c5 |p1 paryagnaye kriyamANAyAnubrUhIty AhAdhvaryur |p2 agnir hotA no adhvara iti t.ricam AgneyaM gAyatram anvAha paryagni kriyamANe, svayaivainaM tad devatayA svena chandasA samardhayati |p3 vAjI san pari NIyata iti. vAjinam iva hy enaM santam pariNayanti |p4 pari triviSTy adhvaraM yAty agnI rathIr ivety. eSa hi rathIr ivAdhvaram pariyAti |p5 pari vAjapatiH kavir ity. eSa hi vAjanam= patir |p6 ata upapreSya hotar havyA devebhya ity AhAdhvaryur |p7 ajaid agnir asanad vAjam iti maitrAvaruNa upapraiSam pratipadyate |p8 tad Ahur: yad adhvaryur hotAram upapreSyaty, atha kasmAn maitrAvaruNa upapraiSam pratipadyata iti |p9 mano vai yaj~Nasya maitrAvaruNo, vAg yaj~Nasya hotA. manasA vA iSita vAg vadati. yAM hy anyamanA vAcaM vadaty, asuryA vai sA vAg adevajuSTA. tad yan maitrAvaruNa upapraiSam pratipadyate manasaiva tad vAcam Irayati, tan manaseritayA vAcA devebhyo havyaM sampAdayati |c6 |p1 daivyAH /SamitAra Arabhadhvam uta manuSyA ity Aha |p2 ye caiva devAnAM /SamitAro ye ca manuSyANAM tAn eva tat saM/SAsty |p3 upanayata medhyA dura A/SAsAnA medhapatibhyAm medham iti |p4 pa/Sur vai medho, yajamAno medhapatir; yajamAnam eva tat svena medhena samardhayaty |p5 atho khalv Ahur: yasyai vAva kasyai ca devatAyai pa/Sur Alabhyate saiva medhapatir iti |p6 sa yady ekadevatyaH pa/SuH syAn medhapataya iti brUyAd, yadi dvidevatyo medhapatibhyAm iti, yadi bahudevatyo medhapatibhya ity. etad eva sthitam |p7 prAsmA agnim bharateti |p8 pa/Sur vai nIyamAnaH sa m.rtyum prApa/Syat, sa devAn nAnvakAmayataituM. taM devA abruvann: ehi, svargaM vai tvA lokaM gamayiSyAma iti. sa tathety abravIt, tasya vai me yuSmAkam ekaH purastAd aitv iti. tatheti. tasyAgniH purastad ait, so 'gnim anuprAcyavata |p9 tasmad Ahur: Agneyo vAva sarvaH pa/Sur, #agniM hi so 'nuprAcyavateti |p10 tasmAd v asyAgnim purastAd dharanti |p11 st.rNIta barhir ity. oSadhyAtmA va, pa/SuH, pa/Sum eva tat sarvAtmAnaM karoty |p12 anv enam mAtA manyatAm anu pitAnu bhrAtA sa garbhyo 'nu sakhA sayUthya iti. janitrair evainaM tat samanumatam Alabhanta |p13 udIcInA~M asya pado ni dhattAt, sUryaM cakSur gamayatAd, vAtam prANam anvavas.rjatAd, antarikSam asuM, di/SaH /Srotram, p.rthivIM /SarIram ity. eSv evainaM tal lokeSv AdadhAty |p14 ekadhAsya tvacam AchyatAt, purA nAbhyA api/Saso vapAm utkhidatAd, antar evoSmANaM vArayadhvAd iti. pa/SuSv eva tat prANAn dadhAti |p15 /Syenam asya vakSaH k.rNutAt, pra/SasA bAhU, /SalA doSaNI, ka/SyapevAMsAchidre /SroNI, kavaSorU, srekaparNASThIvantA. SaDviM/Satir asya va.Nkrayas, ta anuSThyoccyAvayatAd, gAtraM-gatram asyAnUnaM k.rNutAd ity a.NgAny evAsya tad gAtrANi prINAty |p16 Uvadhyagoham pArthivaM khanatAd ity AhauSadhaM vA Uvadhyam, iyaM vA oSadhInAm pratiSThA, tad enat svAyAm eva pratiSThAyAm antataH pratiSThApayati |c7 |p1 asnA rakSaH saMs.rjatAd ity Aha. tuSair vai phalIkaraNair devA haviryaj~Nebhyo rakSAMsi nirabhajann, asnA mahAyaj~NAt. sa yad asnA rakSaH saMs.rjatAd ity Aha, rakSAMsy eva tat svena bhAgadheyena yaj~NAn niravadayate |p2 tad Ahur: na yaj~Ne rakSasAM kIrtayet, kAni rakSAMsy, .rterakSA vai yaj~Na iti |p3 tad u vA AhuH: kIrtayed eva |p4 yo vai bhAginam bhAgAn nudate, cayate vainaM, sa yadi vainaM na cayate 'tha putram atha pautraM, cayate tv evainam iti |p5 sa yadi kIrtayed, upAM/Su kIrtayet. tira iva vA etad vAco yad upAM/Su, tira ivaitad yad rakSAMsy |p6 atha yad uccaiH kIrtayed, I/Svaro hAsya vAco rakSobhASo janitor |p7 yo 'yaM rAkSasIM vAcaM vadati sa |p8 yAM vai d.rpto vadati yAm unmattaH, sA vai rAkSasI vA.N |p9 nAtmanA d.rpyati, nAsya prajAyAM d.rpta AjAyate ya evaM veda |p10 vaniSThum asya mA rAviSTorUkam manyamAnA, ned vas toke tana ye ravitA ravac chamitAra iti. ye caiva devAnAM /SamitAro ye ca manuSyANAM, tebhya evainaM tat paridadAty |p11 adhrigo /SamIdhvaM, su/Sami /SamIdhvaM, /SamIdhvaM adhrigA+u iti trir brUyAd apApeti cAdhrigur vai devAnAM /SamitApApo nigrabhItA, /Samit.rbhya/S caivainaM tan nigrabhIt.rbhya/S ca samprayachati |p12 /SamitAro yad atra suk.rtaM k.rNavathAsmAsu tad, yad duSk.rtam anyatra tad ity AhAgnir vai devAnAM hotAsIt, sa enaM vAcA vya/SAd; vAcA vA enaM hotA vi/SAsti. tad yad arvAg yat paraH k.rntanti yad ulbaNaM yad vithuraM kriyate, /Samit.rbhya/S caivainat tan nigrabhIt.rbhya/S ca samanudi/Sati, svasty eva hotonmucyate sarvAyuH sarvAyutvAya |p13 sarvam Ayur eti ya evaM veda |c8 |p1 puruSaM vai devAH pa/Sum Alabhanta. tasmAd AlabdhAn medha udakrAmat, so '/Svam prAvi/Sat, tasmAd a/Svo medhyo 'bhavad. athainam utkrAntamedham atyArjanta, sa kimpuruSo 'bhavat |p2 te '/Svam Alabhanta. so '/SvAd AlabdhAd udakrAmat, sa gAm prAvi/Sat, tasmAd gaur medhyo 'bhavaD athainam utkrAntamedham atyArjanta, sa gauram.rgo 'bhavat |p3 te gAm Alabhanta. sa gor AlabdhAd udakrAmat, so 'vim prAvi/Sat, tasmAd avir medhyo 'bhavad. athainam utkrAntamedham atyArjanta, sa gavayo 'bhavat. te 'vim Alabhanta. so 'ver AlabdhAd udakrAmat, so 'jam prAvi/Sat, tasmAd ajo medhyo 'bhavad. athainam utkrAntamedham atyArjanta, sa uSTro 'bhavat |p4 so 'je jyoktamAm ivAramata, tasmAd eSa eteSAm pa/SUnAm prayuktatamo yad ajas |p5 te 'jam Alabhauta. so 'jAd AlabdhAd udakrAmat, sa imAm prAvi/Sat, tasmAd iyam medhyAbhavad. athainam utkrAntamedham atyArjanta, sa /Sarabho 'bhavat |p6 ta eta utkrAntamedhA amedhyAH pa/Savas, tasmAd eteSAM nA/SnIyAt |p7 tam asyAm anvagachan, so 'nugato vrIhir abhavat. tad yat pa/Sau puro.lA/Sam anunirvapanti: samedhena naH pa/SuneSTam asat, kevalena naH pa/SuneSTam asad iti |p8 samedhena hAsya pa/SuneSTam bhavati, kevalena hAsya pa/SuneSTam bhavati ya evaM veda |c9 |p1 sa vA eSa pa/Sur evAlabhyate yat puro.lA/Sas |p2 tasya yAni kiM/SArUNi tAni romANi, ye tuSAH sA tvag, ye phalIkaraNAs tad as.rg, yat piSTaM kiknasAs tan mAMsaM, yat &0 kiM &0 cit &0 kaMsAraM tad asthi |p3 sarveSAM vA eSa pa/SUnAm medhena yajate, yaH puro.lA/Sena yajate |p4 tasmAd AhuH: puro.lA/SasatraM lokyam iti |p5 yuvam etAni divi rocanAny agni/S ca soma sakratU adhattam \ yuvaM sindhU~Mr abhi/Saster avadyAd agnISomAv amu~NcataM g.rbhItAn iti vapAyai yajati |p6 sarvAbhir vA eSa devatAbhir Alabdho bhavati, yo dIkSito bhavati. tasmAd Ahur: na dIkSitasyA/SnIyAd iti. sa yad agnISomAv amu~NcataM g.rbhItAn iti vapAyai yajati, sarvAbhya eva tad devatAbhyo yajamAnam pramu~Ncati. tasmAd Ahur: a/SitavyaM vapAyAM hutAyAM, yajamAno hi sa tarhi bhavatIty |p7 AnyaM divo mAtari/SvA jabhAreti puro.lA/Sasya yajaty |p8 amathnAd anyam pari /Syeno adrer itIta iva ca hy eSa ita iva ca medhaH samAh.rto bhavati |p9 svadasva havyA sam iSo didIhIti puro.la/SasviSTak.rto yajati |p10 havir evAsmA etat svadayatISam Urjam Atman dhatta |p11 i.lAm upahvayate. pa/Savo vA i.lA, pa/SUn eva tad upahvayate, pa/SUn yajamAne dadhAti |c10 |p1 manotAyai haviSo 'vadIyamAnasyAnubrUhIty AhAdhvaryus |p2 tvaM hy agne prathamo manoteti sUktam anvAha |p3 tad Ahur: yad anyadevatya uta pa/Sur bhavaty, atha kasmAd AgneyIr eva #manotAyai haviSo 'vadIyamAnasyAnvAheti |p4 tisro vai devAnAm #manotAs, tAsu hI teSAm manAMsy otAni. vAg vai devAnAm #manotA, tasyAM hi teSAm manAMsy otAni; gaur vai devAnAm #manotA, tasyAM hi teSAm manAMsy otAny; #agnir vai devAnAm #manotA, tasmin hi teSAm manAMsy otAny. #agniH sarvA #manotA, #agnau #manotAH saMgachante. tasmAd AgneyIr eva #manotAyai haviSo 'vadIyamAnasyAnvAhA/gnISomA |p5 haviSaH prasthitasyeti haviSo yajati |p6 haviSa iti rUpasam.rddha, prasthitasyeti rUpasam.rddhA |p7 sarvAbhir hAsya sam.rddhibhiH sam.rddhaM havyaM devAn apyeti ya evaM veda |p8 vanaspatiM yajati. prANo vai vanaspatir |p9 jIvaM hAsya havyaM devAn apyeti yatraivaM vidvAn vanaspatiM yajati |p10 sviSTak.rtaM yajati. pratiSThA vai sviSTak.rt, pratiSThAyAm eva tad yaj~Nam antataH pratiSThApayatI/.lAm |p11 upahvayate. pa/Savo vA i.lA, pa/SUn eva tad upahvayate, pa/SUn yajamAne dadhAti dadhAti |c11 {adhyAya 7, khaNDaH 1-8} |p1 devA vai yaj~Nam atanvata. tAMs tanvAnAn asurA abhyAyan: yaj~Nave/Sasam eSAM kariSyAma iti; tAn AprIte pa/Sau pura iva paryagner yUpam prati purastAd upAyaM/S te devAH pratibudhyAgnimayIH puras tripuram paryAsyanta yaj~Nasya cAtmana/S ca guptyai. tA eSAm imA agnimayyaH puro dIpyamAnA bhrAjamAnA atiSThaMs. tA asurA anapadh.rSyaivApAdravaMs. te 'gininaiva purastAd asurarakSAMsy apAghnatAgninA pa/ScAt |p2 tathaivaitad yajamAnA yat paryagni kurvanty, agnimayIr eva tat puras tripuram paryasyante yaj~Nasya cAtmana/S ca guptyai. tasmAt paryagni kurvanti, tasmAt paryagnaye 'nvAha |p3 taM vA etam pa/Sum AprItaM santam paryagnik.rtam uda~NcaM nayanti |p4 tasyolmukam purastAd dharanti |p5 yajamAno vA eSa nidAnena yat pa/Sur, anena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokam eSyatIti tena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokam eti |p6 taM yatra nihaniSyanto bhavanti, tad adhvaryur barhir adhastAd upAsyati |p7 yad evainam ada AprItaM santam paryagnik.rtam bahirvedi nayanti, barhiSadam evainaM tat kurvanti |p8 tasyovadhyagohaM khananty |p9 auSadhaM vA Uvadhyam, iyaM vA oSadhInAm pratiSThA, tad enat svAyAm eva pratiSThAyAm antataH pratiSThApayanti |p10 tad Ahur: yad eSa havir eva yat pa/Sur, athAsya bahv apaiti lomAni tvag as.rk kuSThikAH /SaphA viSANe, skandati pi/SitaM: kenAsya tad ApUryata iti |p11 yad evaitat pa/Sau puro.lA/Sam anunirvapanti, tenaivAsya tad ApUryate |p12 pa/Subhyo vai medhA udakrAmaMs, tau vrIhi/S caiva yava/S ca bhUtAv ajAyetAM. tad yat pa/Sau puro.lA/Sam anunirvapanti: samedhena naH pa/SuneSTam asat, kevalena naH pa/SuneSTam asad iti |p13 samedhena hAsya pa/SuneSTam bhavati, kevalena hAsya pa/SuneSTam bhavati ya evaM veda |c12 |p1 tasya vapAm utkhidyAharanti. tAm adhvaryuH sruveNAbhighArayann Aha: stokebhyo 'nubrUhIti |p2 tad yat stokAH /Scotanti, sarvadevatyA vai stokA: nen ma ime 'nabhiprItA devAn gachAn iti |p3 juSasva saprathastamam ity anvAha |p4 vaco devapsarastamam \ havyAjuhvAna AsanIty |p5 #agner evainAMs tad Asye juhotI/maM |p6 no yaj~Nam am.rteSu dhehIti sUktam anvAhe/mA |p7 havyA jAtavedo juSasveti havyajuSTim A/SAste |p8 stokAnAm agne medaso gh.rtasyeti, medasa/S ca hi gh.rtasya ca bhavanti |p9 hotaH prA/SAna prathamo niSadyety. #agnir vai devAnAM hotAgne prA/SAna prathamo niSadyety eva tad Aha |p10 gh.rtavantaH pAvaka te stokA /Scotanti medasa iti, medasa/S ca hy eva hi gh.rtasya ca bhavanti |p11 svadharman devavItaye /SreSThaM no dhehi vAryam ity A/SiSam A/SAste |p12 tubhyaM stokA gh.rta/Scuto 'gne viprAya santyeti, gh.rta/Scuto hi bhavanty |p13 .rSiH /SreSThaH sam idhyase yaj~Nasya prAvitA bhaveti yaj~Nasam.rddhim A/SAste |p14 tubhyaM /Scotanty adhrigo /SacIva stokAso agne medaso gh.rtasyeti, medasa/S ca hy eva hi gh.rtasya ca bhavanti |p15 kavi/Sasto b.rhatA bhAnunAgA havyA juSasva medhireti havyajuSTim evA/SAsta |p16 ojiSThaM te madhyato meda udbh.rtam pra te vayaM dadAmahe \ /Scotanti te vaso stokA adhi tvaci prati tAn deva/So vihIty |p17 abhy evainAMs tad vaSaTkaroti, yathA somasyAgne vIhIti |p18 tad yat stokAH /Scotanti, sarvadevatyA vai stokAs, tasmAd iyaM stoka/So v.rSTir vibhaktopAcarati |c13 |p1 tad AhuH: kA svAhAk.rtInAm puronuvAkyAH kaH praiSaH kA yAjyeti |p2 yA evaitA anvAhaitAH puronuvAkyA, yaH praiSaH sa praiSo, yA yAjyA sA yajyA |p3 tad AhuH: kA devatAH svAhAk.rtaya iti |p4 #vi/Sve devA iti brUyAt |p5 tasmAt svAhAk.rtaM havir adantu devA iti yajantIti |p6 devA vai yaj~Nena /SrameNa tapasAhutibhiH svargaM lokam ajayaMs, teSAM vapAyAm eva hutAyAM svargo lokaH prAkhyAyata, te vapAm eva hutvAnAd.rtyetarANi karmANy UrdhvAH svargaM lokam AyaMs. tato vai manuSyA/S ca .rSaya/S ca devAnAM yaj~NavAstv abhyAyan: yaj~Nasya kiMcid eSiSyAmaH praj~NAtyA iti. te 'bhitaH paricaranta &0,1 et pa/Sum eva nirAntraM /SayAnaM, te vidur: iyAn vAva kila pa/Sur yAvatI vapeti |p7 sa etAvAn eva pa/Sur yAvatI vapA/tha |p8 yad enaM t.rtIyasavane /SrapayitvA juhvati: bhUyasIbhir na Ahutibhir iSTam asat, kevalena naH pa/SuneSTam asad iti |p9 bhUyaslbhir hAsyAhutibhir iStam bhavati, kevalena hAsya pa/SuneStam bhavati ya evaM veda |c14 |p1 sA vA eSAm.rtAhutir eva yad vapAhutir, am.rtAhutir agnyAhutir, am.rtAhutir AjyAhutir, am.rtAhutiH somAhutir. etA vA a/SarIrA ahutayo. yA vai kA/ScA/SarIra Ahutayo, 'm.rtatvam eva tAbhir yajamAno jayati |p2 sA vA eSA reta eva yad vapA. preva vai reto lIyate preva vapA lIyate, /SuklaM vai retaH /Sukla vapA/SarIraM vai reto '/SarIrA vapA. yad vai lohitaM yan mAMsaM, tac charIraM. tasmAd brUyAD: yAvad alohitaM tAvat parivAsayeti |p3 sA pa~NcAvattA bhavati. yady api caturavattI yajamAnaH syAd, atha pa~NcAvattaiva vapA/jyasyopast.rNAti, |p4 hiraNya/Salko, vapA, hiraNya/Salka, AjyasyopariSTAd abhighArayati |p5 tad Ahur: yad dhiraNyaM na vidyeta kathaM syad iti. dvir AjyasyopastIrya vapAm avadAya dvir upariSTad abhighArayaty |p6 am.rtaM vA Ajyam, am.rtaM hiraNyaM. tatra sa kAma upApto ya Ajye, tatra sa kAma upApto yo hiraNye. tat pa~Nca sampadyante |p7 pA.Nkto 'yam puruSaH pa~NcadhA vihito: lomAni tva.N mAMsam asthi majjA. sa yAvAn eva puruSas tAvantaM yajamAnaM saMsk.rtyAgnau devayonyAM juhoty. #agnir vai devayoniH. so 'gner devayonyA AhutibhyaH sambhUya hiraNya/SarIra UrdhvaH svargaM lokam eti |c15 |p1 devebhyaH prAtaryAvabhyo hotar anubrUhIty AhAdhvaryur |p2 ete vAva devAH prAtaryAvANo yad #agnir #uSA #a/Svinau. ta ete saptabhiH-saptabhi/S chandobhir Agachanty |p3 Asya devAH prAtaryAvANo havaM gachanti ya evaM veda |p4 #prajApatau vai svayaM hotari prAtaranuvAkam anuvakSyaty ubhaye devAsurA yaj~Nam upAvasann: asmabhyam anuvakSyaty asmabhyam iti. sa vai devebhya evAnvabravIt |p5 tato vai devA abhavan, parAsurA |p6 bhavaty AtmanA, parAsya dviSan pApmA bhrAt.rvyo bhavati, ya evaM veda |p7 prAtar vai sa taM devebhyo 'nvabravId. yat prAtar anvabravIt, tat prAtaranuvAkasya prAtaranuvAkatvam |p8 mahati rAtryA anUcyaH sarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parig.rhItyai. yo vai bhavati yaH /SreSThatAm a/Snute, tasya vAcam proditAm anupravadanti. tasmAn mahati rAtryA anUcyaH |p9 purA vAcaH pravaditor anUcyo |p10 yad vAci proditAyAm anubrUyAd, anyasyaivainam uditAnuvAdinaM kuryAt |p11 tasmAn mahati rAtryA anUcyaH |p12 purA /SakunivAdAd anubruyan |p13 #nir.rter vA etan mukhaM yad vayaMsi yac chakunayas. tad yat purA /SakunivAdAd anubrUyAn: mAyaj~NiyAM vAcam proditAm anupravadiSmeti. tasmAn mahati rAtryA anUcyo |p14 'tho khalu yadaivAdhvaryur upAkuryAd, athAnubrUyAd |p15 yadA vA adhvaryur upAkaroti, vAcaivopAkaroti, vAcA hotAnvAha; vAg ghi brahma. tatra sa kAma upApto yo vAci ca brahmaNi ca |c16 |p1 #prajApatau vai svayam hotari prAtaranuvAkam anuvakSyati sarvA devatA: mAm abhi pratipatsyati mAm abhIti sa #prajApatir aikSata: yady ekAM devatAm AdiSTAm abhi pratipatsyAmItarA me kena devatA upAptA bhaviSyantIti. sa etAm .rcam apa/Syad: Apo revatIr ity. Apo vai sarvA devatA, revatyaH sarvA devatAH. sa etayarcA prAtaranuvAkam pratyapadyata. tAH sarvA devatAH prAmodanta: mAm abhi pratyapAdi mAm abhIti |p2 sarvA hAsmin devatAH prAtaranuvAkam anubruvati pramodante |p3 sarvAbhir hAsya devatAbhiH prAtaranuvAkaH pratipanno bhavati ya evaM veda |p4 te devA abibhayur: AdAtAro vai na imam prAtaryaj~Nam asurA yathaujIyAMso balIyAMsa evam iti. tAn abravId Indro: mA bibhIta, triSam.rddham ebhyo 'ham prAtar vajram prahartAsmIty, etAM vAva tad .rcam abravId. vajras tena yad aponaptrIyA, vajras tena yat triSTub, vajras tena yad vAk. tam ebhyaH prAharat, tenainAn ahaM/S tato vai devA abhavan, parA asurA |p5 bhavaty AtmanA, parAsya dviSan pApmA bhrAt.rvyo bhavati, ya evaM veda |p6 tad AhuH: sa vaI hotA syAd ya etasyAm .rci sarvANi chandAMsi prajanayed ity. eSA vAva trir anukta sarvani chandAMsi bhavaty, eSA chandasAm prajAtiH |c17 |p1 /Satam anUcyam AyuSkAmasya. /SatAyur vai puruSaH /SatavIryaH /Satendriya, AyuSy evainaM tad vIrya indriye dadhAti |p2 trINi ca /SatAni SaSTi/S cAnUcyAni yaj~NakAmasya. trINi ca vai /SatAni SaSTi/S ca saMvatsarasyAhAni, tAvAn saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH, #prajApatir yaj~Na |p3 upainaM yaj~No namati yasyaivaM vidvAMs trINi ca /SatAni SaSTiM cAnvAha |p4 sapta ca /SatAni viM/Sati/S cAnUcyAni prajApa/SukAmasya. sapta ca vai /SatAni viM/Sati/S ca saMvatsarasyAhorAtrAs, tAvAn saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatir yam prajAyamAnaM vi/SvaM rUpam idaM anuprajAyate. #prajApatim eva tat prajAyamAnam prajayA pa/Subhir anuprajAyate prajAtyai |p5 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM vedA/STau |p6 /SatAny anUcyAny abrAhmaNoktasya, yo vA &6 duruktoktaH /Samalag.rhIto yajetASTAkSarA vai gAyatrI, gAyatryA vai devAH pApmAnaM /Samalam apAghnata. gAyatryaivAsya tat pApmAnaM /Samalam apahanty |p7 apa pApmAnaM hate ya evaM veda |p8 sahasram anUcyaM svargakAmasya. sahasrA/SvIne vA itaH svargo lokaH, svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA |p9 aparimitam anUcyam. aparimito vai #prajApatiH. #prajApater vA etad ukthaM yat prAtaranuvAkas, tasmin sarve kAmA avarudhyante. sa yad aparimitam anvAha, sarveSAM kAmAnAm avaruddhyai |p10 sarvAn kAmAn avarunddhe ya evaM veda |p11 tasmAd aparimitam evAnUcyaM |p12 saptAgneyAni chandAMsy anvAha. sapta vai devalokAH |p13 sarveSu devalokeSu rAdhnoti ya evaM veda |p14 saptoSasyAni chandAMsy anvAha. sapta vai grAmyAH pa/Savo |p15 'va grAmyAn pa/SUn runddhe ya evaM veda |p16 saptA/SvinAni chandAMsy anvAha. saptadhA vai vAg avadat, tAvad vai vAg avadat, sarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parig.rhItyai |p17 tisro devatA anvAha. trayo vA ime triv.rto lokA, eSAm eva lokAnAm abhijityai |c18 |p1 tad AhuH: katham anUcyaH prAtaranuvAka iti |p2 yathAchandasam anUcyaH prAtaranuvakAH. #prajApater vA etAny a.NgAni yac chandAMsy, eSa u eva #prajApatir yo yajate. tad yajamAnAya hitam |p3 paccho 'nUcyaH prAtaranuvAka/S. catuSpAdA vai pa/SavaH, pa/SUnAm avaruddhyA |p4 ardharca/Sa evAnUcyo, yathaivainam etad anvAha; pratiSThAyA eva. dvipratiSTho vai puruSa/S catuSpAdAH pa/SAvo, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati. tasmAd ardharca/Sa evAnUcyas |p5 tad Ahur: yad vyU.lhaH prAtaranuvakaH, katham avyU.lho bhavatIti. yad evAsya b.rhatI madhyAn naitIti brUyAt tenety |p6 AhutibhAgA vA anyA devatA anyAH stomabhAgA/S chandobhAgAs. tA yA agnAv Ahutayo hUyante tAbhir AhutibhAgAH prINAty, atha yat stuvanti ca /SaMsanti ca tena stomabhAgAs chandobhAgA |p7 ubhayyo hAsyaitA devatAH prItA abhISTA bhavanti ya evaM veda |p8 trayastriM/Sad vai devAH somapAs, trayastriM/Sad asomapA. aSTau #vasava ekAda/Sa #rundrA dvAda/SAdityAH #prajApati/S ca #vaSaTkAra/S caite devA somapA, ekAda/Sa prayAjA ekAda/SAnuyAjA ekAda/SopayAjA ete 'somapAH pa/SubhAjanAH. somena somapAn prINAti, pa/SunAsomapAn |p9 ubhayyo hAsyaitA devatAH prItAH abhISTA bhavanti ya evaM vedA/bhUd |p10 uSA ru/Satpa/Sur ity uttamayA paridadhAti |p11 tad Ahur: yat trIn kratUn anvAhAgneyam uSasyam A/SvinaM, katham asyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavantIty |p12 abhUd uSA ru/Satpa/Sur ity #uSaso rUpam, Agnir adhAyy .rtviya ity #agner, ayoji vAM v.rSaNvasU ratho dasrAv amartyo mAdhvI mama /SrutaM havam ity #a/Svinor. evam u hAsyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavanti bhavanti |c19 {adhyAya 8, khaNDaH 1-6} |p1 .rSayo vai #sarasvatyAM satram Asata. te #kavaSam #ailUSaM somAd anayan: dAsyAH putraH kitavo 'brAhmaNaH kathaM no madhye 'dIkSiSTeti. tam bahir dhanvodavahann: atrainam pipAsA hantu, #sarasvatyA udakam mA pAd Iti. sa bahir dhanvodU.lhaH pipAsayA vitta etad aponaptrIyam apa/Syat: pra devatrA brahmaNe gAtur etv iti, tenApAm priyaM dhAmopAgachat. tam Apo 'nUdAyaMs, taM #sarasvatI samantam paryadhAvat |p2 tasmAd dhApy etarhi #parisArakam ity AcakSate, yad enaM #sarasvatI samantam parisasAra |p3 te vA .rSayo 'bruvan: vidur vA imAM deva, upemaM hvayAmahA iti. tatheti. tam upahvayanta, tam upahUyaitad aponaptrIyam akurvata: pra devatrA brahmaNe gAtur etv iti, tenApAm priyaM dhAmopAgachann upa devAnAm |p4 upApAm priyaM dhAma gachaty upa devAnAM, jayati paramaM lokaM ya evam veda ya/S caivaM vidvAn etad aponaptrIyaM kurute |p5 tat saMtatam anubrUyAt |p6 saMtatavarSI ha prajAbhyaH parjanyo bhavati yatraivaM vidvAin etat saMtatam anvAha |p7 yad avagrAham anubrUyAj, jImUtavarSI ha prajAbhyaH parjanyaH syAt. tasmAt tat saMtatam evAnUcyaM |p8 tasya triH prathamAM saMtatam anvAha, tenaiva tat sarvaM saMtatam anUktam bhavati |c20 |p1 tA etA navAnantarAyam anvAha |p2 hinotA no adhvaraM devayajyeti da/SamIm |p3 Avarv.rtatIr adha nu dvidhArA ity av.rttAsv ekadhanAsu |p4 prati yad Apo ad.r/Sram AyatIr iti pratid.r/SyamAnAsv |p5 A dhenavaH payasA tUrNyarthA ity upAyatISu |p6 sam anyA yanty upa yanty anyA iti samAyatISv |p7 Apo vA aspardhanta: vayam pUrvaM yaj~NaM vakSyAmo vayam iti yA/S cemAH pUrvedyur vasatIvaryo g.rhyante yA/S ca prAtar ekadhanAs. tA #bh.rgur apa/Syad: Apo vai spardhanta iti. tA etayarcA samaj~Napayat: sam anyA yanty upa yanty anyA iti. tAH samajAnata |p8 saMjAnAnA hAsyApo yaj~NaM vahanti ya evaM vedA/po |p9 na devIr upa yanti hotriyam iti hot.rcamase samavanIyamAnAsv anvAha vasatIvarISv ekadhanAsu cA/ver |p10 apo 'dhvaryA+u iti hotAdhvaryum p.rchaty |p11 Apo vai yaj~No, 'vido yajnA+m= ity eva tad Aho/tem |p12 anannamur ity adhvaryuH pratyAho/temAH |p13 pa/Syety eva tad Aha |p14 tAsv adhvaryo IndrAya somaM sotA madhumantam \ v.rSTivaniM tIvrAntam bahuramadhyaM vasumate rudravata Adityavata .rbhumate vibhumate vAjavate b.rhaspativate vi/SvadevyAvate \ yasyendraH pItvA v.rtrANi jA.Nghanat pra sa janyAni tAriSo+m iti pratyuttiSThati |p15 pratyuttheyA vA ApaH, prati vai /SreyAMsAm Ayantam uttiSThanti, tasmAt pratyuttheyA |p16 anuparyAv.rtyA |p17 Anu vai /SreyAMsam paryAvartante, tasnAd anuparyAv.rtyA. anubruvataivAnuprapattavyam |p18 I/Svaro ha yady apy anyo yajetAtha hotAraM ya/So 'rtos, tasmAd anubruvataivAnuprapattavyam |p19 ambayo yanty adhvabhir ity etAm anubruvann anuprapadyeta |p20 jAmayo adhvarIyatAm p.r~NcatIr madhunA paya iti |p21 yo 'madhavyo ya/So 'rtor bubhUSed |p22 amUr yA upa sUrye yAbhir vA sUryaH saheti tejaskAmo brahmavarcasakAmo |p23 'po devIr upa hvaye yatra gAvaH pibanti na iti pa/SukAmas |p24 tA etAH sarvA evAnubruvann anuprapadyetaiteSAM kAmAnAm avaruddhyA |p25 etAn kAmAn avarunddhe ya evaM vedai/mA |p26 agman revatIr jIvadhanyA iti sAdyamAnAsv anvAha vasatIvarISv ekadhanAsu cA/gmann |p27 Apa u/SAtIr barhir edam iti sannAsu. sa etayA paridadhAti |c21 |p1 /Siro vA etad yaj~Nasya yat prAtaranuvAkaH, prANApAnA upAM/SvantaryAmau, vajra eva vA.N. nAhutayor upAM/SvantaryAmayor hotA vAcaM vis.rjeta |p2 yad ahutayor upAM/SvantaryAmayor hotA vAcaM vis.rjeta, vAcA vajreNa yajamAnasya prANAn vIyAD ya enaM tatra brUyAd: vAcA vajreNa yajamAnasya prANAn vyagAt, prANa enaM hAsyatIti, /Sa/Svat tathA syAT tasmAn nAhutayor upAM/SvantaryAmayor hotA vAcaM vis.rjeta |p3 prANaM yacha svAhA tvA suhava sUryAyety upAM/Sum anumantrayeta, tam abhiprAnet: prANa prANam me yachety. ApanAM yacha svAhA tvA suhava sUryAyety antaryAmam anumantrayeta, tam abhyapAned: apAnApAnam me yacheti. vyAnAya tvety upAM/SusavanaM grAvANam abhim.r/Sya vAcaM vis.rjata |p4 AtmA vA upAM/Susavana, Atmany eva tad dhotA prANAn pratidhAya vAcaM vis.rjate sarvAyuH sarvAyutvAya |p5 sarvam Ayur eti ya evAM veda |c22 |p1 tad AhuH: sarpe+t \ na sarpe+t iti \ sarped iti haika Ahur, ubhayeSAM vA eSa devamanuSyANAm bhakSo yad bahiSpavamAnas, tasmAd enam abhisaMgachanta iti vadantas |p2 tat-tan nAd.rtyaM |p3 yat sarped, .rcam eva tat sAmno 'nuvartmAnaM kuryAd. ya enaM tatra brUyAd: anuvartmA nvA ayaM hotA sAmagasyAbhUd, udgAtari ya/So 'dhAd, acyoSTAyatanAc, cyoSyata AyatanAd iti, /Sa/Svat tathA syAt |p4 tasmAt tatraivAsIno 'numantrayeta |p5 yo devAnAm iha somapItho yaj~Ne barhiSi vedyA+m \ tasyApi bhakSayAmasIty |p6 evam u hAsyAtmA somapIthAd anantarito bhavaty |p7 atho brUyAn: mukham asi mukham bhUyAsAm iti |p8 mukhaM vA etad yaj~Nasya yad bahiSpavamAno |p9 mukhaM sveSu bhavati, /SreSThaH svAnAm bhavati ya evAM vedA/surI |p10 vai #dirghajihvI devAnAm prAtaHsavanam avAleT, tad vyamAdyat. te devAH prAjij~NAsanta, te #mitrAvaruNAv abruvan: yuvam idaM niSkurutam iti. tau tathety abrUtAM, tau vai vo varaM v.rNAvahA iti. v.rNAthAm iti. tAv etam eva varam av.rNAtAm: prAtaHsavane payasyAM. sainayor eSAcyutA, varav.rtA hy enAyos. tad yad asyai vimattam iva tad asyai sam.rddhaM, vimattam iva hi tau tayA nirakurutAm |c23 |p1 devAnAM vai savanAni nAdhriyanta. ta etAn puro.lA/SAn apa/SyaMs, tAn anusavanaM niravapan savanAnAM dh.rtyai, tato vai tAni teSAm adhriyanta |p2 tad yad anusavanam puro.lA/SA nirupyante, savanAnAm eva dh.rtyai; tathA hi tAni teSAm adhriyanta |p3 puro vA etAn devA akrata yat puro.lA/SAs, tat puro.lA/SAnAm puro.lA/SatvaM |p4 tad Ahur: anusavanam puro.lA/SAn nirvaped, aSTAkapAlam prAtaHsavana, ekAda/SakapAlam mAdhyaMdine savane, dvAda/SakapAlaM t.rtIyasavane; tathA hi savanAnAM rUpaM tathA chandasAm iti |p5 tat-tan nAd.rtyam. aindrA vA ete sarve nirupyante yad anusavanam puro.lAsAs, tasmAt tAn ekAda/SakapAlAn eva nirvapet |p6 tad Ahur: yato gh.rtenAnaktaM syAt tataH puro.lA/Sasya prA/SnIyAt somapIthasya guptyai, gh.rtena hi vajreNendro #v.rtram ahann iti |p7 tat-tan nAd.rtyaM. havir vA etad yad utpUtaM, somapItho vA eSa yad utpUtaM. tasmAt tasya yata eva kuta/S ca prA/SnIyAt. sarvato vA etAH svadhA yajamAnam upakSaranti yad etAni havIMSy: AjyaM dhAnAh karambhaH parivApaH puro.lA/SaH payasyeti |p8 sarvata evainaM svadhA upakSaranti ya evaM veda |c24 |p1 yo vai yaj~NaM haviSpa.NktiM veda, haviSpa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti. dhAnAH karambhaH parivApaH puro.lA/SaH payasyety eSa vai yaj~No haviSpa.Nktir, haviSpa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti ya evaM veda |p2 yo vai yaj~Nam akSarapa.NktiM vedAkSarapa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti. su mat pad vag da ity eSa vai yaj~No 'kSarapa.Nktir, akSarapa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti ya evaM veda |p3 yo vai yaj~NaM narA/SaMsapa.NktiM veda, narA/SaMsapa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti. dvinArA/SaMsam prAtaHsavanaM dvinArA/SaMsAm mAdhyaMdinaM savanaM sak.rnnArA/SaMsaM t.rtIyasavanam, eSa vai yaj~No narA/SaMsapa.Nktir. narA/SaMsapa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti ya evaM veda |p4 yo vai yaj~NaM savanapa.NktiM veda, savanapa.NktinA yAj~Nena rAdhnoti. pa/Sur upavasathe trINi savanAni pa/Sur anUbandhya ity eSa vai yaj~NaH savanapa.NktiH, savanapa.NktinA yaj~Nena rAdhnoti ya evaM veda |p5 harivA~M Indro dhAnA attu, pUSaNvAn karambhaM, sarasvatIvAn bhAratIvAn, parivApa, IndrasyApUpa iti haviSpaiiktya yajatyviSpa.NktyA yajaty |p6 .rksAme vA Indrasya harI |p7 pa/SavaH #pUSAnnaM karambhaH |p8 sarasvatIvAn bhAratIvAn iti, vAg eva #sarasvatI prANo #bharataH |p9 parivApa IndrasyApUpa ity, annam eva parivApa, indriyam apUpa |p10 etAsAm eva tad devatAnAM yajamAnaM sAyujyaM sarUpatAM salokatAM gamayati. gachati /SreyasaH sAyujyaM, gachati /SreSThatAM ya evaM veda |p11 havir #agne vIhIty anusasavanam puro.lA/SasviSTak.rto yajaty |p12 #avatsAro vA etenAgneH priyaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p13 upAgneH priyaM dhAma gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM veda ya/S caivaM vidvAn etayA haviSpa.NktyA yajate yajatIti ca yajatIti ca |c25 {adhyAya 9, khaNDaH 1-8} |p1 devA vai somasya rAj~No 'grapeye na samapAdayann. aham prathamaH pibeyam aham prathamaH pibeyam ity evAkAmayanta. te sampAdayanto 'bruvan: hantAjim AyAma, sa yo na ujjeSyati sa prathamaH somasya pAsyatIti. tatheti. ta Ajim Ayus, teSAm AjiM yatAm abhis.rSTAnAM #vAyur mukham prathamaH pratyapadyatAthendro 'tha #mitrAvaruNAv athA/SvinAu |p2 so 'ved #indro #vAyum ud vai jayatIti, tam anuparApatat: saha nAv, athojjayAveti. sa nety abravId, aham evojjeSyAmIti. t.rtIyam me, 'thojjayAveti. neti haivAbravId, aham evojjeSyAmIti. turIyam me, 'thojjayAveti. tatheti. taM turIye 'tyArjata, tat turIyabhAg #indro 'bhavat tribhAg #vAyus |p3 tau sahaivendravAyU udajayatAM saha #mitrAvaruNau sahA/Svinau, ta eSAm ete yathojjitam bhakSA: #indravAyvoH prathamo 'tha #mitrAvaruNayor athA/SvinoH |p4 sa eSa indraturIyo graho g.rhyate yad aindravAyavas |p5 tad etad .rSiH pa/Syann abhyanUvAca: niyutvA~M indrasArathir iti |p6 tasmAd dhApy etarhi bharatAH satvanAM vittim prayanti, turIye haiva saMgrahItAro vadante 'munaivAnUkA/Sena, yad ada #indraH sArathir iva bhUtvodajayat |c26 |p1 te vA ete prANA eva yad dvidevatyA |p2 vAk ca prANa/S caindravAyava/S, cakSu/S ca mana/S ca maitrAvaruNaH, /SrotraM cAtmA cA/SvinAs |p3 tasya haitasyaindravAyavasyApy eke 'nuSTubhau puronuvAkye kurvanti gAyatryau yAjye |p4 vAk ca vA eSa prANA/S ca graho yad aindravAyavas, tad api chandobhyAM yathAyathaM klapsyete iti |p5 tat-tan nAd.rtyaM. vy.rddhaM vA etad yaj~Ne kriyate yatra puronuvAkyA jyAyasI yAjyAyai. yatra vai yAjyA jyAyasi, tat sam.rddham, atho yatra sAme. yasyo tat kAmAya tathA kuryAt prANasya ca vAca/S cAtraiva tad upAptaM |p6 vAyavyA pUrvA puronuvAkyaindravAyavy uttaraivaM yAjyayoH. sA yA vAyavyA tayA prANaM kalpayati, #vAyur hi prANo. 'tha yaindravAyavI tasyai yad aindram padaM tena vAcaM kalpayati, vAg ghy aindry. upo taM kAmam Apnoti yaH prANe ca vAci ca, na yaj~Ne viSamaM karoti |c27 |p1 prANA vai dvidevatyA, ekapAtrA g.rhyante tasmAt prANA ekanAmAno, dvipAtrA hUyante tasmAt prANA dvandvaM |p2 yenaivAdhvaryur yajuSA prayachati, tena hotA pratig.rhNAty |p3 eSa vAsuH purUvasur iha vasuH purUvasur mayi vasuH purUvasur vAkpA vAcam me pAhIty aindravAyavam bhakSayaty |p4 upahUtA vAk saha prANenopa mAM vAk saha prANena hvayatAm; upahUtA .rSayo daivyAsas tanUpAvAnas tanvas tapojA, upa mAm .rSayo daivyAso hvayantAM tanUpAvAnas tanvas tapojA iti |p5 prANA vA .rSayo daivyAsas tAnUpAvAnas tanvas tapojAs, tAn eva tad upahvayata |p6 eSa vasur vidadvasur iha vasur vidadvasur mayi vasur vidadvasu/S cakSuSpA/S cakSur me pAhIti maitrAvaruNam bhakSayaty. upahUtAM cakSuH saha manasopa mAM cakSuH saha manasA hvayatAm; upahUtA .rSayo daivyAsas tanUpAvAnas tanvas tapojA, upa mAm .rSayo daivyAso hvayantAM tanUpAvAnas tanvas tapojA iti. prANA vA .rSayo daivyAsas tanUpAvAnas tanvas tapojAs, tAn eva tad upahvayata |p7 eSa vasuH saMyadvasur iha vasuH saMyadvasur mayi vasuH saMyadvasuH /SrotrApAH /Srotram me pAhIty A/SvinAm bhakSayaty. upahUtaM /SrotraM sahAtmanopa mAM /SrotraM sahAtmanA hvayAtam, upahUtA .rSayo daivyAsas tanUpAvAnas tanvas tapojA, upa mAm .rSayo daivyAso hvayantAM tanUpAvAnas tanvas tapojA iti. prANA vA .rSayo daivyAsas tanUpAvAnas tanvas tapojAs, tAn eva tad upahvayate |p8 purastAt pratya~Ncam aindravAyavam bhakSayati, tasmAt purastAt prANApAnau. purastAt pratya~Ncam maitrAvaruNam bhakSayati, tasmAt purastAc cakSuSI. sarvataH parihAram A/Svinam bhakSayati, tasmAn manuSyA/S ca pa/Sava/S ca sarvato vAcaM vadantIM /S.rNvanti |c28 |p1 prANA vai dvidevatyA, anavAnaM dvidevatyAn yAjet prANAnAM saMtatyai prANAnAm avyavachedAya |p2 prANA vai dvidevatyA, na dvidevatyAnAm anuvaSaTkuryad |p3 yad dvidevatyAnAm anuvaSaTkuryAd asaMsthitAn prANAn saMsthApayet, saMsthA vA eSA yad anuvaSaTkAro. ya enaM tatra brUyAd: asaMsthitan prANAn samatiSThipat prANa enam hAsyatIti, /Sa/Svat tathA syAt. tasmAn na dvidevatyAnAm anuvaSaTkuryAt |p4 tad Ahur: dvir AgUrya maitrAvaruNo dviH preSyati, sak.rid AgUrya hotA dvir vaSaTkaroti: kA hotur AgUr iti |p5 prANA vai dvidevatyA, AgUr vajras. tad yad hotAntareNAguretAgurA vajreNa yajamAnasya prANAn vIyAd. ya enAM tatra brUyAd: AgurA vAjreNa yajamAnasya prANAn vyagAt prANa enaM hAsyatIti, /Sa/Svat tathA syAt. tasmAt tatra hotAntareNa nAgureta/tho |p6 mano vai yaj~Nasya maitrAvaruNo, vAg yaj~Nasya hotA. manasA vA iSitA vAg vadati; yAM hy anyamanA vAcaM vadaty, asuryA vai sA vAg adevajuSTA. tad yad evAtra maitrAvaruNo dvir Agurate, saiva hotur AgUH |c29 |p1 prANA vA .rtuyAjAs. tad yad .rtuyAjai/S cAranti, prANAn eva tad yajamAne dadhati |p2 Sa.l .rtuneti yajanti, prANam eva tad yajamAne dadhati |p3 catvAra .rtubhir iti yajanty, apAnam eva tad yajamAne dadhati |p4 dvir .rtunety upariSTAd, vyAnam eva tad yajamAne dadhati |p5 sa vA ayam prANas tredhA vihitaH: prANo 'pAno vyAna iti. tad yad .rtuna .rtubhir .rtuneti yajanti, prANAnAM saMtatyai prANAnAm avyavachedAya |p6 prANA vA .rtuyAjA. nartuyAjAnAm anuvaSaTkuryAd, asaMsthitA vA .rtava, ekaika eva |p7 yad .rtuyAjAnAm anuvaSaTkuryAd asAMsthitAn .rtUn saMsthApayet, saMsthA vA eSA yad anuvaSaTkAro. ya enaM tatra brUyAd: asaMsthitAn .rtUn samatiSThipad duSSamam bhaviSyatIti, /Sa/Svat tathA syAt. tasmAn nartuyAjAnAm anuvaSaTkuryAt |c30 |p1 prANA vai dvidevatyAH, pa/Sava i.lA. dvidevatyAn bhakSayitve.lAm upahvayate. pa/Savo vA i.lA, pa/SUn eva tad upahvayate, pa/SUn yajamAne dadhAti |p2 tad Ahur: avAntare.lAm pUrvAm prA/SnIyA+t \ hot.rcamasam bhakSaye+t iti \ |p3 avAntare.lAm eva pUrvAm prA/SnIyAd, atha hot.rcamasam bhakSayed |p4 yad vAva dvidevatyAn pUrvAn bhakSayati, tenAsya somapIthaH pUrvo bhakSito bhavati. tasmAd avantare.lam eva pUrvAm prA/SnIyAd, atha= hot.rcamasam bhakSayet. tad ubhayato 'nnAdyam parig.rhNAti somapIthAbhyAm, annAdyasya parig.rhItyai |p5 prANA vai dvidevatyA, AtmA hot.rcamaso. dvidevatyAnAM saMsravAn hot.rcamase samavanayaty, Atmany eva tad dhotA prANAn samavanayate sarvAyuH sarvAyutvAya |p6 sarvam Ayur eti ya evaM veda |c31 |p1 devA vai yad eva yaj~Ne 'kurvaMs tad asurA akurvaMs, te samAvadvIryA evAsan na vyAvartanta. tato vai devA etaM tUSNIM/SaMsam apa/SyaMs, tam eSAm asurA nAnvavAyaMs. tUSNIMsAro vA eSa yat tUSNIM/SaMso |p2 devA vai yaM-yam eva vajram asurebhya udayachaMs, taM-tam eSAm asurAH pratyabudhyanta. tato vai devA etaM tUSNIM/SaMsaM vajram apa/SyaMs, tam ebhya udayachaMs, tam eSAm asurA na pratyabudhyanta. tam ebhyaH prAharaMs, tenainAn apratibuddhenAghnaMs. tato vai devA abhavan, parAsurA |p3 bhavaty AtmanA, parAsya dviSan pApmA bhrAt.rvyo bhavati, ya evaM veda |p4 te vai devA vijitino manyamAnA yaj~Nam atanvata, tam eSAm asurA abhyAyan: yaj~Nave/Sasam eSAM kariSyAma iti. tAn samantam evodArAn pariyattAn udapa/SyaMs, te 'bruvan: saMsthApayAmemaM yaj~NaM, yaj~NaM no 'surA mA vadhiSur iti. tatheti. taM tUSNIM/SaMse saMsthApayan: bhUr #agnir jyotir jyotir #agnir ity Ajyapra:uge saMsthApayann: #indro jyotir bhuvo jyotir #indra iti niSkevalyamarutvatIye saMsthApayan: #sUryo jyotir jyotiH svaH #sUrya iti vai/SvadevAgnimArute saMsthApayaMs. tam evaM tUSNIM/SaMse saMsthApayaMs, tam evAM tUSNIM/SaMse saMsthApya tenAriSTenod.rcam A/Snuvata |p5 sa tadA vAva yaj~NaH saMtiSThate, yadA hotA tUSNIM/SaMsaM /SaMsati |p6 sa ya enaM /Saste tUSNIM/SaMsa upa vA vaded anu vA vyAharet, tam brUyAd: eSa evaitAm Artim AriSyati. prAtar vAva vayam adyemaM /Saste tUSNIM/SaMse saMsthApayAmas. taM yathA g.rhAn itaM karmaNAnusamiyAd, evam evainam idam anusamima iti. so ha vAva tAm Artim .rchati, ya evaM vidvAn saM/Saste tUSNIM/SaMsa upa vA vadaty anu vA vyAharati. tasmAd evaM vidvAn saM/Saste tUSNIM/SaMse nopavaden, nAnuvyAharet |c32 |p1 cakSUMSi vA etAni savanAnAM yat tUSNIM/SaMso. bhUr #agnir jyotir jyotir #agnir iti prAtaHsavanasya cakSuSI, #indro jyotir bhuvo jyotir #indra iti mAdhyaMdinasya savanasya cakSuSI, #sUryo jyotir jyotiH svaH #sUrya iti t.rtIyasavanasya cakSuSI |p2 cakSuSmadbhiH savanai rAdhnoti, cakSuSmadbhiH savanaiH svargaM lokam eti ya evaM veda |p3 cakSur vA etad yaj~Nasya yat tUSNIM/SaMsa. ekA satI vyAh.rtir dvedhocyate, tasmAd ekaM sac cakSur dvedhA |p4 mUlaM vA etad yaj~Nasya yat tUSNIM/SaMso. yaM kAmayetAnAyatanavAn syAd iti, nAsya yaj~Ne tUSNIM/SaMsaM /SaMsed, unmUlam eva tad yaj~Nam parAbhavantam anu parAbhavati |p5 tad u vA AhuH: /SaMsed evApi vai tad .rtvije 'hitAM, yad dhotA tUSNIM/SaMsaM na /SaMsaty. .rtviji hi sarvo yaj~NaH pratiSThito yaj~Ne yajamAnas, tasmAc chaMstavyaH /SaMstavyaH |c33 {adhyAya 10, khaNDaH 1-9} |p1 brahma vA AhAvaH, kSatraM nivid, viT sUktam. Ahivayate 'tha nividaM dadhAti, brahmaNy eva tat kSatram anuniyunakti. nividaM /SastvA sUktaM /SaMsati. kSatraM vai nivid viT sUktaM, kSatra eva tad vi/Sam anuniyunakti |p2 yaM kAmayeta: kSatreNainaM vyardhayAnIti, madhya etasyai nividaH sUktaM /SaMset. kSatraM vai nivid viT sUktaM, kSatreNaivainaM tad vyardhayati |p3 yaM kAmayeta: vi/SainaM vyardhayAnIti, madhya etasya sUktasya nividaM /SaMset. kSatraM vai nivid viT sUktaM, vi/SaivainaM tad vyardhayati |p4 yam u kAmayeta: sarvam evAsya yathApUrvam .rju k.lptaM syAd ity, AhvayetAtha nividaM dadhyAd atha sUktaM /SaMset. so sarvasya k.lptiH |p5 #prajApatir vA idam eka evAgra Asa. so 'kAmayata: prajAyeya bhUyAn syAm iti. sa tapo 'tapyata, sa vAcam ayachat, sa saMvatsarasya parastAd vyAharad dvAda/Sak.rtvo. dvAda/SapadA vA eSA nivid, etAM vAva tAM nividaM vyAharat, tAm sarvANi bhUtAny anvas.rjyanta |p6 tad etad .rSiH pa/Syann abhyanUvAca: sa pUrvayA nividA kavyatAyor imAH prajA ajanayan manUnAm iti |p7 tad yad etAm purastAt sUktasya nividaM dadhAti, prajAtyai |p8 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |c34 |p1 #agnir deveddha iti /SaMsaty. asau vA #agnir deveddha, etaM hi devA indhata. etam eva tad etasmi~Ml loka AyAtayaty |p2 #agnir manviddha iti /SaMsaty. ayaM vA #agnir manviddha, imaM hi manuSyA indhate. 'gnim eva tad asmi~Ml loka AyAtayaty |p3 #agniH suSamid iti /SaMsati. #vAyur vA #agniH suSamid, #vAyur hi svayam AtmAnaM saminddhe svayam idaM sarvaM yad idaM kiMca. #vAyum eva tad antarikSaloka AyAtayati |p4 hotA devav.rta iti /SaMsaty. asau vai hotA devav.rta, eSa hi sarvato devair v.rta, etam eva tad etasmi~Ml loka AyAtayati |p5 hotA manuv.rta iti /SaMsaty. ayaM vA #agnir hotA manuv.rto, 'yaM hi sarvato manuSyair v.rto. 'gnim eva tad asmi~Ml loka AyAtayati |p6 praNIr yaj~NAnAm iti /SaMsati. #vAyur vai praNIr yaj~NAnAM. yadA hi prANity, atha yaj~No 'thAgnihotraM. #vAyum eva tad antarikSaloka AyAtayati |p7 rathIr adhvarANAm iti /SaMsaty. asau vai rathIr adhvarANAm, eSa hi yathaitac carati rathIr ivaitam eva tad etasmi~Ml loka AyAtayaty |p8 atUrto hoteti /SaMsaty. ayaM vA #agnir atUrto hotemaM ha na ka/S cana tirya~NcaM taraty. #agnim eva tad asmi~Ml loka AyAtayati |p9 tUrNir havyavA.l iti /SaMsati. #vAyur vai tUrNir havyavAD, #vAyur hIdaM sarvam sadyas tarati yad idaM kiMca, #vAyur devebhyo havyaM vahati. #vAyum eva tad autarikSaloka AyAtayaty |p10 A devo devAn vakSad iti /SaMsaty. asau vai devo devAn Avahaty, etam eva tad etasmi~Ml loka AyAtayati |p11 yakSad #agnir devo devAn iti /SaMsaty. ayaM vA #agnir devo devAn yajaty, #agnim eva tad asmi~Ml loka AyAtayati |p12 so 'dhvarA karati jAtavedA iti /SaMsati. #vAyur vai jAtavedA, #vAyur hIdaM sArvaM karoti yad idaM kiMca. #vAyum eva tad antarikSaloka AyAtayati |c35 |p1 pra vo devAyAgnaya ity anuSTubhaH |p2 prathame pade viharati, tasmAt stry UrU viharati |p3 samasyaty uttare pade, tasmAt pumAn UrU samasyati. tan mithunam, mithunam eva tad ukthamukhe karoti prajAtyai |p4 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p5 pra vo devAyAgnaya ity evAnuSTubhaH. prathame pade viharati, vajram eva tat parovarIyAMsaM karoti. samasyaty evottare pade. ArambhaNato vai vajrasyANimAtho daNDasyAtho para/Sor. vajram eva tat praharati dviSate bhrAt.rvyAya vadhaM, yo 'sya st.rtyas tasmai startavai |c36 |p1 devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta. te vai devAH sada evAyatanam akurvata, tAn sadaso 'jayaMs. ta AgnIdhraM samprApadyanta, te tato na parAjayanta. tasmAd AgnIdhra upavasanti na sadasy, AgnIdhre hy adhArayanta. yad AgnIdhre 'dhArayanta tad AgnIdhrasyAgnIdhratvaM |p2 teSAM vai devAnAm asurAH sadasyAn agnIn nirvApayAM cakrus. te devA AgnIdhrAd eva sadasyAn agnIn viharanta, tair asurarakSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA AgnIdhrAd eva sadasyAn agnIn viharanty, asurarakSAMsy eva tad apaghnate |p3 te vai prAtar Ajyair evAjayanta Ayan. yad Ajyair evAjayanta AyaMs tad AjyAnAm AjyatvaM |p4 tAsAM vai hotrANAm AyatInAm AjayantInAm achAvAkIyAhIyata. tasyAm #indrAgnI adhyAstAm. #indrAgnI vai devAnAm ojiSThau baliSThau sahiSThau sattamau pArayiSNutamau. tasmAd aindrAgnam achAvAkaH prAtaHsavane /SaMsatIndragnI hi tasyAm adhyAstAM |p5 tasmAd u purastAd anye hotrakAH sadaH prasarpanti pa/ScAchAvAkaH, pa/Sceva hi hIno 'nusaMjigamiSati |p6 tasmAd yo brAhmaNo bahv.rco vIryavAn syAt so 'syAchAvAkIyAM kuryAt, tenaiva sAhInA bhavati |c37 |p1 devaratho vA eSa yad yaj~Nas, tasyaitAv antarau ra/SmI yad Ajyapra:uge. tad yad Ajyena pavamAnam anu/SaMsati pra:ugeNAjyaM, devarathasyaiva tad antarau ra/SmI viharaty alobhAya |p2 tAm anuk.rtim manuSyarathasyaivAntarau ra/SmI viharanty alobhAya |p3 nAsya devaratho lubhyati na manuSyaratho ya evaM veda |p4 tad Ahur: yathA vAva stotram evaM /Sastram. pAvamAnISu sAmagAH stuvata, AgneyaM hotAjyaM /SaMsati: katham asya pAvamAnyo 'nu/SastA bhavantIti |p5 yo vA #agniH sa #pavamAnas |p6 tad apy etad .rSiNoktam: agnir .rSiH pavamAna ity |p7 evam u hAsyAgneyIbhir eva pratipadyamAnasya pAvamAnyo 'nu/SastA bhavanti |p8 tAd Ahur: yathA vAva stotram evaM /SastraM. gAyatrISu sAmagAH stuvata, AnuSTubhaM hotAjyaM /SaMsati: katham asya gAyatryo 'nu/SastA bhavantIti |p9 sampadeti brUyat |p10 saptaitA anunSTubhas, tAs triH prathamayA trir uttamayaikAda/Sa bhavanti. virAd. yAjyA dvAda/SI. na vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM. tAH So.la/Sa gAyatryo bhavanty |p11 evam u hAsyAnuSTubbhir eva pratipadyamAnasya gAyatryo 'nu/SastA bhavanty |p12 agna indra/S ca dA/SuSo duroNa ity AgnendryA yajati |p13 na vA etAv #indrAgnI santau vyajayetAm, Agnendrau vA etau santau vyajayetAM. tad yad AgnendryA yajati, vijityA eva |p14 sA virAT trayastriMsadakSara bhavati. trayastriM/Sad vai devA: aSTau #vasava, ekAda/Sa #rudrA, dvAda/SAdityAH, #prajApati/S ca #vaSaTkAra/S ca. tat prathama ukthamukhe devatA akSarabhAjaH karoty, akSaram-akSaram eva tad devatA anuprapibanti, devapAtreNaiva tad devatAs t.rpyanti |p15 tad Ahur: yathA vAva /Sastram evaM yAjyAgneyaM hotAjyaM /SaMsaty, atha kasmAd AgnendryA yajatIti |p16 yA vA Agnendry aindrAgnI vai sA, sendrAgnam etad ukthaM graheNa ca tUSNIM/SaMsena ce/ndrAgnI |p17 A gataM sutaM gIrbhir nabho vareNyam \ asya pAtaM dhiyeSitety aindrAgnam adhvaryur grAhaM g.rhNAti, bhUr #agnir jyotir jyotir #agnir #indro jyotir bhuvo jyotir #indraH #sUryo jyotir jyotiH svaH #sUrya iti hotA tUSNIM/SaMsaM /SaMsati: tad yathaiva /Sastram evaM yAjyA |c38 |p1 Hot.rjapaM japati, retas tat si~Ncaty |p2 upAM/Su japaty, upAM/Sv iva vai retasaH siktiH |p3 purAhAvAj japati. yad vai kimcordhvam AhAvAc, chastrasyaiva tat |p4 parA~NcaM catuSpady AsInam abhyAhvayate, tasmAt parA~Nco bhUtvA catuSpAdo retaH si~Ncanti |p5 samya.N dvipAd bhavati, tasmAt samya~Nco bhUtvA dvipAdo retaH si~Ncanti |p6 pitA #mAtari/Svety Aha. prANo vai pitA prANo #mAtari/SvA prANo reto, retas tat si~Ncaty |p7 achidrA padA dhA iti. reto vA achidram, Ato hy achidraH sambhavaty |p8 achidrokthA kavayaH /SaMsann iti. ye vA anUcAnAs te kavayas, ta idam achidraM retaH prajanayann ity eva tad Aha |p9 somo vi/Svavin nIthAni neSad b.rhaspatir ukthAmadAni /SaMsiSad iti. brahma vai #b.rhaspatiH, kSatraM #somaH, stuta/SastrANi nIthAni cokthamadAni ca. daivena caivaitad brahmaNA prasUto daivena ca kSatreNokthAni /SaMsaty |p10 etau ha vA asya sarvasya prasavasye/SAte yad idaM kiMca |p11 tad yad etAbhyAm aprasUtaH karoty, ak.rtaM tad. ak.rtam akar iti vai nindanti |p12 k.rtam asya k.rtam bhavati, nAsyAk.rtaM k.rtam bhavati ya evaM veda |p13 vAg Ayur vi/SvAyur vi/Svam Ayur ity Aha. prANo vA AyuH, prANo reto, vAg yonir; yoniM tad upasaMdhAya retaH si~Ncati |p14 ka idaM /SaMsiSyati saidaM /SaMsiSyatIty Aha. #prajApatir vai kaH, #prajApatiH prajanayiSyatIty eva tad Aha |c39 |p1 AhUya tUSNIM/SaMsaM /SaMsati, retas tat siktam vikaroti. siktir vA agre 'tha vik.rtir |p2 upAM/Su tUSNIM/SaMsaM /SaMsaty, upAM/Sv iva vai retasaH siktis |p3 tira iva tUSNIM/SaMsaM /SaMsati, tira iva vai retAMsi vikriyante |p4 SaTpadaM tUSNIM/SaMsaM /SaMsati. SaDvidho vai puruSaH Sa.la.Nga, AtmAnam eva tat SaDvidhaM Sa.la.NgaM vikaroti |p5 tuSNIM/SaMsaM /SastvA purorucaM /SaMsati, retas tad vik.rtam prajanayati. vik.rtir vA agre 'tha jAtir |p6 uccaiH purorucaM /SaMsaty, uccair evainaM tat prajanayati |p7 dvAda/SapadAm purorucAM /SaMsati. dvAda/Sa vai mAsAH saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH, so 'sya sarvasya prajanayitA. sa yo 'sya sarvasya prajanayitA, sa evainaM tat prajayA pa/SubhiH prajanayati prajAtyai |p8 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p9 jAtavedasyAm purorucaM /SaMsati jAtavedonya.NgAM |p10 tad Ahur: yat t.rtIyasavanam eva jAtavedasa Ayatanam, atha kasmAt prAtaHsavane jAtavedasyAm purorucaM /SaMsatIti |p11 prANo vai jAtavedAH, sa hi jAtAnAM veda. yAvatAM vai sa jAtAnAM veda te bhavanthi, yeSAm u na veda kim u te syur. yo vA Ajya AtmasaMsk.rtiM veda, tat suviditam |c40 |p1 pra vo devAyAgnaya iti /SaMsati. prANo vai pra, prANaM hImAni sarvANi bhUtAny anuprayanti. prANam eva tat sambhAvayati, praNaM saMskurute |p2 dIdivaMsam apUrvyam iti /SaMsati. mano vai dIdAya, manAso hi na kiM cana pUrvam asti. mana eva tat sambhAvayati, manaH saMskurute |p3 sa naH /SarmANi vItaya iti /SaMsati. vAg vai /Sarma, tasmAd vAcAnuvadantam Aha: /Sarmavad AsmA ayAMsIti. vAcam eva tat sambhAvayati, vAcaM saMskuruta |p4 uta no brahmann aviSa iti /SaMsati. /SrotraM vai brahma, /SrotreNo hi brahma /S.rNoti, /Srotre brahma pratiSThitaM. /Srotram eva tat sambhAvayati, /SrotraM saMskurute |p5 sa yantA vipra eSAm iti /SaMsaty. apAno vai yantApAnena hy ayaM yataH prANo na parA.N bhavaty. apAnam eva tat sambhAvayaty, apAnaM saMskuruta |p6 .rtAvA yasya rodasI iti /SaMsati. cakSur vA .rtaM. tasmAd yataro vivadamAnayor AhAham anusThyA cakSuSAdar/Sam iti, tasya /Srad dadhati. cakSur eva tat sambhAvayati, cakSuH saMskurute |p7 nU no rAsva sahasravat tokavat puSTimad vasv ity uttamayA paridadhAty. AtmA vai samastaH sahasravAMs tokavAn puSTimAn. AtmAnam eva tat samastaM sambhAvayaty, AtmAnaM samastaM saMskurute |p8 yAjyayA yajati. prattir vai yAjyA, puNyaiva lakSmIH. puNyAm eva tal lakSmIM sambhAvayati, puNyAM lakSmIM saMskurute |p9 sa evaM vidvAM/S chandomayo devatAmayo brahmamayo 'm.rtamayaH sambhUya devatA apyeti ya evaM veda |p10 yo vai tad veda yathA chandomayo devatAmayo brahmamayo 'm.rtamayaH sambhUyo devatA apyeti, tat suviditam |p11 ity adhyAtmam, athAdhidaivatam |c41 |p1 SaTpadaM tUSNIM/SaMsaM /SaMsati. SaD vA .rtava. .rtUn eva tat kalpayaty, .rtUn apyeti |p2 dvAda/SapadAm purorucaM /SaMsAti. dvAda/Sa vai mAsA. mAsAn eva tAt kalpayati, mAsAn apyeti |p3 pra vo devAyAgnaya iti /SaMsaty. antarikSaM vai prAntarikSaM hImAni sarvANi bhUtAny anuprayanty. antarikSam eva tat kalpayaty, antarikSam apyeti |p4 dIdivAMsam apUrvyam iti /SaMsaty. asau vai dIdaya yo 'sau tapaty, etasmAd dhi na kiM cana pUrvam asty. etam eva tat kalpayaty, etam apyeti |p5 sa naH /SarmANi vItaya iti /SaMsaty. #agnir vai /SarmAny annAdyAni yachaty. #agnim eva tat kalpayaty, #agnim apyety |p6 u ta no brahmann aviSa iti /SaMsati. candramA vai brahma. candramasam eva tat kalpayati, candramasam apyeti |p7 sa yantA vipra eSAm iti /SaMsati. #vAyur vai yantA, #vAyunA hIdaM yatam antarikSaM na sam.rchati. #vAyum eva tat kalpayati, #vAyum apyety |p8 .rtAvA yasya rodasI iti /SaMsati. dyAvAp.rthivI vai rodasI. dyAvAp.rthivI eva tat kalpayati, dyAvAp.rthivI apyeti |p9 nU no rAsvo sahasravat tokavat puSTimad vasv ity uttamayA paridadhAti. saMvatsaro vai samastaH sahasravAMs tokavAn puSTimAn. saMvatsaram eva tat samastaM kalpayati, saMvatsaraM samastam apyeti |p10 yAjyayA yajati. v.rSTir vai yAjyA vidyud eva, vidyud dhIdaM v.rSTim annAdyaM samprayachati. vidyutam eva tat kalpayati, vidyutam apyeti |p11 sa evaM vidvAn etanmayo devatAmayo bhavati bhavati |bAB3 {pa~NcikA 3} |c1 {adhyAya 11, khaNDaH 1-11} |p1 grahokthaM vA etad yat pra:ugaM. nava prAtar grahA g.rhyante, navabhir bahiSpavamAne stuvate. stute stome da/SamaM g.rhNAti, hiMkAra itarAsAM da/SamaH. so sA sammA |p2 vAyavyaM /SaMsati, tena vAyavya ukthavAn |p3 aindravAyavaM /SaMsati, tenaindravAyava ukthavAn |p4 maitrAvaruNaM /SaMsati, tena maitrAvaruNa ukthavAn |p5 A/SvinaM /SaMsati, tenA/Svina ukthavAn |p6 aindraM /SaMsAti, tena /SukrAmanthinA ukthavantau |p7 vai/SvadevaM /SaMsati, tenAgrayaNa ukthavAn |p8 sArasvataM /SaMsati |p9 na sArasvato graho 'sti |p10 vAk tu #sarasvatI. ye tu keca vAcA grahA g.rhyante, te 'sya sarve /SastokthA |p11 ukthino bhavanti ya evaM veda |c2 |p1 annAdyaM vA etenAvarunddhe yat pra:ugAm. anyAnyA devatA pra:uge /Sasyate, 'nyad-anyad uktham pra:uge kriyate |p2 'nyad-anyad asyAnnAdyaM graheSu dhriyate ya evaM vedai/tad |p3 dha vai yajamAnasyAdhyAtmatamam ivokthaM yat pra:ugaM. tasmAd enainaitad upekSyatamam ivety Ahur, etena hy enaM hotA saMskarotIti |p4 vAyavyaM /SaMsAti. tasmAd Ahur. #vAyuH prANaH prANo reto, retaH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti. yad vAyavyaM /SaMsati, prANam evAsya tat saMskaroty |p5 aindravAyavaM /SaMsati. yatra vAva prANas tad apAno. yad aindravAyavaM /SaMsAti, prANApAnAv evAsya tat saMskaroti |p6 maitrAvaruNaM /SaMsAti. tasmAd Ahu/S: cakSuH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti. yan maitrAvaruNaM /SaMsati, cakSur evAsya tat saMskaroty |p7 A/SvinaM /SaMsati. tasmAt kumAraM jAtaM saMvadanta: upa vai /Su/SrUSate, ni vai dhyAyatIti. yad A/SvinaM /SaMsati, /SrotrAm evAsya tat saMskaroty |p8 aindraM /SaMsati. tasmAt kumAraM jAtaM saMvadante: pratidhArayati vai grIvA atho /Sira iti. yad aindraM /SaMsati, vIryam evAsya tat saMskaroti |p9 vai/SvadevaM /SaMsati. tasmAt kumAro jAtaH pa/Sceva pracarati, vai/SvadevAni hy a.NgAni. yad vai/SvadevaM /SaMsaty, a.NgAny evAsya tat saMskaroti |p10 sArasvataM /SaMsati. tasmAt kumAraM jAtaM jaghanyA vAg Avi/Sati, vAg ghi #sarasvatI. yat sArasvataM /SaMsati, vAcam evAsya tat saMskaroty |p11 eSa vai jAto jAyate sarvAbhya etAbhyo devatAbhyaH sarvebhya ukthebhyaH sarvebhya/S chandobhyaH sarvebhyaH pra:ugebhyaH sarvebhyaH savanebhyo ya evaM veda yasya caivaM viduSa etac chaMsanti |c3 |p1 prANAnAM vA etad ukthaM yat pra:ugaM. sapta devatAH /SaMsati. sapta vai /SIrSau prANAH, /SIrSann eva tat prANAn dadhAti |p2 kiM sa yajamAnasya pApabhadram Adriyeteti ha smAha yo 'sya hotA syAd ity. atraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAd |p3 yaM kAmayeta: prANenainaM vyardhayAnIti, vAyavyam asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdham. praNenaivainaM tad vyardhayati |p4 yam kAmayeta: prAnApAnAbhyAm enaM vyardhayAnIty, aindravAyavam asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdham. prANApAnAbhyAm evainaM tad vyardhayati |p5 yaM kAmayeta: cakSuSainaM vyardhAyanIti, maitrAvaruNam asya lubdhaM /SaMsed. .rcam vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdhaM. cakSuSaivainam tad vyardhayati |p6 yaM kAmayeta: /SrotreNainaM vyardhayAnIty, A/Svinam asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vatIyAt, tenaiva tal lubdhaM. /SrotreNaivainaM tad vyardhayati |p7 yaM kAmayeta: vIryeNainaM vyardhayAnIty, aindram asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdhaM. vIryenaivainAM tad vyardhayati |p8 yaM kAmayetA.Ngair enaM vyardhayAnIti, vai/Svadevam asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdham. a.Ngair evainaM tad vyardhayati |p9 yaM kAmayeta: vAcainaM vyardhayAnIti, sArasvatam asya lubdhaM /SaMsed. .rcaM vA padaM vAtIyAt, tenaiva tal lubdhaM. vAcaivainaM tad vyardhayati |p10 yam u kAmayeta: sarvair enam a.NgaiH sarveNAtmanA samardhayAnIty, etad evAsya yathApUrvam .rju k.lptaM /SaMset. sarvair evainaM tad a.NgaiH sarveNAtmanA samardhayati |p11 sarvair a.NgaiH sarveNAtmanA sam.rdhyate ya evaM veda |c4 |p1 tad Ahur: yathA vAva stotram evaM /Sastram. AgneyISu sAmagAH stuvate, vAyavyayA hotA pratipadyate: katham asya Agneyyo 'nu/SastA bhavantIty |p2 #agner vA etAH sarvAs tanvo yad etA devatAH |p3 sa yad #agniH pravAn iva dahati, tad asya vAyavyaM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p4 atha yad dvaidham iva k.rtvA dahati, dvau vA #indravAyu, tad asyaindravAyavaM rupAM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p5 atha yad uc ca h.rSyati ni ca h.rSyati, tad asya maitrAvaruNaM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsati |p6 sa yad #agnir ghorasaMspar/Sas tad asya vAruNaM rUpaM, taM yad ghorasaMspar/SaM santam mitrak.rtyevopAsate tad asya maitraM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p7 atha yad enaM dvAbhyAm bAhubhyAM dvAbhyAm araNIbhyAm manthanti, dvau vA #a/Svinau, tad asyA/SvinaM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p8 atha yad uccairghoSaH stanayan bababAkurvann iva dahati yasmAd bhUtAni vijante, tad asyaindraM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p9 atha yad enam ekaM santam bahudhA viharanti, tad asya vai/SvadevaM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p10 atha yat sphUrjayan vAcam iva vadan dahati, tad asya sArasvataM rUpaM. tad asya tenAnu/SaMsaty |p11 evam u hAsya vAyavyayaiva pratipadyamAnasya t.rcena-t.rcenaivaitAbhir devatAbhiH stotriyo 'nu/Sasto bhavati |p12 vi/SvebhiH somyam madhv agna indreNa vAyunA \ pibA mitrasya dhAmabhir iti vai/Svadevam ukthaM /SastvA vai/SvadevyA, yajati, yathAbhAgaM tad devatAH prINAti |c5 |p1 devapAtraM vA etad yad vaSaTkAro. vaSaTkaroti, devapAtreNaiva tad devatAs tarpayaty |p2 anuvaSaTkaroti. tad yathAdo '/SvAn vA gA vA punarabhyAkAraM tarpayanty, evam evaitad devatAH punarabhyAkAraM tarpayanti yad anuvaSaTkarotI/mAn |p3 evAgnIn upAsata ity Ahur dhiSNyAn, atha kasmAt pUrvasminn eva juhvati pUrvasmin vaSaTkurvantIti |p4 yad eva somasyAgne vIhIty anuvaSaTkaroti, tena dhiSNyAn prINAty |p5 asaMsthitAn somAn bhakSayantIty Ahur yeSAM nAnuvaSaTkaroti, ko nu somasya sviSTak.rdbhAga iti |p6 yad vAva somasyAgne vIhIty anuvaSaTkaroti, tena iva saMsthitAn somAn bhakSayanti; sa u eva somasya sviSTak.rdbhAgo. vaSaTkaroti |c6 |p1 vajro vA eSa yad vaSaTkAro. yaM dviSyAt taM dhyAyed vaSaTkariSyaMs, tasminn eva taM vajram AsthApayati |p2 Sa.l iti vaSaTkaroti. SaD vA .rtava. .rtUn eva tat kalpayaty, .rtUn pratiSThApayaty. .rtUn vai pratitiSThata idaM sarvam anupratitiSThati yad idaM kiMca |p3 pratitiSThati ya evaM veda |p4 tad u ha smAha #hiraNyadan #baida: etAni vA etena SaT pratiSThApayati. dyaur antarikSe pratiSThitAntarikSam p.rthivyAm p.rthivy apsv ApaH satye satyam brahmaNi brahma tapasIty. etA eva tat pratiSThAH pratitiSThantIr idaM sarvam anupratitiSThati yad idaM kiMca. pratitiSThati ya evaM veda |p5 vauSa.l iti vaSaTkaroty. asau vAva vAv, .rtavaH Sa.l. etam eva tad .rtuSv AdadhAty, .rtuSu pratiSThApayati. yAd.rg iva vai devebhyaH karoti, tAd.rg ivAsmai devAH kurvanti |c7 |p1 trayo vai vaSaTkArA: vajro dhAmachad riktah |p2 sa yam evoccair bali vaSaTkaroti sa vajras |p3 taM-tam praharati dviSate bhrAt.rvyAya vadhaM, yo 'sya st.rtyas tasmai startavai. tasmAt sa bhrAt.rvyavatA vaSaTk.rtyo |p4 'tha yaH samaH saMtato &6 'nirhANarcaH sa dhAmachat |p5 taM-tam prajA/S ca pa/Sava/S cAnUpatiSThAnte. tasmAt sa prajAkAmena pa/SukAmena vaSaTk.rtyo |p6 'tha yenaiva Sa.l avarAdhnoti sa rikto |p7 riNakty AtmAnaM riNakti yajamAnam, pApIyAn vaSaTkartA bhavati pApIyAn yasmai vaSaTkaroti. tasmAt tasyA/SAM neyAt |p8 kiM sa yajamAnasya pApabhadram Adriyeteti ha smAha yo 'sya hotA syAd ity. atraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAd |p9 yaM kAmayeta: yathaivAnIjAno 'bhUt tathaivejAnaH syAd iti, yathaivAsya .rcam brUyAt tathaivAsya vaSaTkuryAt. sad.r/Sam evainaM tat karoti |p10 yaM kAmayeta: pApIyAn syAd ity, uccaistarAm asya .rcam uktvA /SanaistarAM vaSaTkuryAt. pApIyAMsam evainaM tat karoti |p11 yaM kAmayeta: /SreyAn syAd iti, /SanaistarAm asya .rcam uktvoccaistarAM vaSaTkuryAc. chriya evainaM tac chriyAm AdadhAti |p12 saMtatam .rcA vaSaTk.rtyaM, saMtatyai |p13 saMdhIyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |c8 |p1 yasyai devatAyai havir g.rhItaM syAt, tAM dhyAyed vaSaTkariSyan. sAkSAd eva tad devatAm prINAti, pratyakSAd devAtAM yajati |p2 vajro vai vaSaTkAraH, sa eSa prah.rto '/SAnto dIdAya. tasya haitasya na sarva iva /SAntiM veda na pratiSThAM. tasmAd dhApy etarhi bhUyAn iva m.rtyus. tasya haiSaiva /SAntir eSA pratiSThA vAg ity eva. tasmAd vaSaTk.rtya-vaSaTk.rtya vAg ity anumantrayeta, sa enaM /SAnto na hinasti |p3 vaSaTkAra mA &2 mA pram.rkSo mAhaM tvAm pram.rkSam, b.rhatA mana upahvaye vyAnena /SarIram, pratiSThAsi pratiSThAM gacha pratiSThAm mA gamayeti vaSaTkAram anumantrayeta |p4 tad u ha smAha: dIrgham etat sad aprabhv, ojaH saha oja |p5 ity eva vaSaTkAram anumantrayetau/ja/S |p6 ca ha vai saha/S ca vaSaTkArasya priyatame tanvau |p7 priyeNaivainaM tad dhAmnA samardhayati |p8 priyeNa dhAmnA sam.rdhyate ya evaM veda |p9 vAk ca vai prANApAnau ca vaSaTkAras, ta ete vaSaTk.rte-vaSaTk.rte vyutkrAmanti. tAn anumantrayeta: vAg ojaH saha ojo mAyi prANApAnAv ity, Atmany eva tad dhotA vAcaM ca prANApAnau ca pratiSThApayati sarvAyuH sarvAyutvAya |p10 sarvam Ayur eti ya evaM veda |c9 |p1 yaj~No vai devebhya udakrAmat, tam praiSaiH praiSam aichan. yat praiSaiH praiSam aichaMs, tat praiSANAm praiSatvaM |p2 tam purorugbhiH prArocayan. yat purorugbhiH prArocayaMs, tat purorucAm puroruktvaM |p3 taM vedyAm anvavindan. yad vedyAm anvavindaMs, tad veder veditvaM |p4 taM vittaM grahair vyag.rhNata. yad vittaM grahair vyag.rhNata, tad grahANAM grahatvaM |p5 taM vittvA nividbhir nyavedayan. yad vittvA nividbhir nyavedayaMs, tan nividAM nivittvam |p6 mahad vAva naSTaiSy abhy alpaM vechati, yataro vAva tayor jyAya ivAbhIchati sa eva tayoH sAdhIya ichati |p7 ya u eva praiSAn varSIyasovarSIyaso veda sa u eva tAn sAdhIyo veda, naSTaiSyaM hy etad yat praiSAs |p8 tasmAt prahvas tiSThan preSyati |c10 |p1 garbhA vA eta ukthAnAM yan nividas. tad yat purastAd ukthAnAm prAtaHsavane dhIyante, tasmAt parA~Nco garbhA dhIyante parA~NcaH sambhavanti |p2 yan madhyato madhyaMdine dhIyante, tasmAn madhye garbhA dh.rtA |p3 yad antatas t.rtIyasavane dhIyante, tasmAd amuto 'rvA~Nco garbhAH prajAyante prajAtyai |p4 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p5 pe/SA vA eta ukthAnAM yan nividas. tad yat purastAd ukthAnAm prAtaHsavane dhIyante, yathaiva pravayaNataH pe/SaH kuryAt tAd.rk tad. yan madhyato madhyaMdine dhIyante, yathaiva madhyataH pe/SaH kuryAt tAd.rk tad. yad antatas t.rtIyasavane dhIyante, yathaivAvaprajjanataH pe/SaH kuryAt tAd.rk tat |p6 sarvato yaj~Nasya pe/SasA /Sobhate ya evaM veda |c11 |p 1 sauryA vA etA devatA yan nividas. tad yat purastAd ukthAnAm prAtaHsavane dhIyante madhyato madhyaMdine 'ntatas t.rtIyasavana, Adityasyaiva tad vratam anuparyAvartante |p2 paccho vai devA yaj~NaM samabharaMs, tasmAt paccho nividaH /Sasyante |p3 yad vai tad devA yaj~NaM samabharaMs, tasmAd a/SvaH samabhavat. tasmAd Ahur: a/SvaM nividAM /SaMstre dadyAd iti, tad u khalu varam eva dadati |p4 na nividaH padam atIyAd |p5 yan nividaH padam atIyAd, yaj~Nasya tac chidraM kuryAd, yaj~Nasya vai chidraM sravad yajamAno 'nu pApIyAn bhavati. tasmAn na nividaH padam atIyAn |p6 na nividaH pade viparihared. yan nividaH pade vipariharen, mohayed yaj~Nam, mugdho yajamAnaH syAt. tasmAn na nividaH pade vipariharen |p7 na nividaH pade samasyed. yan nividaH pade samasyed, yaj~Nasya tad AyuH sAMhAret, pramAyuko yajamAnaH syAt. tasmAn na nividaH pade samasyet |p8 predam brahma predaM kSatram ity ete eva samasyed, brahmakSatrayoH saM/Srityai. tasmAd brahma ca kSatraM ca saM/Srite |p9 na t.rcaM na catur.rcam ati manyeta nividdhAnam, ekaikaM vai nividaH pAdam .rcaM sUktam prati. tasmAn na t.rcaM na catur.rcam ati manyeta nividdhAnaM, nividA hy eva stotram at/Sastam bhavaty |p10 ekAm pari/SiSya t.rtIyasavane nividaM dadhyAd |p11 yad dve pari/SiSya dadhyAt, prajananaM tad upahanyAd, garbhais tat prajA vyardhayet. tasmAd ekAm eva pari/SiSya t.rtIyasavane nividaM dadhyAn |p12 na sUktena nividam atipadyeta |p13 yena sUktena nividam atipadyeta, na tat punar upanivarteta, vAstuham eva tad |p14 anyat taddaivataM tacchandasaM sUktam Ah.rtya tasmin nividaM dadhyAn |p15 mA pra gAma patho vayam iti purastAt sUktasya /SaMsati |p16 patho vA eSa praiti yo yaj~Ne muhyati. mA yaj~NAd indra somina iti, yaj~NAd eva tan na pracyavate |p17 mAnta sthur no arAtaya ity, arAtIyata eva tad apahanti |p18 yo yaj~Nasya prasAdhanas tantur deveSv AtataH \ tam AhutaM na/SImahIti |p19 prajA vai tantuH, prajAm evAsmA etat saMtanoti |p20 mano nv A huvAmahe nArA/SaMsena someneti |p21 manasA vai yaj~Nas tAyate, manasA kriyate |p22 saiva tatra prAya/ScittiH prAya/ScittiH |c12 {adhyAya 12, khaNDaH 1-13} |p1 devavi/SaH kalpayitavyA, ity Ahu/S, chanda/S chandasi pratiSThApyam iti. /SoMsAvom ity Ahvayate prAtaHsavane tryakSareNa, /SaMsAmodaivom ity adhvaryuH pratig.rNAti pa~NcAkSareNa. tad aSTAkSaraM sampadyate. 'STAkSarA vai gAyatrI, gAyatrIm eva tat purastAt prAtaHsavane 'cIk.lpatAm |p2 ukthaM vAcIty Aha /SastvA caturakSaram, om uktha/SA ity adhvaryu/S caturakSaraM. tad aSThAkSaraM sampadyate. 'STAkSarA vai gAyatrI, gAyatrIm eva tad ubhayataH prAtaHsavane 'cIk.lpatAm |p3 adhvaryo /SoMsAvom ity Ahvayate madhyaMdine Sa.lakSareNa, /SaMsAmodaivom ity adhvaryuH pratig.rNAti pa~NcAkSareNa. tad ekAda/SAkSaraM sampadyata. ekAda/SAkSarA vai triSTup, triSTubham eva tat purastAn madhyaMdine 'cIk.lpatAm. ukthaM vAcIndrAyety Aha /SastvA saptAkSaram, om uktha/SA ity adhvaryu/S caturakSaraM. tad ekAda/SAkSaraM sampadyata. ekAda/SAkSarA vai triSTup, triSTubham eva tad ubhayato madhyaMdine 'cIk.lpatAm |p4 adhvaryo /So/SoMsAvom ity Ahvayate t.rtIyasavane saptAkSareNa, /SaMsAmodaivom ity adhvaryuH pratig.rNAti pa~NcAkSareNa. tad dvAda/SAkSaraM sampadyate. dvAda/SAkSAra vai jagatI, jagatim eva tat purastAt t.rtIyasavane 'cIk.lpatAm. ukthaM vAcIndrAya devebhya ity Aha /SastvaikAda/SAkSaram, om ity adhvaryur ekAkSaraM. tad dvAda/SAkSaraM sampadyate. dvAda/SAkSara vai jagatI, jagatIm eva tad ubhayatas t.rtIyasavane 'cIk.lpatAM |p5 tad etad .rSiH pa/Syann abhyanUvAca |p6 yad gAyatre adhi gAyatram AhitaM traiSTubhAd vA traiSTubhaM niratakSata \ yad vA jagaj jagaty Ahitam padaM ya it tad vidus te am.rtatvam Ana/Sur ity |p7 etad vai tac chanda/S chandasi pratiSThApayati |p8 kalpayati devavi/So ya evaM veda |c13 |p1 #prajApatir vai yaj~NaM chandAMsi devebhyo bhAgadheyAni vyabhajat. sa gAyatrIm evAgnaye #vasubhyaH prAtaHsavane 'bhajat, triSTubham #indrAya #rudrebhyo madhyaMdine, jagatIM #vi/Svebhyo devebhya Adityebhyas t.rtIyasavane |p2 'thAsya yat svaM chanda AsId anuSTup, tAm udantam abhy udauhad achAvAkIyAm abhi. sainam abravId anuSTup: tvaM nv eva devAnAm pApiSTho 'si, yasya te 'haM svaM chando 'smi, yAm modantam abhy udauhIr achAvAkIyAm abhiti. tad ajAnAt, sa svaM somam Aharat, sa sve some 'gram mukham abhi paryAharad anuSTubhaM. tasmAd v anuSTub agriyA mukhyA yujyate sarveSAM savanAnAm |p3 agriyo mukhyo bhavati, /SreSThatAm a/Snute ya evaM veda |p4 sve vai sa tat some 'kalpayat. tasmAd yatra kva ca yajamAnava/So bhavati, kalpata eva yaj~No 'pi |p5 tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAn yajamAno va/SI yajate |c14 |p1 #agnir vai devAnAM hotAsIt, tam m.rtyur bahiSpavamAne 'sIdat. so 'nuSTubhAjyam pratyapadyata, m.rtyum eva tat paryakrAmat. tam Ajye 'sIdat. sa pra:ugeNa pratyapadyata, m.rtyum eva tat paryakrAmat |p2 tam mAdhyaMdine pavamAne 'sIdat. so 'nuSTubhA marutvatIyam pratyapadyata, m.rtyum eva tat paryakrAmat. tam mAdhyaMdine b.rhatISu nA/Saknot sattum. prANA vai b.rhatyaH, prANAn eva tan nA/Saknod vyavaituM. tasmAn mAdhyaMdine hotA b.rhatISu stotriyeNaiva pratipadyate. prANA vai b.rhatyaH, prANAn eva tad abhi pratipadyate |p3 taM t.rtIyapavamAne 'sIdat. so 'nuSTubhA vai/Svadevam pratyapadyata, m.rtyum eva tat paryakrAmat. taM yaj~NAyaj~NIye 'sIdat. sa vai/SvAnarIyeNAgnimArutam pratyapadyata, m.rtyum eva tat paryakrAmad. vajro vai vai/SvAnarIyam pratiSThA yaj~NAyaj~NIyaM, vajreNaiva tat pratiSThAyA m.rtyuM nudate. sa sarvAn pA/SAn sarvAn sthANUn m.rtyor atimucya svasty evodamucyata, svasty eva hotonmucyate sarvAyuH sarvAyutvAya |p4 sarvam Ayur eti ya evaM veda |c15 |p1 #indro vai #v.rtraM hatvA nAst.rSIti manyamAnaH parAH parAvato 'gachat, sa paramAm eva parAvatam agachad. anuSTub vai paramA parAvad, vAg vA anuSTup. sa vAcam pravi/SyA/Sayat, taM sarvANi bhUtAni vibhajyAnvaichaMs. tam pUrvedyuH pitaro 'vindann, uttaram ahar devAs. tasmAt pUrvedyuH pit.rbhyaH kriyata, uttaram ahar devAn yajante |p2 te 'bruvann: abhiSuNavAmaiva, tathA vAva na A/SiSTham AgamiSyatIti. tatheti. te 'bhyaSuNvaMs, ta A tvA rathAM yathotaya ity evainam Avartayann, idaM vaso sutam andha ity evaibhyaH sutakIrtyAm Avir abhavad, indra nedIya ed ihIty evainam madhyam prApAdayantA/gatendreNa |p3 yaj~Nena yajate, sendreNa yaj~Nena rAdhnoti ya evaM veda |c15 |p1 #indraM vai #v.rtraM jaghnivAMsaM nAst.rteti manyamAnAH sarvA devatA ajahus, tam #maruta eva svApayo nAjahuH. prANA vai #marutaH svApayaH, prANA haivainam tan nAjahus. tasmAd eSo 'cyutaH svApimAn pragAthaH /Sasyata: A svApe svApibhir ity |p2 api ha yady aindram evAta UrdhvaM chandaH /Sasyate, tad dha sarvam marutvatIyam bhavaty, eSa ced acyutaH svApimAn pragAthaH /Sasyata: A svApe svApibhir iti |c17 |p1 brAhmaNaspatyam pragAthaM /SaMsati |p2 b.rhaspatipurohitA vai devA ajayan svargaM lokaM, vy asmi~Ml loke 'jayanta. tathaivaitad yajamAno b.rhaspatipurohita eva jayati svargaM lokaM, vy asmi~Ml loke jayate |p3 tau vA etau pragAthAv astutau santau punarAdAyaM /Sasyete. tad Ahur: yan na kiM canAstutaM sat punarAdAyaM /Sasyate, 'tha kasmAd etau pragAthAv astutau santau punarAdAyaM /Sasyete iti |p4 pavamAnokthaM vA etad yan marutvatIyaM. SaTsu vA atra gAyatrISu stuvate SaTsu b.rbatISu tis.rSu triSTupsu, sa vA eSa trichandAH pa~Ncada/So mAdhyaMdinaH pavamAnas. tad AhuH: kathaM ta eSa trichandAH pa~Ncada/So mAdhyaMdinaH pavamAno 'nu/SAsto bhavatIti |p5 ye eva gAyatryA uttare pratipado yo gAyatro 'nucaras, tAbhir evAsya gAyatryo 'nu/SastA bhavanty; etAbhyAm evAsya pragAthAbhyAm b.rhatyo 'nu/SastA bhavanti |p6 tAsu vA etAsu b.rhatISu sAmagA rauravayaudhAjayAbhyAm punarAdAyaM stuvate. tasmAd etau pragAthAv astutau santau punarAdAyaM /Sasyete, tac chastreNa stotram anvaiti |p7 ye eva triSTubhau dhAyye yat traiSTubhaM nividdhAnam, tAbhir evAsya triSTubho 'nu/SastA bhavanty |p8 evam u hAsyaiSa trichandAH pa~Ncada/So mAdhyaMdinaH pavamAno 'nu/Sasto bhAvati ya evaM veda |c18 |p1 dhAyyAH /SaMsati |p2 dhAyyAbhir vai #prajApatir imA~Ml lokAn adhayad yaM-yaM kAmam akAmayata |p3 tathaivaitad yajamAno dhAyyAbhir evemA~Ml lokAn dhayati yaM-yaM kAmAM kAmayate ya evaM veda yad eva dhAyyA+H \ |p4 yatra-yatra vai devA yaj~Nasya chidraM nirajAnaMs, tad dhAyyAbhir apidadhus, tad dhAyyAnAM dhAyyAtvam |p5 achidreNa hAsya yaj~NeneSTam bhavati ya evaM veda yad v eva dhAyyA+H \ |p6 syUma haitad yaj~Nasya yad dhAyyAs. tad yathA sUcyA vAsaH saMdadhad iyAd, evam evaitAbhir yaj~Nasya chidraM saMdadhad eti ya evaM veda yad v eva dhAyyA+H \ |p7 tAny u vA etAny upasadAm evokthAni yad dhAyyA. agnir netety AgneyI prathamopasat, tasyA etad ukthaM. tvaM soma kratubhir iti saumyA dvitIyopasat, tasyA etad uktham. pinvanty apa iti vaiSNavI t.rtIyopasat, tasyA etad ukthaM |p8 yAvantaM ha vai saumyenAdhvareNeSTvA lokaM jayati, tam ata ekaikayopasadA jayati ya evaM veda ya/S caivaM vidvAn dhAyyAH /SaMsati |p9 tad dhaika Ahus: tAn vo maha iti /SaMsed, etAM vAva vayam #bharateSu /SasyamAnAm abhivyajAnIma iti vadantas |p10 tat-tan nAd.rtyaM |p11 yad etAM /SaMsed, I/SvaraH parjanyo 'varSToH=(W) |p12 pinvanty apa ity eva /SaMsed |p13 v.rSTivani padam, #maruta iti mArutam, atyaM na mihe vi nayantIti vinItavad. yad vinItavat tad vikrAntavad, yad vikrAntavat tad vaiSNavaM. vAjinam itIndro vai vAjI. tasyAM vA etasyAM catvAri padAni: v.rSTivani mArutaM vaiSNavam aindraM |p14 sA vA eSA t.rtIyasavanabhAjanA satI madhyaMdine /Sasyate. tasmAd dhedam #bharatAnAm pa/SavaH sAyaMgoSThAH santo madhyaMdine saMgavinIm Ayanti. so jagatI, jAgatA hi pa/Sava, AtmA yajamAnasya madhyaMdinas, tad yajamAne pa/SUn dadhAti |c19 |p1 #marutvatIyam pragAthaM /Sansati. pasavo vai #marutaH, pa/SavaH pragAthaH, pa/SUnAm avaruddhyai |p2 janiSThA ugraH sahase turAyeti sUktam /SaMsati. tad vA etad yajamAnajananam eva sUktaM, yajamAnaM ha vA etena yaj~NAd devayonyai prajanayati |p3 tat saMjayam bhavati. saM ca jayati vi ca jayata |p4 etad gaurivItaM. #gaurivItir ha vai #/SAktyo nediSThaM svargasya lokasyAgachat, sa etat sUktam apa/Syat, tena svargaM lokam ajayat. tathaivaitad yajamAna etena sUktena svargaM lokaM jayati |p5 tasyArdhAH /SastvArdhAH pari/SiSya madhye nividaM dadhAti |p6 svargasya haiSa lokasya roho yan nivit |p7 svargasya haital lokasyAkramaNaM yan nivit. tAm AkramamANa iva /SaMsed, upaiva yajamAnaM nig.rhNIta yo 'sya priyaH syAd. iti nu svargakAmasyA/thAbhicarato. |p8 yaH kAmayeta: kSatreNa vi/SaM hanyAm iti, tris tarhi nividA sUktaM vi/SaMset. kSatraM vai nivid viT sUktaM, kSatreNaiva tad vi/SaM hanti |p9 yaH kAmayeta: vi/SA kSatraM hanyAm iti, tris tarhi sUkteua nividaM vi/SaMset. kSatraM vai nivid viT sUktAM, vi/Saiva tat kSatraM hanti |p10 ya u kAmayetobhayata enaM vi/SaH paryavachinadAnIty, ubhayatas tarhi nividaM vyAhvayItobhayata evainaM tad vi/SaH paryavachinattI/ti |p11 nv abhicarata, itarathA tv eva svargakAmasya |p12 vayaH sinparNA upa sedur indram ity uttamayA paridadhAti |p13 priyamedhA .rSayo nAdhamAnAH \ |p14 apa dhvAntam UrNuhIti. yena tamasA prAv.rto manyeta tan manasA gached, apa haivAsmAt tal lupyate |p15 pUrdhi cakSur iti cakSuSI marIm.rjyetA/jarasaM |p16 ha cakSuSmAn bhavati ya evAM veda |p17 mumugdhy asmAn nidhayeva baddhAn iti. pA/SA vai nidhA, mumugdhy asmAn pA/SAd iva baddhAn ity eva tad Aha |c20 |p1 #indro vai #v.rtraM haniSyan sarvA devatA abravId: anu mopatiSThadhvam, upa mA hvayadhvam iti. tatheti. taM haniSyanta Adravan. so 'ven: mAM vai haniSyanta Adravanti, hantemAn bhISayA iti. tAn abhi prA/SvasIt, tasya /SvasathAd ISamANA vi/Sve devA adravan. #maruto hainaM nAjahuH: prahara bhagavo jahi vIrayasvety evainam etAM vAcaM vadanta upAtiSThanta. tad etad .rSiH pa/Syann abhyanUvAca: v.rtrasya tvA /SvasathAd ISamANA vi/Sve devA Ajahur ye sakhAyaH \ marudbhir indra sakhyaM te astv athemA vi/SvAH p.rtanA jayAsIti. so 'ved: ime vai kila me sacivA, ime mAkAmayanta, hantemAn asminn uktha AbhajA iti. tAn etasminn uktha Abhajad, atha haite tarhy ubhe eva niSkevalye ukthe Asatur |p2 marutvatIyaM grahaM g.rhNAti, marutvatIyam pragAthaM /SaMsati, marutvatIyaM sUktaM /SaMsati, marutvatIyAm nividaM dadhAti: #marutAM sA bhaktir |p3 marutvatIyam ukthaM /SastvA marutvatIyayA yajati, yathAbhAgaM tad devatAH prINAti |p4 ye tvAhihatye maghavann avardhan ye /SAmbare harivo ye gaviSTau \ ye tvA nUnam anumadanti viprAH pibendra somaM sagaNo marudbhir iti |p5 yatra-yatraivaibhir vyajayata yatra-yatra vIryam akarot, tad evaitat samanuvedyendreNainAn sasomapIthAn karoti |c21 |p1 #indro vai #v.rtraM hatvA sarvA vijitIr vijityAbravIt #prajApatim: aham etad asAni yat tvam, aham mahAn asAnIti. sa #prajApatir abravId: atha ko 'ham iti. yad evaitad avoca, ity abravIt. tato vai #ko nAma #prajApatir abhavat; #ko vai nAma #prajApatir. yan mahAn #indro 'bhavat, tan #mahendrasya mahendratvaM |p2 sa mahAn bhUtvA devatA abravId: uddhAram ma uddharateti. yathApy etarhIchati, yo vai bhavati yaH /SreSThatAm a/Snute (sa mahAn bhavati). taM devA abruvan: svayam eva brUSva yat te bhaviSyatIti. sa etam mAhendraM graham abrUta, mAdhyaMdinaM savanAnAM, niSkevalyam ukthAnAM, triSTubhaM chandasAm, p.rSThaM sAmnAM. tam asmA uddhAram udaharanu. |p3 ud asmA uddhAraM haranti ya evaM veda |p4 tAM devA abruvan: sarvaM vA avocathA, api no 'trAstv iti. sa nety abravIt, kathaM vo 'pisyAd iti. tam abruvann: apy eva no 'stu maghavann iti. tAn IkSataiva |c22 |p1 te devA abruvann: iyaM vA #indrasya priyA jAvA vAvAtA #prAsahA nAmAsyAm evechAmahA iti. tatheti. tasyAm aichanta. sainAn abravIt: prAtar vaH prativaktAsmIti. tasmAt striyaH patyAv ichante, tasmAd u stry anurAtram patyAv ichate. tAm prAtar upAyan, saitad eva pratyapadyata: |p2 yad vAvAna purutamam purASA.l A v.rtrahendro nAmAny aprAH \ aceti prAsahas patis tuviSmAn itI/ndro |p3 vai prAsahas patis tuviSmAn |p4 yadIm u/SmAsi kartave karat tad iti. yad evaitad avocAmAkarat tad ity evainAMs tad abravIt |p5 te devA abruvann: apy asyA ihAstu, yA no 'smin na vai kam avidad iti. tatheti. tasyA apy atrAkurvaMs |p6 tasmAd eSAtrApi /Sasyate: yad vAvAna purutamam purASA.l iti |p7 senA vA #indrasya priyA jAyA vAvAtA #prAsahA nAma, #ko nAma #prajApatiH /Sva/Suras. tad yAsya kAme senA jayet, tasyA ardhAt tiSThaMs t.rNam ubhayataH parichidyetarAM senAm abhy asyet: #prAsahe #kas tvA pa/SyatIti. tad yathaivAdaH snuSA /Sva/SurA.l lajjamAnA nilIyamAnaity, evam eva sA senA bhajyamAnA nilIyamAnaiti yatraivaM vidvAMs t.rNam ubhayataH parichidyetarAM senaM abhy asyati: #prAsahe #kas tvA pa/SyatIti |p8 tAn #indra uvAcApi vo 'trAstv iti. te devA abruvan: virAD yAjyAstu niSkevalyasya yA trayastriM/SadakSarA |p9 trayastriM/Sad vai devA: aSTau #vasava, ekAda/Sa #rudrA, dvAda/SAdityAH, #prajApati/S ca #vaSaTkAra/S ca. devatA akSarabhAjaH karoty, akSaram-akSaram eva tad devatA anuprapibanti, devapAtreNaiva tad devatAs t.rpyanti |p10 yaM kAmayetAnAyatanavAn syAd ity, avirAjAsya yajed gAyatryA vA t.rSTubhA vAnyena vA chandasA, vaSaTkuryAd: anAyatanavantam evainaM tat karoti |p11 yaM kAmayetAyatanavAn syAd iti, virAjAsya yajet: pibA somam indra mandatu tvety etayAyatanavantam evainaM tat karoti |c23 |p1 .rk ca vA idam agre sAma cAstAM saiva nAma .rg AsId amo nAma sAma. sA vA .rk sAmopAvadan: mithunaM saMbhavAva prajAtyA iti. nety abravIt sAma, jyAyAn vA ato mama mahimeti. te dve bhUtvopAvadatAM, te na prati cana samavadata. tAs tisro bhUtvopAvadaMs, tat tis.rbhiH samabhavad. yat tis.rbhiH samabhavat tasmAt tis.rbhiH stuvanti, tis.rbhir udgAyanti; tis.rbhir hi sAma sammitaM. tasmAd ekasya bahvyo jAyA bhavanti, naikasyai bahavaH patayo. yad vai tat sA cAma/S ca samabhavatAM, tat sAmAbhavat, tat sAmnaH sAmatvaM |p2 sAman bhavati ya evaM veda |p3 yo vai bhavati yaH /SreSThatAm a/Snute sa sAman bhavaty, asAmanya iti hi nindanti |p4 te vai pa~NcAnyad bhUtvA pa~NcAnyad bhUtvAkalpetAm: AhAvA/S ca hiMkAra/S ca prastAva/S ca prathamA ca .rg udgItha/S ca, madhyamA ca pratihAra/S cottamA ca nidhanaM ca vaSaTkAra/S ca |p5 te yat pa~NcAnyad bhUtvA pa~NcAnyad bhUtvAkalpetAM, tasmAd AhuH: pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/Sava iti |p6 yad u virAjaM da/SinIm abhisamapadyetAM, tasmAd Ahur: virAji yaj~No da/SinyAm pratiSThita ity |p7 AtmA vai stotriyaH, prajAnurUpaH, patnI dhAyyA, pa/SavaH pragAtho, g.rhAH sUktaM |p8 sa vA asmiM/S ca loke 'muSmiM/S ca prajayA ca pa/Subhi/S ca g.rheSu vasati ya evaM veda |c24 |p1 stotriyaM /SaMsaty, AtmA vai stotriyas |p2 tam madhyamayA vAcA /SaMsaty, AtmAnam eva tat saMskurute |p3 'nurUpaM /SaMsati, prajA vA anurUpaH |p4 sa uccaistarAm ivAnurUpaH /SaMstavyaH, prajAm eva tac chreyasIm AtmanaH kurute |p5 dhAyyAM /SaMsati, patnI vai dhAyyA |p6 sA nIcaistarAm iva dhAyyA /SaMstavyA |p7 prativAdinI hAsya g.rheSu patnI bhavati yatraivaM vidvAn nIcaistarAM dhAyyAM /SaMsati |p8 pragAthaM /SaMsati |p9 sa svaravatyA vAcA /SaMstavyaH. pa/Savo vai svaraH, pa/SavaH pragAthaH, pa/SUnAm avaruddhyA |p10 indrasya nu vIryANI pra vocam iti sUktAM /SaMsati |p11 tad vA etat priyam #indrasya sUktaM niSkevalyaM hairaNyastUpam. etena vai sUktena #hiraNyastUpa #A.Ngirasa #indrasya priyaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p12 upendrasya priyaM dhAma gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM veda |p13 g.rhA vai pratiSThA sUktaM. tat pratiSThitatamayA vAcA /SaMstavyaM. tasmAd yady api dUra iva pa/SU~Ml labhate, g.rhAn evainAn AjigamiSati; g.rhA hi pa/SUnAm pratiSThA pratiSThA |c25 {adhyAya 13, khaNDaH 1-14} |p1 somo vai rAjAmuSmi~Ml loka AsIt, taM devA/S ca .rSaya/S cAbhyAdhyAyan: katham ayam asmAn somo rAjAgached iti. te 'bruvaM/S chandAMsi: yUyaM na imaM somaM rAjAnam Aharateti. tatheti. te suparNA bhUtvodapataMs. te yat suparNA bhUtvodapataMs, tad etat #sauparNam ity AkhyAnavida AcakSate |p2 chandAMsi vai tat somaM rAjAnam achAcaraMs. tAni ha tarhi caturakSarANi-caturakSarANy eva chandAMsy Asan. sA jagatI caturakSarA prathamodapatat. sA patitvArdham adhvano gatvA/SrAmyat, sA parAsya trINy akSarANy ekAkSarA bhUtvA dIkSAM ca tapa/S ca harantI punar abhyavApatat. tasmAt tasya vittA dIkSA vittaM tapo yasya pa/SavaH santi. jAgatA hi pa/Savo, jagatI hi tAn Aharad |p3 atha triSTub udapatat. sA patitvA bhUyo 'rdhAd adhvano gatvA/SrAmyat, = sA parAsyaikam akSaraM tryakSarA bhUtvA dakSinA harantI punar abhyavApatat. tasmAn madhyaMdine dakSiNA nIyante triSTubho loke, triSTub bhi tA Aharat |c26 |p1 te devA abruvan gAyatrIM. tvaM na imaM somaM rAjAnam Ahareti. sA tathety abravIt, tAM vai mA sarveNa svastyayanenAnumantrayadhvam iti. tatheti. sodapatat, tAM devAH sarveNa svastyayanenAnvamantrayanta: preti ceti cety. etad vai sarvaM svastyayanaM yat preti ceti ceti. tad yo 'sya priyaH syAt tam etenAnumantrayeta: preti ceti ceti, svasty eva gachati, svasti punar Agachati |p2 sA patitvA somapAlAn bhISayitvA padbhyAM ca mukhena ca somaM rAjAnaM samag.rbhNAd, yAni cetare chandasI akSarANy ajahitAM tAni copasamag.rbhNAt |p3 tasyA anuvis.rjya #k.r/SAnuH somapAlaH savyasya pado nakham achidat, tac chalyako 'bhavat, tasmAt sa nakham iva. yad va/Sam asravat sA va/SAbhavat, tasmAt sA havir ivAtha yaH /Salyo yad anIkam Asit sa sarpo nirdaM/Sy abhavat, sahasaH svAjo. yAni parNAni te manthAvalA, yAni snAvAni te gaNDUpadA, yat tejanaM so 'ndhAhiH. so sA tatheSur abhavat |c27 |p1 sA yad dakSiNena padA samag.rbhNAt, tat prAtaHsavanam abhavat. tad gAyatrI svam Ayatanam akuruta, tasmAt tat sam.rddhatamam manyante sarveSAM savanAnAm. agriyo mukhyo bhavati, /SreSThatAm a/Snute ya evaM vedAtha yat savyena padA samag.rbhNAt, tan mAdhyaMdinaM savanam abhavat. tad visraMsata, tad visrastaM nAnvApnot pUrvaM savanaM. te devAH prAjij~NAsanta, tasmiMs triSTubhAM chandasAm adadhur #indraM devatAnAM, tena tat samAvadvIryam abhavat pUrveNa savanenobhAbhyAM savanAbhyAM samAvadvIryAbhyAM samAvajjAmIbhyaM rAdhnoti ya evaM vedAtha yan mukhena samag.rbhNAt, tat t.rtIyasavanam abhavat |p2 tasya patantI rasam adhayat, tad dhItarasaM nAnvApnot pUrve savane. te devAH prAjij~NAsanta, tat pa/SuSv apa/SyaMs. tad yad A/Siram avanayanty, Ajyena pa/SunA caranti, tena tat samAvadvIryam abhavat pUrvAbhyAM savanAbhyAM |p3 sarvaiH savanaiH samAvadvIryaiH samAvajjAmibhI rAdhnoti ya evaM veda |c28 |p1 te vA ime itare chandasI gAyatrIm abhyavadetAM: vittaM nAv akSarANy anuparyAgur iti. nety abravId gAyatrI, yathAvittam eva na iti. te deveSu pra/Snam aitAM, te devA abruvan: yathAvittam eva va iti. tasmAd dhApy etarhi vittyAM vyAhur: yathAvittam eva na iti. tato vA aSTAkSarA gAyatry abhavat, tryakSarA triSTub, ekAkSarA jagatI |p2 sASTAkSarA gAyatrI prAtaHsavanam udayachan, nA/Saknot triSTup tryakSarA mAdhyaMdinaM savanam udyantuM. tAM gAyatry ahravId: AyAny, api me 'trAstv iti. sA tathety abravIt triSTup, tAM vai maitair aSTAbhir akSarair upasaMdhehIti. tatheti. tAm upasamadadhAd. etad vai tad gAyatryai madhyaMdine yan marutvatIyasyottare pratipado ya/S cAnucaraH. saikAda/SAkSarA bhUtvA mAdhyaMdinaM savanam udayachan |p3 nA/Saknoj jagaty ekAkSarA t.rtiyasavanam udyantuM. tAM gAyatry abravId: AyAny, api me 'trAstv iti. sA tathety abravIj jagati, tAM vai maitair ekAda/Sabhir akSarair upasaMdhehIti. tatheti. tAm upasamadadhAd. etad vai tad gAyatryai t.rtIyasavane yad vai/Svadevasyottare pratipado ya/S cAnucaraH. sA dvAda/SAkSarA bhUtvA t.rtIyasavanam udayachat |p4 tato vA aSTAkSarA gAyatry abhavad, ekAda/SAkSarA triSTub, dvAda/SAkSarA jagatI |p5 sarvai/S chandobhiH samAvadvIryaiH samAvajjAmibhI rAdhnoti ya evaM vedai/kaM |p6 vai sat tat tredhAbhavat. tasmAd Ahur: dAtavyam evaM viduSa ity, ekaM hi sat tat tredhAbhavat |c29 |p1 te devA abruvann #AdityAn: yuSmAbhir idaM savanam udyachAmeti. tatheti. tasmAd AdityArambhaNaM t.rtIyasavanam, AdityagrahaH purastAt tasya |p2 yajaty: AdityAso aditir mAdayantAm iti madvatyA rUpasam.rddhayA. madvad vai t.rtIyasavanasya rUpaM |p3 nAnuvASaTkaroti, na bhakSayati. saMsthA vA eSA yad anunvaSaTkAraH, saMsthA bhakSaH, prANA #AdityA: net prANAn saMsthApayAnIti |p4 ta #AdityA abruvan #savitAraM: tvayedaM saha savanam udyachAmeti. tatheti. tasmAt sAvitrI pratipad bhavati vai/Svadevasya, sAvitragrahaH purastAt tasya. yajati: damUnA devaH savitA vareNya iti madvatyA rUpasam.rddhayA. madvad vai t.rtIyasavanasya rUpaM. nAnunvaSaTkaroti, na bhakSayati. saMsthA vA eSA yad anunvaSaTkAraH, saMsthA bhakSaH, prANaH #savitA: net prANaM saMsthApayAnIty |p5 ubhe vA eSa ete savane vipibati yat #savitA: prAtaHsavanaM ca t.rtIyasavanaM ca. tad yat pibavat sAvitryai nividaH padam purastAd bhavati madvad upariSTAd, ubhayor evainaM tat savanayor Abhajati: prAtaHsavane ca t.rtIyasavane ca |p6 bahvyaH prAtar vAyavyAH /Sasyanta, ekA t.rtIyasavane. tasmAd UrdhvAH puruSasya bhUyAMsaH prANA yac cAvA~Nco |p7 dyAvAp.rthivIyaM /SaMsati. dyAvAp.rthivI vai pratiSThe: iyam eveha pratiSThAsAv amutra. tad yad dyAvAp.rthivIyaM /SaMsati, pratiSThayor evainaM tat pratiSThApayati |c30 |p1 ArbhavaM /SaMsaty |p2 #.rbhavo vai deveSu tapasA somapItham abhyajayaMs. tebhyaH prAtaHsavane &0,1 'vAcikalpayiSaMs, tAn #agnir #vasubhiH prAtaHsavanAd anudata. tebhyo mAdhyaMdine savane &0,1 'vAcikalpayiSaMs, tAn #indro #rudrair mAdhyaMdinAt savanAd anudata. tebhyas t.rtIyasavane &0,1 'vAcikalpayiSaMs, tAn #vi/Sve devA anonudyanta: neha pAsyanti neheti. sa #prajApatir abravIt #savitAraM: tava vA ime 'ntevAsAs, tvam evaibhiH sampibasveti. sa tathety abravIt #savitA, tAn vai tvam ubhayataH paripibeti. tAn #prajApatir ubhayataH paryapibat |p3 te ete dhAyye anirukte prAjApatye /Sasyete abhita ArbhavaM: surupak.rtnum Utaye, 'yaM vena/S codayat p.r/SnigarbhA iti. #prajApatir evainAMs tad ubhayataH paripibati. tasmAd u /SreSThI pAtre rocayaty eva yaM kAmayate taM |p4 tebhyo vai devA apaivAbIbhatsanta manuSyagandhAt, ta ete dhAyye antaradadhata: yebhyo mAtai, vA pitra iti |c31 |p1 vai/SvadevaM /SaMsati |p2 yathA vai prAja evaM vai/SvadevaM. tad yathAntaraM janatA evaM sUktAni, yathAraNyAny evaM dhAyyAs. tad ubhayato dhAyyAm paryAhvayate. tasmAt tAny araNyAni santy anaraNyAni m.rgai/S ca vayobhi/S ceti ha smAha |p3 yathA vai puruSa evaM vai/SvadevaM. tasya yathAvantaram a.NgAny evaM sUktAni, yathA parvANy evaM dhAyyAs. tad ubhayato dhAyyAm paryAhvayate. tasmAt puruSasya parvANi /SithirANi santi d.r.lhAni, brahmaNA hi tAni dh.rtAni |p4 mUlaM vA etad yaj~Nasya yad dhAyyA/S ca yAjyA/S ca. tad yad anyA-anyA dhAyyA/S ca yAjyA/S ca kuryur, unmUlam eva tad yaj~NaM kuryus. tasmAt tAH samAnya eva syuH |p5 pA~NcajanyaM vA etad ukthaM yad vai/SvadevaM. sarveSAM vA etat pa~NcajanAnAm uktham: devamanuSyANAM gandharvApsarasAM sarpANAM ca pitRNAM caiteSAM vA etat pa~Ncaja~NAnAm ukthaM |p6 sarva enam pa~NcajanA vidur, ainam pa~Ncinyai janatAyai havino gachanti ya evaM veda |p7 sarvadevatyo vA eSa hotA yo vai/SvadevaM /SaMsati. sarvA di/So dhyAyec chaMsiSyan, sarvAsv eva tad dikSu rasaM dadhAti |p 8 yasyAm asya di/Si dveSyaH syAn na tAM dhyAyed, anuhAyaivAsya tad vIryam Adatte |p9 'ditir dyaur aditir antarikSam ity uttamayA paridadhAtIyaM vA #aditir iyaM dyaur iyaM antarikSam |p10 aditir mAtA sa pitA sa putra itIyaM vai mAteyam piteyam putro |p11 vi/Sve devA aditiH pa~Nca janA ity, asyAM vai #vi/Sve devA asyAm pa~NcajanA |p12 aditir jAtam aditir janitvam itIyaM vai jAtam iyaM janitvaM |p13 dviH pacchaH paridadhAti. catuSpAdA vai pa/SavaH, pa/SUnAm avaruddhyai. sak.rd ardharca/SaH, pratiSThAyA eva. dvipratiSTho vai puruSa/S catuSpAdAH pa/Savo, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati |p14 sadaiva pa~NcajanIyayA paridadhyAt. tad upasp.rsan bhUmim paridadhyat. tad yasyAm eva yaj~NaM sambharati, tasyAm evainaM tad antataH pratiSThApayati |p15 vi/Sve devAH /S.rNutemaM havam ma iti vai/Svadevam ukthaM /SastvA vai/SvadevyA yajati, yathAbhAgaM tad devatAH prINAti |c32 |p1 AgneyI prathamA gh.rtayAjyA, saumI saumyayAjyA, vaiSNavI gh.rtayAjyA. tvaM soma pit.rbhiH saMvidAna iti saumyasya pit.rmatyA yajati |p2 ghnauti vA etat somaM yad abhiSuNvanti, tasyaitAm anustaraNIM kurvanti yat saumyaH. pit.rbhyo vA anustaraNI, tasmAt saumyasya pit.rmatyA yajaty |p3 avadhiSur vA etat somaM yad abhyasuSavus, tad enam punaH sambhAvayanti |p4 punar ApyAyayanty upasadAM rUpeNopasadAM kila vai tad rUpaM yad etA devatA: #agniH #somo #viSNur iti |p5 pratig.rhya saumyaM hotA pUrva/S chandogebhyo 'vekSeta |p6 taM haike pUrvaM chandogebhyo haranti. tat tathA na kuryAd. vaSaTkartA prathamaH sarvabhakSAn bhakSayatIti ha smAha, tenaiva rUpeNa tasmAd vaSaTkartaiva pUrvo 'vekSetAthainaM chandogebhyo haranti |c33 |p1 #prajApatir vai svAM duhitaram abhyadhyAyad, divam ity anya Ahur #uSasam ity anye. tAm .r/Syo bhUtvA rohitam bhUtAm abhyait. taM devA apa/Syann: Ak.rtaM vai #prajApatiH karotIti. te tam aichan ya enam AriSyaty, etam anyonyasmin nAvindaMs. teSAM yA eva ghoratamAs tanva AsaMs, tA ekadhA samabharaMs. tAH sambh.rtA eSa devo 'bhavat, tad asyaitad bhUtavan nAma |p2 bhavati vai sa yo 'syaitad evaM nAma veda |p3 taM devA abrUvann: ayaM vai #prajApatir ak.rtam akar, imaM vidhyeti. sa tathety abravIt, sa vai vo varaM v.rNA iti. v.rNISveti. sa etam eva varam av.rNIta: pa/SUnAm AdhipatyaM. tad asyaitat pa/Suman nAma |p4 pa/SumAn bhavati yo 'syaitad evaM nAma veda |p5 tam abhyAyatyAvidhyat, sa viddha Urdhva &0 udapravata, tam etam #m.rga ity AcakSate. ya u eva m.rgavyAdhaH sa u eva sa, yA rohit sA #rohiNI, yo eveSus trikANDA so eveSus trikANDA |p6 tad vA idam #prajApate retaH siktam adhAvat, tat saro 'bhavat. te devA abruvan: medam #prajApate reto duSad iti. yad abruvan: medam #prajApate reto duSad iti, tan mAduSam abhavat, tan mAduSasya mAduSatvam. mAduSaM ha vai nAmaitad yan mAnuSaM, tan mAduSaM san mAnuSam ity AcakSate parokSeNa, parokSapriyA iva hi devAH |c34 |p1 tad agninA paryAdadhus, tan #maruto 'dhUnvaMs, tad agnir na prAcyAvayat. tad agninA vai/SvAnareNa paryAdadhus, tan #maruto 'dhUnvaMs, tad agnir vai/SvAnaraH prAcyAvayat. tasya yad retasaH prathamam udadIpyata, tad asAv #Adityo 'bhavad. yad dvitIyam AsIt, tad #bh.rgur abhavat. taM #varuNo nyag.rhNIta, tasmAt sa #bh.rgur #vAruNir. atha yat t.rtIyam adIded iva, ta #AdityA abhavan. ye '.NgArA AsaMs, te '.Ngiraso 'bhavan. yad a.NgArAH punar ava/SAntA udadIpyanta, tad #b.rhaspatir abhavad |p2 yAni parikSANAny AsaMs te k.rSNA pasavo 'bhavan, yA lohinI m.rttikA te rohitA. atha yad bhasmAsIt, tat paruSyaM vyasarpad: gauro gavaya .r/Sya uSTro gardabha iti ye caite 'ruNAH pa/Savas te ca |p3 tAn vA eSa devo 'bhyavadata: mama vA idam, mama vai vAstuham iti. tam etayarcA niravAdayanta yaiSA raudrI /Sasyata |p4 A te pitar marutAM sumnam etu mA naH sUryasya saMd.r/So yuyothAH \ tvaM no vIro arvati kSamethA |p5 iti brUyAn nAbhi na ity, anabhimAnuko haiSa devaH prajA bhavati |p6 pra jAyemahi rudriya prajAbhir iti brUyAn na rudrety, etasyaiva nAmnaH parih.rtyai |p7 tad u khalu /SaM naH karatIty eva /SaMsec, cham iti pratipadyate, sarvasmA eva /SAntyai. n.rbhyo nAribhyo gava iti. pumAMso vai naraH striyo nAryaH, sarvasmA eva /SAntyai |p8 so &6 'niruktA raudrI /SAntA, sarvAyuH sarvAyutvAya |p9 sarvam Ayur eti ya evaM veda |p10 so gAyatrI. brahma vai gAyatrI, brahmaNaivainaM tan namasyati |c35 |p1 vai/SvAnarIyeNAgnimArutam pratipadyate. vai/SvAnaro vA etad retaH siktam prAcyAvayat, tasmAd vai/SvAnarIyeNAgnimArutam pratipadyate |p2 'navAnam prathama .rk /SaMstavyAgnIn vA eSo 'rcIMSy a/SAntAu prasIdann eti ya AgnimArutaM /SaMsati, prANenaiva tad agnIMs taraty |p3 adhIyann upahanyAd, anyaM vivaktAram ichet; tam eva tat setuM k.rtvA tarati |p4 tasmAd AgnimArute na vyucyam, eSTavyo vivaktA |p5 mArutaM /SaMsati. #maruto ha vA etad retaH siktaM dhUnvantaH prAcyAvayaMs, tasmAn mArutaM /SaMsati |p6 yaj~NA-yaj~NA vo agnaye, devo vo draviNodA iti madhye yoniM cAnurUpaM ca /SaMsati. tad yan madhye yoniM cAnurUpam ca /SaMsati, tasmAn madhye yonir dh.rtA |p7 yad u dve sUkte /SastvA /SaMsati, pratiSThayor eva tad upariSTAt prajananaM dadhAti prajAtyai |p8 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |c36 |p1 jAtavedasyaM /SaMsati |p2 #prajApatiH prajA As.rjata. tAH s.rSTAH parAcya evAyan, na vyAvartanta. ta agninA paryagachat, tA agnim upAvartanta, tam evAdyApy upAv.rttAH. so 'bravIj: jAtA vai prajA anenAvidam iti. yad abravIj: jAtA vai prajA anenAvidam iti, taj jAtavedasyam abhavat, taj jAtavedaso jAtavedastvaM |p3 tA agninA parigatA niruddhAH &1 /SocantyaH dIdhyatyo 'tiSThaMs. tA adbhir abhyaSi~Ncat, tasmAd upariSTAj jAtavedasyasyApohiSThIyam /SaMsati |p4 tasmAt tac chamayateva /SaMstavyaM. tA adbhir abhiScya nijAsyaivAmanyata |p5 tAsu vA #ahinA budhnyena parokSAt tejo 'dadhAd. eSa ha vA #ahir budhnyo yad agnir gArhapatyo, 'gninaivAsu tad gArhapatyena parokSAt tejo dadhAti. tasmAd Ahur: juhvad evAjuhvato vasIyAn iti |c37 |p1 devAnAm patnIH /SaMsaty anUcIr agniM g.rhapatiM, tasmAd anUcI patnI gArhapatyam Aste |p2 tad AhU: #rAkAm pUrvAM /SaMsej, jAmyai vai pUrvapeyam iti |p3 tat-tan nAd.rtyaM. devAnAm eva patnIH pUrvAH /SaMsed. eSa ha vA etat patnISu reto dadhAti yad agnir gArhapatyo, 'gninaivAsu tad gArhapatyena patnISu pratyakSAd reto dadhAti prajAtyai |p4 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p5 tasmAt samAnodaryA svasAnyodAryayai jAyAyA anujIvinI jIvati |p6 #rAkAM /SaMsati. #rAkA ha vA etAm puruSasya sevanIM sIvyati yaiSA /Si/Sne 'dhi |p7 pumAMso 'sya putrA jAyante ya evaM veda |p8 #pAvIravIM /SaMsati. vAg vai #sarasvatI #pAvIravI, vAcy eva tad vAcam dadhAti |p9 tad Ahur: yAmIm pUrvAM /SaMse+t \ pitryA+m iti \ |p10 yAmIm eva pUrvAM /SaMsed: imaM yama prastaram A hi sIdeti. rAj~No vai pUrvapeyaM, tasmAd yAmIm eva pUrvAM /SaMsen |p11 mAtalI kavyair yamo a.Ngirobhir iti kAvyAnAm anUcIM /SaMsaty. avareNaiva vai devAn kAvyAH pareNaiva pitRMs, tasmAt kAvyAnAm anUcIM /SaMsaty |p12 ud IratAm avara ut parAsa iti pitryAH /SaMsaty |p13 un madhyamAH pitaraH somyAsa iti |p14 ye caivAvamA ye ca paramA ye ca madhyamAs, tAn sarvAn anantarAyam pRNAty |p15 Aham pitRn suvidatrA~M avitsIti dvitIyAM /SaMsati |p16 barhiSado ye svadhayA sutasyety. etad dha vA eSAm priyaM dhAma yad barhiSada iti, priyeNaivainAMs tad dhAmnA samardhayati |p17 priyeNa dhAmnA sam.rdhyate ya evaM vede/dam |p18 pit.rbhyo namo astv adyeti namaskAravatIm antataH /SaMsati, tasmAd antataH pit.rbhyo namaskriyate |p19 tad Ahur: vyAhAvam pitryAH /SaMse+t \ avyAhAvA+m iti \ vyAhAvam eva /SaMsed, asaMsthitaM vai pit.ryaj~Nasya sAdhv. asaMsthitaM vA eSa pit.ryaj~NaM saMsthApayati yo &0 'vyAhAvaM /SaMsati, tasmAd vyAhAvam eva /SaMstavyam |c38 |p1 svAduS kilAyam madhumA~M utAyam itIndrasyaindrIr anupAnIyAH /SaMsaty. etAbhir vA #indras t.rtIyasavanam anvapibat, tad anupAnIyAnAm anupAnIyAtvam |p2 mAdyantIva vai tarhi devatA yad etA hotA /SaMsati, tasmAd etAsu madvat pratigIryaM |p3 yayor ojasA skabhitA rajAMsIti vaiSNuvAruNIm .rcaM /SaMsati. #viSNur vai yaj~Nasya duriSTam pAti #varuNaH sviSTaM, tayor ubhayor eva /SAntyai |p4 viSNor nu kaM vIryANi pra vocam iti vaiSNavIM /Sansati. yathA vai matyam, evaM yaj~Nasya #viSNus. tad yathA duSk.rSTaM durmatIk.rtaM suk.rSTaM sumatIk.rtaM kurvann iyAd, evam evaitad yaj~Nasya duSTutaM duH/SastaM suSTutaM su/SastaM kurvann eti yad etAM hotA /SaMsati |p5 tantuM tanvan rajaso bhAnum anv ihIti prAjApatyAM /SaMsati. prajA vai tautuH, prajAm evAsma etat saMtanoti |p6 jyotiSmataH patho rakSa dhiyA k.rtAn iti. devayAnA vai jyotiSmantaH panthAnas, tAn evAsmA etad vitanoty. anulbaNaM vayata joguvAm apo manur bhava janayA daivyaM janam ity evainaM tan #manoH prajayA saMtanoti prajAtyai |p7 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evam vedai/vA |p8 na indro maghavA virap/SIty uttamayA paridadhAtIyaM vA #indro maghavA virap/SI |p9 karat satyA carSaNIdh.rd anarvetIyaM vai satyA carSaNIdh.rd anarvA |p10 tvaM rAjA januSAM dhehy asme itIyaM vai rAjA januSAm |p11 adhi /Sravo mAhinaM yaj jaritra itIyaM vai mAhinaM yaj~NaH /Sravo yajamAno jaritA, yajamAnAyaivaitAm A/SiSam A/SAste |p12 tad upasp.r/San bhUmim paridadhyAt. tad yasyAm eva yaj~NaM sambharati, tasyAm evainaM tad antataH pratiSThApayaty |p13 agne marudbhiH /Subhayadbhir .rkvabhir ity AgnimArutam ukthaM /SastvAgnimArutyA yajati, yathAbhAgaM tad devatAH prINAti prINAti |c39 {adhyAya 14, khaNDaH 1-6} |p1 devA vA asurair yuddham upaprAyan vijayAya, tAn #agnir nAnvakAmayataituM. taM devA abruvann: api tvam ehy, asmAkaM vai tvam eko 'sIti. sa nAstuto 'nveSyAmIty abravIt, stuta nu meti. taM te samutkramyopaniv.rtyAstuvaMs, tAn stuto 'nuprait |p2 sa triH/SreNir bhUtvA tryanIko 'surAn yuddham upaprAyad vijayAya. triH/SreNir iti chandAMsy eva /SreNIr akuruta, tryanIka iti savanAny evAnIkAni. tAn asambhAvyam parAbhAvayat. tato vai devA abhavan, parAsurA |p3 bhavaty AtmanA, parAsya dviSan pApmA bhrAt.rvyo bhavati, ya evaM veda |p4 sA vA eSA gAyatry eva yad agniSToma/S. caturviM/SatyakSarA vai gAyatrI, caturviM/Satir agniSTomasya stuta/SastrANi |p5 tad vai yad idam AhuH: sudhAyAM ha vai vAji suhito dadhAtIti. gAyatrI vai tan. na ha vai gAyatrI kSamA ramata, UrdhvA ha vA eSA yajamAnam AdAya svAr etity. agniSTomo vai tan. na ha vA agniSTomaH kSamA ramata, Urdhvo ha vA eSa yajamAnam AdAya svar eti |p6 sa vA eSa saMvatsara eva yad agniSToma/S. caturviM/SatyardhamAso vai saMvatsara/S, caturviM/Satir agniSTomasya stuta/SastrANi |p7 taM yathA samudraM srotyA evaM sarve yaj~Nakratavo 'piyanti |c40 |p1 dIkSaNIyeSTis tAyate. tAm evAnu yAH kA/SceSTayas, tAH sarvA agniSTomam apiyantI/.lAm |p2 upahvayata, i.lAvidhA vai pAkayaj~NA. i.lAm evAnu ye keca pAkayaj~NAs, te sarve 'gniSTomam apiyanti |p3 sAyamprAtar agnihotraM juhvati, sAyamprAtar vratam prayachanti; svAhAkAreNAgnihotraM juhvati, svAhAkAreNa vratam prayachanti; svAhAkAram evAnv agnihotram agniSTomam apyeti |p4 pa~Ncada/Sa prAyaNIye sAmidhenIr anvAha pa~Ncada/Sa dar/SapUrNamAsayoH, prAyaNIyam evAnu dar/SapUrNamAsAv agniSTomam apItaH |p5 somaM rAjAnaM krINanty, auSadho vai somo rAjAuSadhibhis tam bhiSajyanti yam bhiSajyanti. somam eva rAjAnaM krIyamANam anu yAni kAnica bheSajAni, tAni sarvANy agniSTomam apiyanty |p6 agnim Atithye manthanty agniM cAturmAsyeSv, Atithyam evAnu cAturmAsyAny agniSTomam apiyanti |p7 payasA pravargye caranti payasA dAkSAyaNayaj~Ne, pravargyam evAnu dAkSAyaNayaj~No 'gniSTomam apyeti |p8 pa/Sur upavasathe bhavati, tam evAnu ye keca pa/SubandhAs te sarve 'gniSTomam apiyantI/.lAdadho |p9 nAma yaj~Nakratus, taM dadhnA caranti dadhnA dadhigharme, dadhigharmam evAnv i.lAdadho 'gniSTomam apyeti |c41 |p1 iti nu purastAd, athopariSTAt. pa~Ncada/Sokthyasya stotrANi pa~Ncada/Sa /SastrANi, sa mAso. mAsadhA saMvatsaro vihitaH, saMvatsaro 'gnir vai/SvAnaro, 'gnir agniSTomaH. saMvatsaram evAnUkthyo 'gniSTomam apyety. ukthyam apiyantam anu vAjapeyo 'pyety, ukthyo hi sa bhavati |p2 dvAda/Sa rAtreH paryAyAH, sarve pa~Ncada/SAs, te dvau-dvau sampadya triM/Sad. ekaviM/SaM So.la/Si sAma, triv.rt saMdhiH: sA triM/Sat, sa mAsas. triM/San mAsasya rAtrayo. mAsadhA saMvatsaro vihitaH, saMvatsaro 'gnir vai/SvAnaro, 'gnir agniSTomaH. saMvatsaram evAnv atirAtro 'gniSTomam apyety. atirAtram apiyantam anv aptoryAmo 'pyety, atirAtro hi sa bhavaty |p3 etad vai ye ca purastAd ye copariSTAd yaj~Nakratavas, te sarve 'gniSTomam apiyanti |p4 tasya saMstutasya navati/SataM stotriyAH. sA yA navatis te da/Sa triv.rto, 'tha yA navatis te da/SAtha yA da/Sa tAsAm ekA stotriyodeti triv.rt pari/SiSyate: so 'sAv ekaviMso 'dhyAhitas tapati. viSuvAn vA eSa stomAnAM. da/Sa vA etasmAd arvA~NcAs triv.rto da/Sa parA~Nco, madhya eSa ekaviM/Sa ubhayato 'dhyAhitas tapati. tad yAsau stotriyodeti, saitasminn adhyU.lhA: sa yajamanas, tad daivaM kSatraM saho balam |p5 a/Snute ha vai daivaM kSatraM saho balam, etasya ha sAyujyaM sarUpatAM salokatAm a/Snute ya evaM veda |c42 |p1 devA vA asurair vijigyAnA UrdhvAH svargaM lokam Ayan. so 'gnir divisp.rg Urdhva uda/Srayata, sa svargasya lokasya dvAram av.rNod. #agnir vai svargasya lokasyAdhipatis. taM #vasavaH prathamA AgachaMs, ta enam abruvann: ati no &1 'rjasvAkA/SaM naH kurv iti. sa nAstuto 'tisrakSya ity abravIt, stuta nu meti. tatheti. taM te triv.rtA stomenAstuvaMs, tAn stuto 'tyArjata, te yathAlokam agachaMs. |p2 taM #rudrA AgachaMs, ta enam abruvann: ati no &1 'rjasvAkA/SaM naH kurv iti. sa nAstuto 'tisrakSya ity abravIt, stuta nu meti. tatheti. taM te pa~Ncada/Sena stomenAstuvaMs, tAn stuto 'tyArjata, te yathAlokam agachaMs |p3 tam #AdityA AgachaMs ta enam abruvann: ati no &1 'rjasvAkA/SaM naH kurv iti. sa nAstuto 'tisrakSya ity abravIt, stuta nu meti. tatheti. taM te saptada/Sena stomenAstuvaMs, tAn stuto 'tyArjata, te yathAlokam agachaMs |p4 taM #vi/Sve devA AgachaMs, ta enam abruvann: ati no &1 'rjasvAkA/SaM naH kurv iti. sa nAstuto 'tisrakSya ity abravIt, stuta nu meti. tatheti. taM ta ekaviM/Sena stomenAstuvaMs, tAn stuto 'tyArjata, te yathAlokam agachann |p5 ekaikena vai taM devAH stomenAstunvaMs, tAn stuto 'tyArjata, te yathAlokam agachann |p6 atha hainam eSa etaiH sarvaiH stomaiH stauti yo yajate |p7 ya/S cainam evaM &7 vedAtit tu tam arjAtA |p8 ati ha vA enam arjate svargaM lokam abhi ya evaM veda |c43 |p1 sa vA eSo 'gnir eva yad agniSTonias, taM yad astuvaMs tasmAd agnistomas. tam agnistomaM santam agniSToma ity AcakSate parokSeNa, parokSapriyA iva hi devAs |p2 taM yac catuSTayA devA/S caturbhiH stomair astuvaMs, tasmAc catustomas. taM catustomaM santaM catuSToma ity AcakSate parokSeNa, parokSapriyA iva hi devA |p3 atha yad enam UrdhvaM santaM jyotir bhUtam astuvaMs, tasmAj jyotistomas. taM jyotistomaM santaM jyotiSToma ity AcakSate parokSeNa, parokSapriyA iva hi devAH |p4 sa vA eSo 'pUrvo 'naparo yaj~Nakratur, yathA rathacakram anantam evaM yad agniSTomas. tasya yathaiva prAyaNaM tathodayanaM |p5 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate: yad asya pUrvam aparaM tad asya, yad v asyAparaM tad v asya pUrvam \ aher iva sarpaNaM /SAkalasya na vijAnanti yatarat parastAd iti |p6 yathA hy evAsya prAyaNam evam udayanam asad iti |p7 tad Ahur: yat triv.rt prAyaNam ekaviM/Sam udayaMaM,= kena te same iti |p8 yo vA ekaviM/Sas triv.rd vai so, 'tho yad ubhau t.rau t.rcinAv iti brUyAt, teneti |c44 |p1 yo vA eSa tapaty eSo 'gniSToma, eSa sAhnas. taM sahaivAhnA saMsthApayeyuH, sAhno vai nAma |p2 tena saMtvaramAnAs careyur, yathaiva prAtaHsavana evam, mAdhyaMdina evaM t.rtIyasavana. evam u ha yajamAno 'pramAyuko bhavati |p3 yad dha vA idam pUrvayoH savanayor asaMtvaramANA/S caranti, tasmAd dhedam prAcyo grAmatA bahulAviSTA. atha yad dhedaM t.rtIyasavane saMtvaramANa/S caranti, tasmAd dhedam pratya~Nci dIrghAraNyAni bhavanti. tathA ha yajamAnaH pramAyuko bhavati |p4 tenAsaMtvaramANA/S careyur, yathaiva prAtaHsavana evam mAdhyaMdina evaM t.rtIyasavana. evam u ha yajamAno 'pramAyuko bhavati |p5 sa etam eva /SastreNAnuparyAvarteta. yadA vA eSa prAtar udety, atha mandraM tapati: tasmAn mandrayA vAcA prAtaHsavane /SAMsed. atha yadAbhyety, atha balIyas tapati: tasmAd balIyasyA vAcA madhyaMdine /SaMsed. atha yadAbhitarAm ety, atha baliSThatamaM tapati: tasmAd baliSThatamayA vAcA t.rtIyasavane /SaMsed. evaM /SaMsed yadi vAca I/SIta, vAg ghi /SastraM. yayA tu vAcottarottariNyotsaheta samApanAya, tayA pratipadyetaitat su/Sastatamam iva bhavati |p6 sa vA eSa na kadA canAstam eti nodeti |p7 taM yad astam etIti manyante, 'hna eva tad antam itvAthAtmAnaM viparyasyate, rAtrIm evAvastAt kurute 'haH parastAd |p8 atha yad enam prAtar udetIti manyante, rAtrer eva tad antam itvAthAtmAnaM viparyasyate, 'har evAvastAt kurute rAtrIm parastAt |p9 sa vA eSa na kadA cana nimrocati |p10 na ha vai kadA cana nimrocaty, etasya ha sAyujyaM sarUpatAm salokatAm a/Snute ya evaM veda ya evaM veda |c45 {adhyAya 15, khaNDaH 1-6} |p1 yaj~No vai devebhyo 'nnAdyam udakrAmat. te devA abruvan: yaj~No vai no 'nnAdyam udakramId, anv imaM yaj~Nam anna anvichAmeti. te 'bruvan: katham anvichAmeti, brAhmaNena ca chandobhi/S cety abruvaMs. te brAhmaNaM chandobhir adIkSayaMs, tasyAntaM yaj~Nam atanvatApi patnIH samayAjayaMs. tasmAd dhApy etarhi dIkSaNIyAyAm iSTAv Antam eva yaj~NaM tanvate, 'pi patnIH saMyAjayanti. tam anu nyAyam anvavAyaMs |p2 te prAyaNIyam atanvata. tam prAyaNIyena nedIyo 'nvAgachaMs, te karmabhiH samatvaranta. tac chaMyvantam akurvaMs, tasmAd dhApy etarhi prAyaNIyaM /SaMyvantam eva bhavati. tam anu nyAyam anvavAyaMs |p3 ta Atithyam atanvata. tam Atithyena nedIyo 'nvAgachaMs, te karmabhiH samatvaranta. tad i.lAntam akurvaMs, tasmAd dhApy etarhy Atithyam i.lAntam eva bhavati. tam anu nyAyam anvavAyaMs |p4 ta upasado 'tanvata. tam upasadbhir nedIyo 'nvAgachaMs, te karmabhiH samatvaranta. te tisraH sAmidhenIr anUcya tisro devatA ayajaMs, tasmAd dhApy etarhy upasatsu tisra eva sAmidhenIr anUcya tisro devatA yajanti. tam anu nyAyam anvavAyaMs |p5 ta upavasatham atanvata. tam upavasathye 'hany ApnuvaMs, tam AptvAntaM yaj~Nam atanvatApi patnIH samayAjayaMs. tasmAd dhApy etarhy upavasatha Antam eva yaj~NaM tanvate, 'pi patnIH saMyAjayanti |p6 tasmAd eteSu pUrveSu karmasu /SanaistarAM-/SanaistarAm ivAnubrUyAd |p7 anUtsaram iva hi te tam AyAMs. tasmAd upavasathe yAvatyA vAcA kAmayIta, tAvatyAnubrUyAd, Apto hi sa tarhi bhavatItI |p8 tam AptvAbruvaMs: tiSThasva no 'nnAdyAyeti. sa nety abravIt, kathaM vas tiSTheyeti. tAn IkSataiva. tam abruvan: brAhmaNena ca na/S chandobhi/S ca sayug bhUtvAnnAdyAya tiSThasveti. tatheti. tasmAd dhApy etarhi yaj~NaH sayug bhUtvA devebhyo havyaM vahati brAhmaNena ca chandobhi/S ca |c46 |p1 trINi ha vai yaj~Ne kriyante: jagdhaM gIrNaM vAntaM |p2 tad dhaitad eva jagdhaM yad A/SaMsamMnam ArtvijyaM kArayata: uta vA me dadyAd uta vA mA v.rNIteti. tad dha tat parA.N eva yathA jagdhaM, na haiva tad yajamAnam bhunakty |p3 atha haitad eva gIrNaM yad bibhyad ArtvijyaM kArayata: uta vA mA na bAdhetota vA me na yaj~Nave/Sa/SAM kuryAd iti. tad dha tat parA.N eva yathA gIrNaM, na haiva tad yajamAnam bhunakty |p4 atha haitad eva vAntaM yad abhi/SasyamAnam ArtvijyaM kArayate. yathA ha vA idaM vAntAn manuSyA bIbhatsanta, evam tasmAd devAs. tad dha tat parA.N eva yathA vAntaM, na haiva tad yajamAnam bhunakti |p5 sa eteSAM trayANAm A/SAm neyAt |p6 taM yady eteSAM trayANAm ekaMcid akAmam abhyAbhavet, tasyAsti vAmadevyasya stotre prAya/Scittir |p7 idaM vA idaM vAmadevyaM yajamAnaloko 'm.rtalokaH svargo lokas |p8 tat tribhir akSarair nyUnaM. tasya stotra upas.rpya tredhAtmAnaM vig.rhNIyAt: pu_ru_Sa= iti |p9 sa eteSu lokeSv AtmAnaM dadhAty: asmin yajamAnaloke 'sminn am.rtaloke 'smin svarge loke, sa sarvAM duriSTim atyety |p10 api yadi sam.rddhA iva .rtvijaH syur, iti ha smAhAtha haitaj japed eveti |c47 |p1 chandAMsi vai devebhyo havyam UDhvA /SrAntAni jaghanArdhe yaj~Nasya tiSThanti, yathA/Svo vA/Svataro vohivAMs tiSThed evaM. tebhya etam maitrAvaruNam pa/Supuro.lA/Sam anu devikAhavIMSi nirvaped |p2 #dhAtre puro.lA/SaM dvAda/SakapAlaM. yo #dhAtA sa vaSaTkAro |p3 'numatyai caruM. yAnumatiH sA gAyatrI |p4 #rAkAyai caruM. yA #rAkA sA triSTup |p5 #sinIvAlyai #caruM. yA #sinIvAlI sA jagatI. #kuhvai caruM. yA #kuhUH sAnuSTub |p6 etAni vAva sarvANi chandAMsi: gAyatraM traiSTubhaM jAgatam AnuSTubham, anv anyAny, etAni hi yaj~Ne pratamAm iva kriyanta |p7 etair ha vA asya chandobhir yajataH sarvai/S chandobhir iSTam bhavAti ya evaM veda |p8 tad vai yad idam AhuH: sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti. chandAMsi vai tat, sudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhaty |p9 ananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda |p10 tad dhaika Ahur: #dhAtAram eva sarvAsAm purastAt-purastAd Ajyena pariyajet, tad Asu sarvAsu mithunaM dadhAtIti |p11 tad u vA Ahur: jAmi vA etad yaj~Ne kriyate, yatra samAnIbhyAm .rgbhyaM samAne 'han yajatIti |p12 yadi ha vA api bahvya iva jAyAH, patir vAva tAsAm mithunaM. tad yad AsAM #dhAtAram purastAd yajati, tad Asu sarvAsu mithunaM dadhAtI/ti |p13 nu devikAnAm |c48 |p1 atha devInAM |p2 #sUryAya puro.lA/Sam ekakapAlaM. yaH #sUryaH sa #dhAtA, sa u eva vaSaTkAro |p3 dive caruM. yA dyauH sAnumatiH, so eva gAyatry. #uSase caruM. yoSAH sA #rAkA, so eva triSTub. gave caruM. yA gauH sA #sinIvAlI, so eva jagatI. p.rthivyai caruM. yA p.rthivI sA #kuhUH, so evAnuSTub |p4 etAni vAva sarvANi chandAMsi: gAyatraM traiSTubhaM jAgatam AnuSTubham, anv anyAny, etAni hi yaj~Ne pratamAm iva kriyanta. etair ha vA asya chandobhir yajataH sarvai/S chandobhir iSTam bhavati ya evaM veda. tad vai yad idam AhuH: sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti. chandAMsi vai tat, sudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhaty. ananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda. tad dhaika AhuH: #sUryam eva sarvAsAm purastAt-purastAd Ajyena pariyajet, tad Asu sarvAsu mithunaM dadhAtIti. tad u vA Ahur: jAmi vA etad yaj~Ne kriyate, yatra samAnIbhyAm .rgbhyAM samAne 'han yajatIti. yadi ha vA api bahvya iva jAyAH, patir vAva tAsAm mithunaM. tad yad AsAM #sUryam purastAd yajati, tad Asu sarvAsu mithunaM dadhAti |p5 tA yA imAs tA amUr yA amUs tA imA, anyatarAbhir vAva taM kAmam Apnoti ya etAsUbhayISu |p6 tA ubhayIr gata/SriyaH prajAtikAmasya saMnirvapen |p7 na tv eSiSyamANasya |p8 yad enA eSiSyamANasya saMnirvaped, I/Svaro hAsya vitte devA arantor: yad vA ayam Atmane 'lam amaMsteti |p9 tA ha #/Suciv.rkSo #gaupalAyano #v.rddhadyumnasyAbhipratAriNasyobhayIr yaj~Ne saMniruvApa. tasya ha rathag.rtsaM gAhamAnaM d.rSTvovAcettham aham asya rAjanyasya devikA/S ca devI/S cobhayIr yaj~Ne samamAdayaM, yad asyetthaM rathag.rtso gAhata iti. &1 catuHSaSTiH kavacinaH /Sa/Svad dhAsya te putranaptAra AsuH |c49 |p1 agniSTomaM vai devA a/SrayantokthAny asurAs, te samAvadvIryA evAsan, na vyAvartanta. tAn #bharadvAja .rSINAm apa/Syad: ime vA asurA uktheSu /SritAs, tAn eSAM na ka/S cana pa/SyatIti, so 'gnim udahvayad |p2 ehy U Su bravANi te 'gna itthetarA gira ity |p3 asuryA ha vA itarA giraH |p4 so 'gnir upottiSThann abravIt: kiM svid eva mahyaM k.r/So dIrghaH palito vakSyatIti |p5 #bharadvAjo ha vai k.r/So dIrghaH palita Asa |p6 so 'bravId: ime vA asurA uktheSu /SritAs, tAn vo na ka/S cana pa/SyatIti |p7 tAn #agnir a/Svo bhUtvAbhyatyadravad. yad #agnir a/Svo bhUtvAbhyatyadravat, tat sAkama/SvaM sAmAbhavat, tat sAkama/Svasya sAkama/SvatvaM |p8 tad AhuH: sAkama/SvenokthAni praNayed, apraNItAni vAva tAny ukthAni yAny anyatra sAkama/SvAd iti |p9 pramaMhiSThIyena pranayed, ity AhuH, pramaMhiSThIyena vai devA asurAn ukthebhyaH prANudanta |p10 tat prAhaiva pramaMhiSThIyena nayet, pra sAkama/Svena |c50 |p1 te vA asurA maitrAvaruNasyoktham a/Srayanta. so 'bravId #indrah: ka/S cAhaM cemAn ito 'surAn notsyAvahA ity. ahaM cety abravId #varuNas. tasmAd aindrAvaruNam maitrAvaruNas t.rtIyasavane /SaMsatIndra/S ca hi tAn #varuNa/S ca tato 'nudetAM |p2 te vai tato 'pahatA asurA brAhmanAcchaMsina uktham a/Srayanta. so 'bravId #indraH: ka/S cAhaM cemAn ito 'surAn notsyAvahA ity. ahaM cety abravId #b.rhaspatis. tasmAd aindrAbArhaspatyam brAhmaNAcchaMsI t.rtIyasavane /SaMsatIndras ca hi tAn #b.rhaspati/S ca tato 'nudetAM |p3 te vai tato 'pahatA asurA achAvAkasyoktham a/Srayanta. so 'bravId #indraH: ka/S cAhaM cemAn ito 'surAn notsyAvahA ity. ahaM cety abravId #viSnus. tasmAd aindrAvaiSNavam achAvAkas t.rtIyasavane /SaMsatIndra/S ca hi tAn #viSNu/S ca tato 'nudetAM |p4 dvandvam #indreNa devatAH /Sasyante. dvandvaM vai mithunaM, tasmAd dvandvAn mithunam prajAyate prajAtyai |p5 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM vedA/tha |p6 haite potrIyA/S ca neSTrIyA/S ca catvAra .rtuyAjAH, Sa.l .rcaH: sA virAD da/SinI. tad virAji yaj~NaM da/SinyAm pratiSThApayanti pratiSThApayanti |bAB4 {pa~NcikA 4} |c1 {adhyAya 16, khaNDaH 1-6} |p1 devA vai prathamenAhnendrAya vajraM samabharaMs, taM dvitIyenAhnAsi~NcaMs, taM t.rtIyenAhnA prAyachaMs, taM caturthe 'han prAharat. tasmAc cathurthe 'han So.la/SinaM /SaMsati |p2 vajro vA eSa yat So.lA/SI. tad yac caturthe 'han So.la/SinaM /SaMsati, vajram eva tat praharati dviSate bhrAt.rvyAya vadhaM yo 'sya st.rtyas tasmai startavai |p3 vajro vai So.la/SI pa/Sava ukthAni, tam parastAd ukthAnAm paryasya /SaMsati |p4 taM yat parastAd ukthAnAm paryasya /SaMsati, vajreNaiva tat So.la/SinA pa/SUn parigachati. tasmAt pa/Savo vajreNaiva So.la/SinA parigatA manuSyAn abhy upAvartante. tasmAd a/Svo vA puruSo vA gaur vA hastI vA parigata eva svayam Atmaneta eva vAcAbhiSiddha upAvartate, vajram eva So.la/Sinam pa/Syan vajreNaiva So.la/SinA parigato. vAg ghi vajro vAk So.la/SI |p5 tad AhuH: kiM So.la/SinaH So.la/Sitvam iti. So.la/SaH stotrANAM So.la/SaH /SastrANAM, So.la/Sabhir akSarair Adatte So.la/SibhiH praNauti, So.la/SapadAM nividaM dadhAti: tat So.la/SinaH So.la/SitvaM |p6 dve vA akSare atiricyete So.la/Sino 'nuSTubham abhisampannasya. vAco vAva tau stanau, satyAn.rte vAva te |p7 avaty enaM satyaM, nainam an.rtaM hinasti ya evaM veda |c2 |p1 gaurivItaM So.la/Si sAma kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmas. tejo vai brahmavarcasaM gaurivItaM, tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAn gaurivItaM So.la/Si sama kurute |p2 nAnadaM So.la/Si sAma kartavyam, ity Ahur. #indro vai #v.rtrAya vajram udayachat, tam asmai prAharat, tam abhyahanat. so 'bhihato vyanadad. yad vyanadat, tan nAnadaM sAmAbhavat, tan nAnadasya nAnadatvam. abhrAt.rvyaM vA etad bhrAt.rvyahA sAma yan nAnadam |p3 abhrAt.rvyo bhrAt.rvyahA bhavati ya evaM vidvAn nAnadaM So.la/Si sAma kurute |p4 tad yadi nAnadaM kuryur, avih.rtaH So.la/SI /SaMstavyo; 'vih.rtAsu hi tAsu stuvate. yadi gaurivItaM, vih.rtaH So.la/SI /SaMstavyo; vih.rtAsu hi tAsu stuvate |c3 |p1 athAta/S chandAMsy eva vyatiSajaty. A tvA vahantu haraya, upo Su /S.rNuhI gira iti gAyatrI/S ca pa.NktI/S ca vyatiSajati. gAyatro vai puruSaH, pA.NktAH pa/SavaH. puruSam eva tat pa/Subhir vyatiSajati, pa/SuSu pratiSThApayati. yad u gAyatrI ca pa.Nkti/S ca, te dve anuSTubhau; teno vAco rUpAd anuSTubho rUpAd vAjrarUpAn naiti |p2 yad indra p.rtanAjye, 'yaM te astu haryata ity uSNiha/S ca b.rhatI/S ca vyatiSajaty. auSNiho vai puruSo, bArhatAH pa/SavaH. puruSam eva tat pa/Subhir vyatiSajati, pa/SuSu pratiSThApayati. yad uSNik ca b.rhatI ca, te dve anuSTubhau; teno vAco rUpAd anuSTubho rUpAd vajrarUpAn naity |p3 A dhUrSu asmai, brahman vIra brahmak.rtiM juSANa iti dvipadAM ca triSTubhaM ca vyatiSajati. dvipAd vai puruSo, vIryaM triSTup. puruSam eva tad vIryeNa vyatiSajati, vIrye pratiSThApayati. tasmAt puruSo vIrye pratiSThitaH sarveSAm pa/SunAM vIryavattamo. yad u dvipadA ca viM/SatyakSarA triSTup ca, te dve anuSTubhau; teno vAco rUpAd anuSTubho rUpAd vajrarUpan naity |p4 eSa brahmA, pra te mahe vidathe /SaMsiSaM harI iti dvipadA/S ca jagatI/S ca vyatiSajati. dvipAd vai puruSo, jAgatAH pa/SavaH. puruSam eva tat pa/Subhir vyatiSajati, pa/SuSu pratiSThApayati. tasmAt puruSaH pa/SuSu pratiSThito 'tti cainAn adhi ca tiSThati, va/Se cAsya. yad u dvipadA ca So.la/SAkSarA jagatI ca, te dve anuSTubhau; teno vAco rUpAd anuSTubho rUpAd vajrarUpAn naiti |p5 trikadrukeSu mahiSo yavA/Siram, pro Sv asmai puroratham ity atichandasaH /SaMsati. chandasAM vai yo raso 'tyakSarat, so 'tichandasam abhy atyakSarat, tad atichandaso 'tichandastvaM. sarvebhyo vA eSa chandobhyaH saMnirmito yat So.la/SI. tad yad atichandasaH /SaMsati, sarvebhya evainaM tac chandobhyaH saMnirmimIte |p6 sarvebhya/S chandobhyaH saMnirmitena So.la/SinA rAdhnoti ya evaM veda |c4 |p1 mahAnAmnInAm upasargAn upas.rjaty |p2 ayaM vai lokaH prathamA mahAnAmny antarikSaloko dvitIyAsau lokas t.rtIyA. sarvebhyo vA eSa lokebhyaH saMnirmito yat Sola/SI. tad yan mahAnAmnInAm upasargAn upAs.rjati, sarvebhya evainaM tal lokebhyaH saMnirmimIte. |p3 sarvebhyo lokebhyaH saMnirmitena So.la/SinA rAdhnoti ya evaM veda |p4 pra-pra vas triSTubham iSam, arcata prArcata, yo vyatI~Mr aphANayad iti praj~NAtA anuSTubhaH /SaMsati. tad yatheha ceha cApathena caritvA panthAnam paryaveyAt, tAd.rk tad yat praj~NAtA anuSTubhaH /SaMsati |p5 sa yo vyApto gata/SrIr iva manyetAvih.rtaM So.la/SinaM /SaMsayen: nec chandasAM k.rchrAd avapadyA ity. atha yaH pApmAnam apajighAMsuH syAd, vih.rtaM So.lasinaM /SaMsayed. vyatiSakta iva vai puruSaH pApmanA, vyatiSaktam evAsmai tat pApmAnaM /SamalaM hanty |p6 apa pApmAnaM hate ya evaM vedo/d |p7 yad bradhnasya viSTapam ity uttamayA paridadhAti. svargo vai loko bradhnasya viSTapam, svargam eva tal lokaM yajamAnaM gamayaty |p8 apAH pUrveSAM harivaH sutAnAm iti yajati |p9 sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yat So.la/SI. tad yad: apAH pUrveSAM harivaH sutAnAm iti yajati, pItavad vai prAtaHsavanam, prAtaHsavanAd evainaM tat saMnirmimIte |p10 'tho idaM savanaM kevalaM ta iti. mAdhyaMdinaM vai savanaM kevalam, mAdhyaMdinAd evainaM tat savanAt saMnirmimIte |p11 mamaddhi somam madhumantam indreti. madvad vai t.rtIyasavanaM, t.rtIyasavanAd evainaM tat saMnirmimIte |p12 satrA v.rSa~N jaThara A v.rSasveti. v.rSaNvad vai So.la/Sino rUpaM. sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yat So.la/SI. tad yad: apAH pUrveSAM harivaH sutAnAm iti yajati, sarvebhya evainaM tat savanebhyaH saMnirmimIte |p13 sarvebhyaH savanebhyaH saMnirmitena So.la/SinA rAdhnoti ya evaM veda |p14 mahAnAmnInAm pa~NcAkSarAn upasargAn upas.rjaty ekAda/SAkSareSu pAdeSu. sarvebhyo vA eSa chandobhyaH saMnirmito yat So.la/SI. tad yan mahAnAmnInAm pa~NcAkSarAn upasargAn upas.rjaty ekAda/SAkSareSu pAdeSu, sarvebhya evainaM tac chandobhyaH saMnirmimIte |p15 sarvebhya/S chandobhyaH saMnirmitena So.la/SinA rAdhnoti ya evaM veda |c5 |p1 ahar vai devA a/Srayanta rAtrIm asurAs, te samAvadvIryA evAsan, na vyAvartanta. so 'bravId #indraH: ka/S cAhaM cemAn ito 'surAn rAtrIm anv aveSyAva iti. sa deveSu na pratyavindad, abibhayU rAtres tamaso m.rtyos. tasmAd dhApy etarhi naktaM yAvanmatram ivaivApakramya bibheti, tama iva hi rAtrir m.rtyur iva |p2 taM vai chandAMsy evAnvavAyaMs. taM yac chandAMsy evAnvavAyaMs, tasmAd #indra/S caiva chandAMsi ca rAtrIM vahanti. na nivic chasyate na puroru.N na dhAyyA nAnyA devatendra/S ca hy eva chandAMsi ca rAtrIM vahanti |p3 tAn vai paryAyair eva paryAyam anudanta. yat paryAyaiH paryAyam anudanta, tat paryAyANAm paryAyatvaM |p4 tAn vai prathamenaiva paryAyeNA pUrvarAtrAd anudanta madhyamena madhyarAtrAd uttamenApararAtrAd |p5 api /SarvaryA anusmasIty abruvann, api/SarvarANi khalu vA etAni chandAMsIti ha smAhaitAni hIndraM rAtres tamaso m.rtyor bibhyatam atyapArayaMs, tad api/SarvarANAm api/Sarvaratvam |c6 |p1 pAntam A vo andhasa ity andhasvatyAnuSTubhA rAtrIm pratipadyala |p2 AnuSTubhI vai rAtrir, etad rAtrirUpam |p3 andhasvatyaH pItavatyo madvatyas triSTubho yAjyA bhavanty abhirUpA. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |p4 prathamena paryAyeNa stuvate, prathamAny eva padAni punar Adadate. yad evaiSAm a/SvA gAva AsaMs, tad evaiSAM tenAdadate |p5 madhyamena paryAyeNa stuvate, madhyamAny eva padAni punar Adadate. yad evaiSAm &2 anorathA AsaMs, tad evaiSAM tenAdadata |p6 uttameua paryAyeNa stuvata, uttamAny eva padAni punar Adadate. yad evaiSAM vAso hiraNyam maNir adhyAtmam AsIt, tad evaiSAM tenAdadata |p7 A dviSato vasu datte, nir enam ebhyaH sarvebhyo lokebhyo nudate, ya evaM veda |p8 pavamAnavad ahar, ity Ahur, na rAtriH pavamAnavatI: katham ubhe pavamAnavatI bhavataH, kena te samAvadbhAjau bhavata iti |p9 yad evendrAya madvane sutam, idaM vaso sutam andha, idaM hy anv ojasA sutam iti stuvanti ca /SaMsanti ca: tena rAtriH pavamAnavatI, tenobhe pavamAnavatI bhavatas, tena te samAvadbhAjau bhavataH |p10 pa~Ncada/Sastotram ahar, ity Ahur, na rAtriH pa~Ncada/SastotrA: katham ubhe pa~Ncada/Sastotre bhavataH, kena te samAvadbhAjau bhavata iti |p11 dvAda/Sa stotrANy api/SarvarANi, tis.rbhir devatAbhiH saMdhinA rAthaMtareNa stuvate: tena rAtriH pa~Ncada/SastotrA tenobhe pa~Ncada/Sastotre bhavatas, tena te samAvadbhAjau bhavataH |p12 parimitaM stuvanty aparimitam anu/SaMsati, parimitaM vai bhUtam aparimitam bhavyam, aparimitasyAvaruddhyA ity |p13 ati/SaMsati stotram. ati vai prajAtmAnam, ati pa/Savas. tad yat stotram ati/SaMsati, yad evAsyAty AtmAnaM tad evAsyAitenAvarunddhe 'varunddhe |c7 {adhyAya 17, khaNDaH 1-8} |p1 #prajApatir vai #somAyA rAj~Ne duhitaram prAyachat #sUryAM #sAvitrIM. tasyai sarve devA varA AgachaMs, tasyA etat sahasraM vahatum anvAkarod yad etad A/Svinam ity AcakSate. 'nA/SvinaM haiva tad yad arvAksahasraM, tasmAt tat sahasraM vaiva /SaMsed bhUyo vA |p2 prA/Sya gh.rtaM /SaMsed. yathA ha vA idam ano vA ratho vAkto vartata, evaM haivAkto vartate |p3 /Sakunir ivotpatiSyann AhvayIta |p4 tasmin devA na samajAnata: mamedam astu mamedam astv iti. te saMjAnAnA abruvann: Ajim asyAyAmahai. sa yo na ujjeSyati, tasyedam bhaviSyatIti. te 'gner evAdhi g.rhapater #AdityaM kASThAm akurvata, tasmAd AgneyI pratipad bhavaty A/SvinasyAgnir hotA g.rhapatiH sa rAjeti |p5 tad dhaika Ahur: agnim manye pitaram agnim Apim ity etayA pratipadyeta |p6 divi /SukraM yajataM sUryasyeti prathamayaiva .rcA kASThAm ApnotIti |p7 tattan nAd.rtyaM ya enaM tatra brUyAd: agnim-agnim iti vai pratyapAdy, agnim ApatsyatIti, /Sa/Svat tathA syAt |p8 tasmAd: agnir hotA g.rhapatiH sa rAjety etayaiva pratipadyeta. g.rhapativatI prajAtimatI /SAntA, sarvAyuH sarvAyutvAya |p9 sarvam Ayur eti ya evaM veda |c8 |p1 tAsAM vai devatAnAm AjiM dhAvantInAm abhis.rSTAnAm #agnir mukham prathamaH pratyapadyata. tam #a/SvinAv anvAgachatAM, tam abrUtAm: apodihy, AvAM vA idaM jeSyAva iti. sa tathety abravIt, tasya vai mamehApyastv iti. tatheti. tasmA apy atrAkurutAM, tasmAd Agneyam A/Svine /Sasyate |p2 tA #uSasam anvAgachatAM, tAm abrUtAm: apodihy, AvAM vA idaM jeSyAva iti. sA tathety abravIt, tasyai vai mamehApyastv iti. tatheti. tasyA apy atrAkurutAM, tasmAd uSasyam A/Svine /Sasyate |p3 tAv #indram anvAgachatAM, tam abrUtAm: AvAM vA idam maghava~N jeSyAva iti. na ha taM dadh.rSatur apodihIti vaktuM. sa tathety abravIt, tasya vai mamehApyastv iti. tatheti. tasmA apy atrAkurutAM, tasmAd aindram A/Svine /Sasyate |p4 tad #a/SvinA udajayatAm, #a/SvinAv A/SnuvAtAM. yad #a/SvinA udajayatAm #a/SvinAv A/SnuvAtAM, tasmAd etad A/Svinam ity AcakSate |p5 '/Snute yad-yat kAmayate ya evaM veda |p6 tad Ahur: yac chasyata AgneyaM /Sasyata uSasyam /Sasyata aindram: atha kasmAd etad A/Svinam ity AcakSata ity. #a/Svinau hi tad udajayatAm, #a/SvinAv A/SnuvAtAM. yad #a/SvinA udajayatAm #a/SvinAv A/SnuvAtAM, tasmAd etad A/Svinam ity AcakSate |p7 '/Snute yad-yat kAmayate ya evaM veda |c9 |p1 a/SvatarIrathenAgnir Ajim adhAvat, tAsAm prAjamAno yonim akU.layat, tasmAt tA na vijAyante |p2 gobhir aruNair #uSA Ajim adhAvat, tasmAd #uSasy AgatAyAm aruNam ivaiva prabhAty, #uSaso rUpam |p3 a/Svarathenendra Ajim adhAvat, tasmAt sa uccairghoSa upabdimAn kSatrasya rUpam, aindro hi sa |p4 gardabharathenA/SvinA udajayatAm, #a/SvinAv A/SnuvAtAM. yad #a/SvinA udajayatAm #a/SvinAv A/SnuvAtAM, tasmAt sa s.rtajavo dugdhadohaH, sarveSAm etarhi vAhanAnAm anA/SiSTho. retasas tv asya vIryaM nAharatAM, tasmAt sa dviretA vAjI |p5 tad AhuH: sapta sauryANi chandAMsi /SaMsed, yathaivAgneyaM yathoSasyaM yathA/SvinaM. sapta va, devalokAH, sarveSu devalokeSu rAdhnotIti |p6 tattan nAd.rtyaM. trINy eva /SaMset. trayo vA ime triv.rto lokA, eSAm eva lokAnAm abhijityai |p7 tad Ahur: ud u tyaM jAtavedasam iti sauryANi pratipadyeteti |p8 tat-tan nAd.rtyaM. yathaiva gatvA kASThAm aparAdhnuyAt, tAd.rk tat |p9 sUryo no divas pAtv ity etenaiva pratipadyeta. yathaiva gatvA kASThAm abhipadyeta, tAd.rk tad |p10 ud u tyaM jAtavedasam iti dvitIyaM /SaMsati |p11 citraM devAnAm ud agAd anIkam iti traiSTubham. asau vAva citraM devAnAm udeti, tasmAd etac chaMsati |p12 namo mitrasya varuNasya cakSasa iti jAgataM. tad v A/SIHpadam, A/SiSam evaitenA/SAsta Atmane ca yajamAnAya ca |c10 |p1 tad Ahuh: #sUryo nAti/Sasyo, b.rhatI nAtisasyA. yat #sUryam ati/SaMsed brahmavarcasam atipadyeta, yad b.rhatIm ati/SaMset prANAn atipadyetetI/ndra |p2 kratuM na A bharety aindram pragAthaM /SaMsati |p3 /SikSA No asmin puruhUta yAmani jIvA jyotir a/SImahIty |p4 asau vAva jyotis, tena #sUryaM nAti/SaMsati |p5 yad u bArhataH pragAthas, tena b.rhatIM nAti/SaMsaty |p6 abhi tvA /SUra nonuma iti rAthaMtarIM yoniM /SaMsati. rAthaMtareNa vai saMdhinA/SvinAya stuvate. tad yad rAthAMtArIM yoniM /SaMsati, rathaMtarasyaiva sayonitvAye/=/SAnam |p7 asya jagataH svard.r/Sam ity. asau vAva svard.rk, tena #sUryaM nAti/SaMsati |p8 yad u bArhataH pragAthas, tena b.rhatIM nAti/SaMsati |p9 bahavaH sUracakSasa iti maitrAvaruNam pragAthaM /SaMsaty. ahar vai #mitro, rAtrir #varuNa. ubhe vA eSo 'horAtre Arabhate, yo 'tirAtram upaiti. tad yan maitrAvaruNam pragAthaM /SaMsaty, ahorAtrayor evainaM tat pratiSThApayati |p10 sUracakSasa iti, tena #sUryaM nAti/SaMsati. yad u bArhataH pragAthas, tena b.rhatIM nAti/SaMsati |p11 mahI dyauH p.rthivI ca nas, te hi dyAvAp.rthivi vi/Sva/Sambhuveti dyAvAp.rthivIye /SaMsati. dyAvAp.rthivI vai pratiSThe: iyam eveha pratiSThAsAv amutra. tad yad dyAvAp.rthivIye /SaMsati, pratiSThayor evainaM tat pratiSthApayati |p12 devo devI dharmaNA sUryaH /Sucir iti, tena #sUryaM nAti/SaMsati |p13 yad u gAyatrI ca jagatI ca te dve b.rhatyau, tena b.rhatIM nAti/SaMsati |p14 vi/Svasya devI m.rcayasya janmano na yA roSAti na grabhad iti dvipadAm /SaMsati |p15 citaidham uktham iti ha sma vA etad AcakSate yad etad A/SvinaM. #nir.rtir ha sma pA/Siny upAste: yadaiva hotA paridhAsyaty, atha pA/SAn pratimokSyAmIti. tato vA etAm #b.rhaspatir dvipadAm apa/Syan: nA ya roSAti na grabhad iti, tayA #nir.rtyAH pA/SinyA adharAcaH pA/SAn apAsyat. tad yad etaM dvipadAM hotA /SaMsati, #nir.rtyA eva tat pA/SinyA adharAcaH pAsAn apAsyati, svasty eva hotonmucyate sarvAyuH sarvAyutvAya |p16 sarvam Ayur eti ya evaM veda |p17 m.rcayasya janmana ity. asau vAva marcayatIva, tena #sUryaM nAti/SaMsati |p18 yad u dvipadA puruSachandasaM, sA sarvANi chandAMsy abhyAptA: tena b.rhatIM nAti/SaMsati |c11 |p1 brAhmaNaspatyayA paridadhAti. brahma vai #b.rhaspatir, brahmaNy evainaM tad antataH pratiSThApayaty |p2 evA pitre vi/SvadevAya v.rSNa ity etayA paridadhyAt prajAkAmaH pa/SukAmo |p3 b.rhaspate suprajA vIravanta iti. prajayA vai suprajA vIravAn |p4 vayaM syAma patayo rayINAm iti |p5 prajAvAn pa/SumAn rayimAn vIravAn bhavati yatraivaM vidvAn etayA paridadhAti |p6 b.rhaspate ati yad aryo arhAd ity etayA paridadhyAt tejaskAmo brahmavarcasakAmo, 'tIva vAnyAn brahmavarcasam arhati |p7 dyumad iti. dyumad iva vai brahmavarcasaM vibhAtIti, vIva vai brahmavarcasam bhAti |p8 yad dIdayac chavasa .rtaprajAteti. dIdAyeva vai brahmavarcasaM |p9 tad asmAsu draviNaM dhehi citram iti. citram iva vai brahmavarcasam |p10 brahmavarcasI brahmaya/SasI bhavati yatraivaM vidvAn etayA paridadhAti |p11 tasmAd evaM vidvAn etayaiva paridadhyAd |p12 brAhmaNaspatyA, tena #sUryaM nAtisaMsati |p13 yad u triSTubhaM triH /SaMsati, sA sarvANi chandAMsy abhyAptA: tena b.rhatIM nAti/SaMsati |p14 gAyatryA ca triSTubhA ca vaSaTkuryAd |p15 brahma vai gAyatrI vIryam triSTub, brahmaNaiva tad vIryaM saMdadhAti |p16 brahmavarcasI brahmaya/SasI vIryavAn bhavati yatraivaM vidvAn gAyatryA ca triSTubhA ca vaSaTkaroty |p17 a/SvinA vAyunA yuvaM sudakSo,bhA pibatam a/Svineti |p18 gAyatryA ca virAjA ca vaSaTkuryAd. brahma vai gAyatry annaM virAd, brahmaNaiva tad annAdyaM saMdadhAti |p19 brahmavarcasI brahmaya/SasI bhavati, brahmAdyam annam atti yatraivaM vidvAn gAyatryA ca virAjA ca vaSaTkaroti |p20 tasmAd evaM vidvAn gAyatryA caiva virAjA ca vaSaTkuryAt: pra vAm andhAMsi madyAny asthur, ubhA pibatam a/Svinety etAbhyAm |c12 |p1 caturviM/Sam etad ahar upayanty ArambhaNIyam |p2 etena vai saMvatsaram Arabhanta, etena stomAM/S ca chandAMsi caitena sarvA devatA. anArabdhaM vai tac chando, 'nArabdhA sA devatA, yad etasminn ahani nArabhante. tad ArambhaNIyasyArambhaNIyatvaM |p3 caturviM/SaH stomo bhavati, tac caturviM/Sasya caturviM/SatvaM |p4 caturviM/Satir vA ardhamAsA, ardhamAsa/Sa eva tat saMvatsaram Arabhanta |p5 ukthyo bhavati. pa/Savo vA ukthAni, pa/SUnAm avaruddhyai |p6 tasya pa~Ncada/Sa stotrANi bhavanti, pa~Ncada/Sa /SastrAni: sa mAso. mAsa/Sa eva tat saMvatsaram Arabhante |p7 tasya SaSTi/S ca trINi ca /SatAni stotriyAs. tAvanti saMvatsarasyAhAny, aha/S/Sa eva tat saMvatsaram Arabhante |p8 'gniSToma etad ahaH syAd, ity Ahur, agniSTomo vai saMvatsaro, na vA etad anyo 'gniSTomAd ahar dAdhArA na vivyAceti |p9 sa yady agniSTomaH syAd, aSTAcatvAriM/SAs trayaH pavamAnAH syu/S caturviM/SAnItarANi stotrANi. tad u SaSTi/S caiva trINi ca /SatAni stotriyAs. tAvanti saMvatsarasyAhAny, aha/S/Sa eva tat saMvatsaram Arabhanta |p10 ukthya eva syAt, pa/Susam.rddho yaj~NaH, pa/Susam.rddhaM satraM. sarvANi caturviM/SAni stotrANi, pratyakSAd dhy etad aha/S caturviM/SaM. tasmAd ukthya eva syAt |c13 |p1 b.rhadrathaMtare sAmanI bhavata. ete vai yaj~Nasya nAvau sampAriNyau yad b.rhadrathaMtare, tAbhyAm eva tat saMvatsaraM taranti |p2 pAdau vai b.rhadrathaMtare /Sira etad ahaH, pAdAbhyAm eva tac chriyaM /Siro 'bhyAyanti |p3 pakSau vai b.rhadrathaMtare /Sira etad ahaH, pakSAbhyAm eva tac chriyaM /Siro 'bhyAyuvate |p4 te ubhe na samavas.rjye. ya ubhe samavas.rjeyur, yathaiva chinnA naur bandhanAt tIraM-tIram .rchanti plavetaivam eva te satriNas tIraM-tIram .rchantaH plaveran ya ubhe samavas.rjeyus |p5 tad yadi rathaMtaram avas.rjeyur, b.rhataivobhe anavas.rSTe; atha yadi b.rhad avas.rjeyU, rathaMtareNaivobhe anavas.rSTe |p6 yad vai rathaMtaraM tad vairUpaM yad b.rhat tad vairAjam, yad rathaMtaraM tac chAkvaraM yad b.rhat tad raivatam. evam ete ubhe anavas.rSTe bhavato |p7 ye vA evaM vidvAMsa etad ahar upayanty, AptvA vai te 'ha/S/SaH saMvatsaram AptvArdhamAsa/Sa AptvA mAsa/Sa AptvA stomAM/S ca chandAMsi cAptvA sarvA devatAs tapa eva tapyamAnAH somapItham bhakSayantaH saMvatsaram abhiSuNvanta Asate |p8 ye vA ata UrdhvaM saMvatsaram upayanti, guruM vai te bhAram abhinidadhate, saM vai gurur bhAraH /S.rNAty. atha ya enam parastAt karmabhir AptvAvastAd upaiti, sa vai svasti saMvatsarasya pAram a/Snute |c14 |p1 yad vai caturviM/SaM, tan mahAvratam. b.rhaddivenAtra hotA retaH si~Ncati, tad ado mahAvratIyenAhnA prajanayati. saMvatsare-saMvatsare vai retaH siktaM jAyate. tasmAt samAnam b.rhaddivo niSkevalyam bhavaty. eSa ha vA enam parastAt karmabhir AptvAvastAd upaiti, ya evaM vidvAn etad ahar upaiti |p2 svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |p3 yo vai saMvatsarasyAvAraM ca pAraM ca veda, sa vai svasti saMvatsarasya pAram a/Snute. 'tirAtro vA asya prAyaNIyo 'vAram, udayanIyaH pAraM |p4 svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |p5 yo vai saMvatsarasyAvarodhanaM codrodhanaM ca veda, sa vai svasti samvatsarasya pAram a/Snute. 'tirAtro vA asya prAyaNIyo 'varodhanam, udayanIya udrodhanaM |p6 svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |p7 yo vai saMvatsarasya prANodAnau veda, sa vai svasti saMvatsarasya pAram a/Snute. 'tirAtro vA asya prAyaNIyaH prANa, udAna udayanIyaH |p8 svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda ya evaM veda |c15 {adhyAya 18, khaNDaH 1-8} |p1 jyotir gaur Ayur iti stomebhir yanty. ayaM vai loko jyotir, antarikSaM gaur, asau loka AyuH |p2 sa evaiSa uttaras tryaho |p3 jyotir gaur Ayur iti trINy ahAni, gaur Ayur jyotir iti trINy |p4 ayaM vai loko jyotir asau loko jyotis, te ete jyotiSI ubhayataH saMlokete |p5 tenaitenobhayatojyotiSA Sa.lahena yanti. tad yad etenobhayatojyotiSA Sa.lahena yanty, anayor eva tal lokayor ubhayataH pratitiSThanto yanty, asmiM/S ca loke 'muSmiM/S cobhayoH |p6 pariyad vA etad devacakraM yad abhiplavaH Sa.lahas. tasya yAv abhito 'gniSTomau tau pradhI, ye catvAro madhya ukthyAs tan nabhyaM |p7 gachati vai vartamAnena yatra kAmayate, tat svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |p8 yo vai tad veda yat prathamaH Sa.lahaH sa vai svasti saMvatsarasya pAram a/Snute, yas tad veda yad dvitIyo, yas tad veda yat t.rtIyo, yas tad veda yac caturtho, yas tad veda yat pa~NcamaH |c16 |p1 prathamaM Sa.laham upayanti, Sa.l ahAni bhavanti. SaD vA .rtava, .rtu/Sa eva tat saMvatsaram Apnuvanty, .rtu/SAN saMvatsare pratitiSThanto yanti |p2 dvitIyaM Sa.laham upayanti, dvAda/SAhAni bhavanti. dvAda/Sa vai mAsA, mAsa/Sa eva tat saMvatsaram Apnuvanti, mAsa/SaH saMvatsare pratitiSThanto yanti |p3 t.rtIyaM Sa.laham upayanty, aSTAda/SAhAni bhavanti. tAni dvedhA, navAnyAni navAnyAni. nava vai prANA nava svargA lokAH, prANAM/S caiva tat svargAMs ca lokAn Apnuvanti, prANeSu caiva tat svargeSu ca lokeSu pratitiSThanto yanti |p4 caturthaM Sa.laham upayanti, caturviM/Satir ahAni bhavanti. caturviM/Satir vA ardhamAsA, ardhamAsa/Sa eva tat saMvatsaram Apnuvanty, ardhamA/Sa/SaH saMvatsare pratitiSThanto yanti |p5 pa~NcamaM Sa.laham upayanti, triM/Sad ahAni bhavanti. triM/SadakSarA vai virAD, virA.l annAdyaM, virAjam eva tan mAsi-mAsy abhisampAdayanto yanty |p6 annAdyAkAmAH khalu vai sAtram Asata. tad yad virAjam mAsi-mAsy abhisampAdayanto yanty, annAdyam eva tan mAsi-mAsy avarundhAnA yanty asmai ca lokAyAmuSmai cobhAbhyAm |c17 |p1 gavAm ayanena yanti. gAvo vA #AdityA, #AdityAnAm eva tad ayanena yanti |p2 gAvo vai satram Asata /SaphA~N ch.r.NgANi &1 siSAsantyas, tAsAM da/Same mAsi /SaphAH /S.r.NgANy ajAyanta. tA abruvan: yasmai kAmAyAdIkSAmahy ApAma tam, uttiSThAmeti. tA yA udatiSThaMs, tA etAH /S.r.NgiNyo |p3 'tha yAH samApayiSyAmaH saMvatsaram ity Asata, tAsAm a/SraddhayA /S.r.NgANi prAvartanta, tA etAs tUparA. UrjaM tv asunvaMs, tasmAd u tAH sarvAn .rtUn prAptvottaram uttiSThanty, UrjaM hy asunvan. sarvasya vai gAvaH premANaM sarvasya cArutAM gatAH |p4 sarvasya premANaM sarvasya cArutAM gachati ya evaM vedA/dityA/S |p5 ca ha vA #a.Ngirasa/S ca svarge loke 'spardhanta: vayam pUrva eSyAmo vayam iti. te hAdityAH pUrve svargaM lokaM jagmuH, pa/ScevA.NgirasaH SaSTyAM vA varSeSu |p6 yathA vA prAyaNIyo 'tirAtra/S caturviM/Sa ukthyaH sarve 'bhiplavAH Sa.lahA AkSyanty anyAny ahAni, tad #AdityAnAm ayanam |p7 prAyaNIyo 'tirAtra/S caturviM/Sa ukthyaH sarve p.rSThyAH Sa.lahA AkSyanty anyAny ahAni, tad #a.NgirasAm ayanaM |p8 sA yathA srutir a~NjasAyany evam abhiplavaH Sa.lahaH svargasya lokasyAtha yathA mahApathaH paryANa evam p.rSThyaH Sa.lahaH svargasya lokasya. tad yad ubhAbhyAM yanty, ubhAbhyAM vai yan na riSyaty, ubhayoH kAmayor upAptyai ya/S cAbhiplave Sa.lahe ya/S ca p.rSThye |c18 |p1 ekaviM/Sam etad ahar upayanti viSuvantam madhye saMvatsarasyai/tena |p2 vai devA ekaviM/SenAdityaM svArgaya lokAyodayachan |p3 sa eSa ita ekaviM/Sas |p4 tasya da/SAvastAd ahAni divAkIrtyasya bhavanti da/Sa parastAn, madhya eSa ekaviM/Sa ubhayato virAji pratiSThita, ubhayato hi vA eSa virAji pratiSThitas. tasmAd eSo 'ntaremA~Ml lokAn yan na vyathate |p5 tasya vai devA #Adityasya svargAl lokAd avapAtAd abibhayus, taM tribhiH svargair lokair avastAt pratyuttabhnuvan. stomA vai trayaH svargA lokAs. tasya parAco 'tipAtAd abibhayus, taM tribhiH svargair lokaiH parastAt pratyastabhnuvan. stomA vai trayaH svargA lokAs. tat trayo 'vastAt saptada/SA bhavanti trayAH parastAn, madhya eSa ekaviM/Sa ubhayataH svarasAmabhir dh.rta, ubhayato hi vA eSa svarasAmabhir dh.rtas. tasmAd eSo 'ntaremA~Ml lokAn yan na vyathate |p6 tasya vai devA #Adityasya svargAl lokAd avapAtAd abibhayus, tam paramaiH svargair lokair avastAt pratyuttabhnuvan. stomA vai paramAH svargA lokAs. tasya parAco 'tipAtAd abibhayus, tam paramaiH svargair lokaiH parastAt pratyastabhnuvan. stomA vai paramAH svargA lokAs. tat trayo 'vastAt saptada/SA bhavanti trayaH parastAt, te dvau-dvau sampadya traya/S catustriN/SA bhavanti. catustriM/So vai stomAnAm uttamas. teSu vA eSa etad adhyAhitas tapati, teSu hi vA eSa etad adhyAhitas tapati |p7 sa vA eSa uttaro 'smAt sarvasmAd bhUtAd bhaviSyataH, sarvam evedam atirocate yad idaM kiMcottaro bhavati |p8 yasmAd uttaro bubhUSati tasmAd uttaro bhavati ya evaM veda |c19 |p1 svarasAmna upayantIme vai lokAH svarasAmAna. imAn vai lokAn svarasAmabhir asp.rNvaMs, tat svarasAmnAM svarasAmatvaM. tad yat svarasAmna upayanty, eSv evainaM tal lokeSv Abhajanti |p2 teSAM vai devAH saptada/SAnAm pravlayAd abibhayuH: samA iva vai stomA avigU.lhA iveme ha na pravliyerann iti. tAn sarvaiH stomair avastAt paryArSan sarvaiH p.rSThaiH parastAt. tad yad abhijit sarvastomo 'vastAd bhavati vi/Svajit sarvap.rSThaH parastAt, tat saptada/SAn ubhayataH pary.rSanti dh.rtyA apravlayAya |p3 tasya vai devA #Adityasya svargAl lokAd avapAtAd abibhayus, tam pa~NcabhI ra/Smibhir udavayan. ra/Smayo vai divAkIrtyAni: mahAdivAkirtyam p.rSTham bhavati, vikarNam brahmasAma, bhAsam agniSTomasAmobhe b.rhadrathaMtare pavamAnayor bhavatas. tad #Adityam pa~NcabhI ra/Smibhir udvayanti dh.rtyA anavapAtAyo/dita |p4 #Aditye prAtaranuvAkam anubrUyAt, sarvaM hy evaitad ahar divAkIrtyam bhavati |p5 sauryam pa/Sum anya.Na/SvetaM savaniyasyopAlambhyam Alabheran, sUryadevatyaM hy etad ahar |p6 ekaviM/SatiM sAmidhenIr anubrUyAt, pratyakSAd dhy etad ahar ekaviM/Sam |p7 ekapa~NcA/SataM dvipa~NcA/SataM vA /SastvA madhye nividaM dadhAti, tAvatIr uttarAH /Sa.Nsati. /SatAyur vai puruSaH /SatavIryaH /Satendriya, AyuSy evainaM tad vIrya indriye dadhAti |c20 |p1 dUrohaNaM rohati, svargo vai loko dUrohANaM |p2 svargam eva tal lokaM rohati ya evaM veda |p3 yad eva dUrohaNA+m \ asau vai dUroho yo 'sau tApati, ka/Scid vA atra gachati. sa yad dUrohaNaM rohaty, etam eva tad rohati |p4 haMsavatyA rohati |p5 haMsaH /SuciSad ity. eSa vai haMsaH /SuciSad |p6 vasur antarikSad ity. eSa vai vasur antarikSasad |p7 dhotA vediSad ity. eSa vai hotA vediSad |p8 atithir duroNasad ity. eSa vA atithir duroNasan |p9 n.rSad ity. eSa vai n.rSad |p10 varasad ity. eSa vai varasad. varaM vA etat sadmanAM yasminn eSa Asannas tapaty |p11 .rtasad ity. eSa vai satyasad |p12 vyomasad ity. eSa vai vyomasad. vyoma vA etat sadmanAM yasminn eSa Asannas tapaty |p13 abjA ity. eSa vA abjA. adbhyo vA eSA prAtar udety, apaH sAyam pravi/Sati |p14 golA ity. eSa vai gojA |p15 .rtAjA ity. eSa vai satyajA |p16 adrijA ity. eSa vA adrijA |p17 .rtam ity. eSa vai satyam |p18 eSa etAni sarvANy, eSA ha vA asya chandassu pratyakSatamAd iva rUpaM |p19 tasmAd yatra kva ca dUrohaNaM rohed, dhaMsavatyaiva rohet |p20 tArkSye svargakAmasya rohet |p21 #tArkSyo ha vA etam pUrvo 'dhvAnam aid, yatrAdo gAyatrI suparNo bhUtva somAm Aharat. tad yathA kSetraj~Nam adhvanaH puraetAraM kurvIta, tAd.rk tad yad eva tArkSye. 'yaM vai #tArkSyo yo 'yam pavata, eSa svargasya lokasyAbhivo.lhA |p22 tyam U Su vAjinaM devajUtam ity. eSa vai vAjI devajUtaH |p23 sahAvAnaM tarutAraM rathAnAm ity. eSa vai sahAvAMs tarutaiSa hImA~Ml lokAn sadyas taraty |p24 ariSTanemim p.rtanAjam A/Sum ity. eSa va ariSTanemiH p.rtanAjid A/SuH |p25 svastaya iti svaStitAm A/SAste |p26 tArkSyam ihA huvemeti hvayaty evainam etad |p27 indrasyeva rAtim AjohuvAnAH svastaya iti svastitAm evA/SAste |p28 nAvam ivA ruhemeti. sam evainam etad adhirohati svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA |p29 urvI na p.rthvI bahule gabhIre mA vAm etau mA paretau riSAmetIme evaitad anumantrayata &5 AcaparAcam &5 eSyan |p30 sadya/S cid yaH /SavasA pa~Nca k.rSTIH sUrya iva jyotiSApas tatAneti pratyakSaM sUryam abhivadati |p31 sahasrasAH /SatasA asya raMhir na smA varante yuvatiM na /SaryAm ity A/SiSam evaitenA/SAsta Atmane ca yajamAnebhya/S ca |c21 |p1 AhUya dUrohaNaM rohati, svargo vai loko dUrohanaM. vAg AhAvo, brahma vai vAk. sa yad Ahvayate, tad brahmaNAhAvena svargaM lokaM rohati |p2 sa pacchaH prathamaM rohatImaM tal lokam Apnoty, athArdharca/So 'ntarikSaM tad Apnoty, atha tripadyAmuM tal lokam Apnoty, atha kevalyA tad etasmin pratitiSThati ya eSa tapati |p3 tripadyA pratyavarohati yathA /SAkhAM dhArayamANas, tad amuSmi~Ml loke pratitiSThaty; ardharca/So 'ntarikSe, paccho 'smi~Ml loka. Aptvaiva tat svargaM lokaM yajamAnA asmi~Ml loke pratitiSThanty |p4 atha ya ekakAmAH syuH svargakAmAH, parA~Ncam eva teSAM rohet. te jayeyur haiva svargaM lokaM |p5 na tv evAsmi~Ml loke jyog iva vaseyur |p6 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandAMsi, pa/SUnAM avaruddhyai |c22 |p1 yathA vai puruSa evaM viSuvAMs. tasya yathA dakSiNo 'rdha evam pUrvo 'rdho viSuvato, yathottaro 'rdha evam uttaro 'rdho viSuvatas, tasmAd uttara ity AcakSate. prabAhuk sataH /Sira eva viSuvAn. bidalasaMhita iva vai puruSas, tad dhApi syUmeva madhye /SIrSNo vij~NAyate |p2 tad Ahur: viSuvaty evaitad ahaH /SaMsed, viSuvAn vA etad ukthAnAm ukthaM, viSuvAn viSuvAn iti ha viSuvanto bhavanti /SreSThatAm a/Snuvata iti |p3 tat-tan nAd.rtyaM. saMvatsara eva /SaMsed, reto vA etat saMvatsaraM dadhato yanti |p4 yAni vai purA, saMvatsarAd retAMsi jAyante yAni pa~NcamAsyAni yAni SaNmAsyAni, srIvyanti vai tAni, na vai tair bhu~Njate |p5 'tha yAny eva da/SamAsyAni jAyante yAni sAMvatsarikANi, tair bhu~Njate. tasmAt saMvatsara evaitad ahaH /SaMset |p6 saMvatsaro hy etad ahar Apnoti, saMvatsaraM hy etad ahar Apnuvanty. eSa ha vai saMvatsareNa pApmAnam apahata= eSa viSuvatA,.Ngebhyo haiva mAsaih pApmAnam apahate, /SIrSNo viSuvata/pa |p7 saMvatsareNa pApmAnaM hale 'pa viSuvata ya evaM veda |p8 vai/SvakarmaNam .rSabhaM savanIyasyopAlambhyam Alabheran dvirUpam ubhayata etam mahAvratIye 'hanI/ndro |p9 vai #v.rtraM hatva vi/SvakarmAbhavat, #prajApatiH prajAH s.rSTvA vi/SvakarmAbhavat. saMvatsaro vi/Svakarmendram eva tadAtmAnam #prajApatiM saMvatsaraM vi/SvakarmANam ApnuvantIndra eva tadAtmani #prajApatau saMvatsare vi/SvakarmaNy antataH pratitiSThanti. pratitiSThati ya evaM veda ya evAM veda |c23 {adhyAya 19, khaNDaH 1-6} |p1 #prajApatir akAmayata: prajAyeya bhUyAn syAm iti. sa tapo 'tapyata, sa tapas taptvemaM dvAda/SAham ap/Syad Atmana evA.NgeSu ca prANeSu ca. tam Atmana evA.Ngebhya/S ca prANebhya/S ca dvAda/SadhA niramimIta, tam Aharat, tenAyajata. tato vai so 'bhavad AtmanA, pra prajayA pa/Subhir ajAyata |p2 bhavaty AtmanA, pra prajayA pa/Subhir jAyate ya evaM veda |p3 so 'kAmayata: kathaM nu gAyatryA sarvato dvAda/SAham paribhUya sarvAm .rddhim .rdhnuyAm iti. taM vai tejasaiva purastAt paryabhavac chandobhir madhyato 'kSarair upariSTAd. gAyatryA sarvato dvAda/SAham paribhUya sarvAm .rddhim Ardhnot |p4 sarvAm .rddhim .rdhnoti ya evaM veda |p5 yo vai gAyatrIM pakSiNIM cakSuSmatIM jyotiSmatIm bhAsvatIM veda, gAyatryA pakSiNyA cakSuSmatyA jyotiSmatyA bhAsvatyA svargaM lokam ety. eSA vai gAyatrI pakSiNI cakSuSmatI jyotiSmatI bhAsvatI yad dvAda/SAhas. tasya yAv abhito 'tirAtrau tau pakSau, yAv antarAgniSTomau te cakSuSI, ye 'STau madhya ukthyAH sa AtmA |p6 gAyatryA pakSiNyA cakSuSmatyA jyotiSmatyA bhAsvatyA svargaM lokam eti ya evaM veda |c24 |p1 traya/S ca vA ete tryahA A da/Samam ahar A dvAv atirAtrau yad dvAda/SAho |p2 dvAda/SAhAni dIkSito bhavati, yaj~Niya eva tair bhavati |p3 dvAda/Sa rAtrIr upasada upaiti, /SarIram eva tAbhir dhUnute |p4 dvAda/SAham prasuto |p5 bhUtvA /SarIraM dhUtvA /SuddhaH pUto devatA apyeti ya evaM veda |p6 SaTtriM/Sadaho vA eSa yad dvAda/SAhaH. SaTtriM/SadakSarA vai b.rhatI, b.rhatyA vA etad ayanaM yad dvAda/SAho, b.rhatyA vai devA imA~Ml lokAn A/Snuvata. te vai da/Sabhir evAkSarair imaM lokam A/Snuvata da/Sabhir antarikSam da/Sabhir divaM caturbhi/S catasro di/So, dvAbhyAm evAsmi~Ml loke pratyatiSThan |p7 pratitiSThati ya evaM veda |p8 tad Ahur: yad anyAni chandAMsi varSIyAMsi bhUyo ='kSaratarANy, atha kasmAd etAm b.rhatIty AcakSata ity |p9 etayA hi devA imA~Ml lokAn A/Snuvata. te vai da/Sabhir evAkSarair imaM lokam A/Snuvata da/Sabhir antarikSaM da/Sabhir divaM caturbhi/S catasro di/So, dvAbhyAm evAsmi~Ml loke pratyatiSThaMs. tasmAd etAm b.rhatIty AcakSate |p10 '/Snute yadyat kAmayate ya evaM veda |c25 |p1 #prAjApatiyaj~No vA eSa yad dvAda/SAhaH, #prajApatir vA etenAgre 'yajata dvAda/SAhena. so 'bravId .rtUM/S ca mAsAM/S ca: yAjayata mA dvAda/SAheneti. taM dIkSayitvAnapakramaM gamayitvAbruvan: dehi nu no 'tha tvA yAjayiSyAma iti. tebhya iSam Urjam prAyachat, saiSorg .rtuSu ca mAseSu ca nihitA. dadataM vai te tam ayAjayaMs, tasmAd dadad yAjyaH. pratig.rhNanto vai te tam ayAjayaMs, tasmAt pratig.rhNatA yAjyam |p2 ubhaye rAdhnuvanti ya evaM vidvAMso yajante ca yAjayanti ca |p3 te vA ima .rtava/S ca mAsA/S ca gurava ivAmanyanta dvAda/SAhe pratig.rhya, te 'bruvan #prajApatiM: yAjaya no dvAda/SAheneti. sa tathety abravIt, te vai dIkSadhvam iti te pUrvapakSAH pUrve dIkSanta, te pApmAnam apAhata. tasmAt te diveva, diveva hy apahatapApmAno. 'parapakSA apare 'dIkSanta, te natarAm pApmAnam apAhata. tasmAt te tama iva, tama iva hy anapahatapApmAnas. tasmAd evaM vidvAn dIkSamANeSu pUrvaH-pUrva eva didIkSiSetA |p4 =pa pApmAnaM hate ya evaM veda |p5 sa vA ayam #prajApatiH saMvatsara .rtuSu ca mAseSu ca pratyatiSThat, te vA ima .rtava/S ca mAsA/S ca #prajApatAv eva saMvatsare pratyatiSThaMs, ta ete 'nyonyasmin pratiSThitA. evaM ha vAva sa .rtviji pratitiSThati yo dvAda/SAhena yajate. tasmAd Ahur: na pApaH puruSo yAjyo dvAda/SAhena, ned ayam mayi pratitiSThAd iti |p6 jyeSvhayaj~No vA eSa yad dvAda/SAhaH, sa vai devAnAM jyeSTho ya etenAgre 'yajata. /SreSThayaj~No vA eSa yad dvAda/SAhaH, sa vai devAnAM /SreSTho ya etenAgre 'yajata |p7 jyeSThaH /SreSTho yajeta, kalyANIha samA bhavati. na pApaH puruSo yAjyo dvAda/SAhena, ned ayam mayi pratitiSThad itI/ndrAya |p8 vai deva jyaiSThyAya /SraiSThyAya nAtiSThanta, so 'bravId #b.rhaspatiM: yAjaya mA dvAda/SAheneti. tam ayAjayat, talo vai tasmai devA jyaiSThyAya /SraiSThyAyAtiSThanta |p9 tiSThante 'smai svA jyaiSThyAya /SraiSThyAya, sam asmin svAH /SreSThatAyAM jAnate ya evaM vedo/rdhvo |p10 vai prathamas tryahas, tirya.N madhyamo, 'rvA.N uttamaH. sa yad UrdhvaH prathamas tryahas, tasmAd ayam agnir Urdhva uddIpyata, UrdhvA hy etasya dig. yat tirya.N madhyamas, tasmAd ayaM vAyus tirya.N pavate, tira/ScIr Apo vahanti; tira/ScI hy etasya dig. yad arvA.N uttamas, tasmAd asAv arvA.N tapaty, arvA.N varSaty, arvA~Nci nakSatrANy; ArvAci hy etasya dik. samya~Nco vA ime lokAH, samya~Nca ete tryahAH |p11 samya~Nco 'smA ime lokAH /Sriyai dIdyati ya evaM veda |c26 |p1 dIkSA vai devebhyo 'pAkrAmat. tAM vAsantikAbhyAm mAsAbhyAm anvayu~Njata, tAM vAsantikAbhyAm mAsAbhyAM nodApnuvaMs. tAM graiSmAbhyAM tAM vArSikAbhyAM tAM /SAradAbhyAM tAM haimantikAbhyAm mAsAbhyAm anvayu~Njata, tAM haimantikAbhyAm mAsAbhyAM nodApnuvaMs. tAM /Sai/SirAbhyAm mAsAbhyAm anvayu~Njata, tAM /Sai/SirAbhyAm mAsAbhyAm Apnuvann |p2 Apnoti yam Ipsati, nainaM dviSann Apnoti, ya evaM veda |p3 tasmAd yaM satriyA dIkSopanamed, etayor eva /Sai/Sirayor mAsayor Agatayor dIkSeta. sAkSAd eva tad dIkSAyAm AgatAyAm dIkSate, pratyakSAd dIkSAm parig.rhNAti. tasmAd etayor eva /Sai/Sirayor mAsayor Agatayor ye caiva grAmyAH pa/Savo ye cAraNyA aNimAnam eva tat paruSimANaM niyanti, dIkSArUpam eva tad upaniplavante |p4 sa purastAd dIkSAyAH prAjApatyam pa/Sum Alabhate |p5 tasya saptada/Sa sAmidhenIr anubrUyAt. saptada/So vai #prajApatiH, #prajApater Aptyai |p6 tasyApriyo jAmadagnyo bhavanti |p7 tad Ahur: yad anyeSu pa/SuSu yatha.rSy Apriyo bhavanty, atha kasmAd asmin sarveSAM jAmadagnya eveti |p8 sarvarUpA vai jAmadagnyaH sarvasam.rddhAH, sarvarUpa eSa pa/SuH sarvasam.rddhas. tad yaj jAmadagnyo bhavanti, sarvarUpatAyai sarvasam.rddhyai |p9 tasya vAyavyaH pa/Supuro.lA/So bhavati |p10 tad Ahur: yad anyadevatya uta pa/Sur bhavaty, atha kasmAd vAyavyaH pa/Supuro.lA/SaH kriyata iti |p11 #prajApatir vai yaj~No, yaj~NasyAyAtayAmatAyA iti brUyAd. yad u vAyavyas, tena #prajApater naiti, #vAyur hy eva #prajApatis |p12 tad uktam .rSiNA: pavamAnaH prajApatir iti |p13 satram u cet, saMnyupyAgnIn yajeran, sarve dIkSeran, sarve sunuyur. vasantam abhyudavasyaty. Urg vai vasanta, iSam eva tad Urjam abhyudavasyati |c27 |p1 chandAMsi vA anyonyasyAyatanam abhyadhyAyan. gAyatrI triSTubha/S ca jagatyai cAyatanam abhyadhyAyat, triSTub gAyatryai ca jagatyai ca, jagatI gAyatryai ca triSTubha/S ca. tato vA etam #prajApatir vyU.lhachandasaM dvAda/SAham apa/Syat, tam Aharat, tenAyajata, tena sa sarvAn kAmAM/S chandAMsy agamayat |p2 sarvAn kAmAn gachati ya evaM veda |p3 chandAMsi vyUhaty ayAtayAmatAyai |p4 chandAMsy eva vyUhati. tad yathAdo '/Svair vAna.ludbhir vAnyair-anyair a/SrAntatarair-a/SrAntatarair upavimokaM yAnty, evam evaitac chandobhir anyair-anyair a/SrAntatarair-a/SrAntatarair upavimokaM svargaM lokam yanti yac chandAMsi vyUhatI/mau |p5 vai lokau sahAstAM, tau vyaitAM. nAvarSan, na samatapat, te pa~NcajanA na samajAnata. tau devAH samanayaMs, tau saMyantAv etaM devavivAhaM vyavahetAM. rathaMtareNaiveyam amUM jinvati, b.rhatAsAv imAM |p6 naudhasenaiveyam amUM jinvati, /SyaitenAsAv imAM. dhUmenaiveyam amUM jinvati, v.rSTyAsAv imAM. devayajanam eveyam amuSyAm adadhAt, pa/SUn asAv asyAm |p7 etad vA iyam amuSyAM devayajanam adadhAd yad etac candramasi k.rSNam iva |p8 tasmAd ApUryamANapakSeSu yajanta etad evopepsanta |p9 USAn asAv asyAM. tad dhApi #turah #kAvaSeya uvAcoSaH poSo #janamejayaketi. tasmAd dhApy etarhi gavyam mImAMsamAnAH p.rchanti: santi tatroSA+H iti \ USo hi poSo. 'sau vai loka imaM lokam abhiparyAvartata |p10 tato vai dyAvAp.rthivI abhavatAM, na dyAvAntarikSAn nAntarikSAd bhUmiH |c28 |p1 b.rhac ca vA idam agre rathaMtaraM cAstAM. vAk ca vai tan mana/S cAstAM, vAg vai rathaMtaram mano b.rhat. tad b.rhat pUrvaM sas.rjAnaM rathaMtaram atyamanyata. tad rathaMtaraM garbham adhatta, tad vairUpam as.rjata |p2 te dve bhUtvA rathaMtaraM ca vairUpaM ca b.rhad atyamanyetAM. tad b.rhad garbham adhatta, tad vairAjam as.rjata |p3 te dve bhUtvA b.rhac ca vairAjaM ca rathaMtaraM ca vairUpam cAtyamanyetAM. tad rathaMtaraM garbham adhatta, tac chAkvaram as.rjata |p4 tAni trINi bhUtva rathaMtaraM ca vairUpam ca /SAkvaraM ca b.rhac ca vairAjaM cAtyamanyanta. tad b.rhad garbham adhatta, tad raivatam as.rjata |p5 tAni trINy anyAni trINy anyAni SaT p.rSThAny AsaMs |p6 tAni ha tarhi trINi chandAMsi SaT p.rSThAni nodApnuvan. sA gAyatrI garbham adhatta, sAnuSTubham as.rjata. triSTub garbham adhatta, sA pa/nktim as.rjata. jagatI garbham adhatta, sAtichandasam as.rjata. tAni trINy anyAni trINy anyAni SaT chandAMsy Asan SaT p.rSThAni. tAni tathAkalpanta, kalpate yaj~No 'pi |p7 tasyai janatAyai kalpate yatraivam etAM chandasAM ca p.rSThAnAM ca k.lptiM vidvAn dIkSate dIkSate |c29 {adhyAya 20, khaNDaH 1-4} |p1 #agnir vai devatA prathamam ahar vahati, triv.rt stomo rathaMtaraM sAma gAyatrI chando |p2 yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdhnoti ya evaM veda |p3 yad vA eti ca preti ca, tat prathamasyAhno rUpaM. yad yuktavad yad rathavad yad A/Sumad yat pibavad, yat prathame pade devatA nirucyate, yad ayaM loko 'bhyudito, yad rAthaMtaraM yad gAyatraM yat kariSyad: etAni vai prathamasyAhno rUpANy |p4 upaprayanto adhvaram iti prathamasyAhna Ajyam bhavati |p5 preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p6 vAyav A yAhi dar/Sateti pra:ugam. eti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p7 A tvA rathaM yathotaya, idaM vaso sutam andha iti marutvatIyasya pratipadanucarau. rathavac ca pibavac ca prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p8 indra nedIya ed ihItIndranihavaH pragAthaH. prathame pade devatA nirucyate, prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p9 praitu brahmaNas patir iti brAhmaNaspatyaH. preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p10 agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apa iti dhAyyAH. prathameSu padeSu devatA nirucyante, prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p11 pra vA indrAya b.rhata iti marutvatIyaH pragAthaH. preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p12 A yAtv indro 'vasa upa na iti sUktam. eti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p13 abhi tvA /SUra nonumo, 'bhi tvA pUrvapItaya iti rathaMtaram p.rSTham bhavati. rAthaMtare 'hani prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p14 yad vAvAna purutamam purASA.l iti dhAyy,A v.rtrahendro nAmAny aprA ity. eti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p15 pibA sutasya rasina iti sAmapragAthaH pibavAn prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p16 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyam purastAt sUktasya /SaMsati. svastyayanaM vai tArkSyaH, svastitAyai |p17 svastyayanam eva tat kurute, svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |c30 |p1 A na indro dUrAd A na AsAd iti sUktam. eti prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p2 sampAtau bhavato niSkevalyamarutvatIyayor nividdhAne. #vAmadevo vA imA~Ml lokAn apa/Syat, tAn sampAtaiH samapatad. yat sampAtaiH samapatat, tat sampAtAnAM sampAtatvaM. tad yat sampAtau prathame 'hani /SaMsati, svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyai |p3 tat savitur v.rNImahe, 'dyA no deva savitar iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. rAthaMtare 'hani prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p4 yu~Njate mana uta yu~Njate dhiya iti sAvitraM yuktavat prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p5 pra dyAvA yaj~NaiH p.rthivI .rtAv.rdheti dyAvAp.rthivIyam. preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p6 iheha vo manasA bandhutA nara ity ArbhavaM. yad vA eti ca preti ca, tat prathamasyAhno rUpaM. tad yat preti sarvam abhaviSyat, praiSyann evAsmAl lokAd yajamAnA iti. tad yad iheha vo manasA bandhutA nara ity Arbhavam prathame 'hani /SaMsaty, ayaM vai loka ihehAsminn evainAMs tal loke ramayati |p7 devAn huve b.rhacchravasaH svastaya iti vai/Svadevam. prathame pade devatA nirucyante, prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p8 mahAntaM vA ete 'dhvAnam eSyanto bhavanti, ye saMvatsaraM vA dvAda/SAhaM vAsate. tad yad devAn huve b.rhacchravasaH svastaya iti vai/Svadevam prathame 'hani /SaMsati, svastitAyai |p9 svastyayanam eva tat kurute, svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda yeSAM caivaM vidvAn etad dhotA devAn huve b.rhacchravasaH svastaya iti vai/Svadevam prathame 'hani /SaMsati |p10 vai/SvAnarAya p.rthupAjase vipa ity AgnimArutasya pratipat. prathame pade devatA nirucyate, prathame 'hani prathamasyAhno rUpam |p11 pratvakSaso pratavaso virap/Sina iti mArutam. preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p12 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAm purastAt sUktasya /SaMsati. svastyayanaM vai jAtavedasyAH, svastitAyai |p13 svastyayanam eva tat kurute, svasti saMvatsarasya pAram a/Snute ya evaM veda |p14 pra tavyasIM navyasIM dhItim agnaya iti jAtavedasyam. preti prathame 'hani prathamasyAhno rUpaM |p15 samAnam AgnimArutam bhavati yac cAgniSTome. yad vai yaj~Ne samAnaM kriyate, tat prajA anusamananti. tasmAt samAnam AgnimArutam bhavati |c31 |p1 #indro vai devatA dvitIyam ahar vahati, pa~Ncada/SaH stomo b.rhat sAma triSTup chando |p2 yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdhnoti ya evaM veda |p3 yad vai neti na preti yat sthitaM, tad dvitIyasyAhno rUpaM. yad Urdhvavad yat prativad yad antarvad yad v.rSaNvad yad v.rdhanvad, yan madhyame pade devatA nirucyate, yad antarikSam abhyuditaM, yad bArhataM yat traiSTubhaM yat kurvad: etAni vai dvitIyasyAhno rUpANy |p4 agniM dUtaM v.rNImaha iti dvitIyasyAhna Ajyam bhavati. kurvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p5 vAyo ye te sahasriNa iti pra:ugaM, sutaH soma .rtAv.rdheti v.rdhanvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p6 vi/SvAnarasya vas patim, indra it somapA eka iti marutvatIyasya pratipadanucarau. v.rdhanvac cAntarvac ca dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpam |p7 indra nedIya ed ihIty acyutaH pragAtha, ut tiSTha brahmaNas pata iti brAhmaNaspatya UrdhvavAn dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpam |p8 agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apa iti dhAyyA acyutA |p9 b.rhad indrAya gAyateti marutvatIyaH pragAtho, yena jyotir ajanayann .rtAv.rdha iti v.rdhanvAn dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpam |p10 indra somaM somapate pibemam iti sUktam, sajoSA rudrais t.rpad A v.rSasveti v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p11 tvAm id dhi havAmahe, tvaM hy ehi cerava iti b.rhatp.rSTham bhavati. bArhate 'hani dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p12 yad vAvAneti dhAyyAcyuto/bhayaM |p13 /S.rNavac ca na iti sAmapragAtho, yac cedam adya yad u ca hya AsId iti bArhate 'hani dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p14 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c32 |p1 yA ta Utir avamA yA parameti sUktaM, jahi v.rSNyAni k.rNuhI parAca iti v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p2 vi/Svo devasya netus, tat savitur vareNyam, A vi/SvadevaM satpatim iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. bArhate 'hani dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpam |p3 ud uSya devaH savitA hiraNyayeti sAvitram Urdhvavad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p4 te hi dyAvap.rthivI vi/Sva/Sambhuveti dyAvAp.rthivIyaM, sujanmanI dhiSaNe antar Iyata ity antarvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p5 takSan rathaM suv.rtaM vidmanApasa ity ArbhavaM, takSan hari indravAhA v.rSaNvasU iti v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p6 yaj~Nasya vo rathyaM vi/SpatiM vi/SAm iti vai/SvadevaM, v.rSA ketur yajato dyAm a/SAyateti v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p7 tad u /SAryAtam. #a.Ngiraso vai svargAya lokAya satram Asata, te ha sma dvitIyaM-dvitIyam evAhar Agatya muhyanti. tAn vA etac #chAryAto #mAnavo dvitIye 'hani sUktam a/SaMsayat, tato vai te pra yaj~Nam ajAnan pra svargaM lokaM. tad yad etat sUktaM dvitIye 'hani /SaMsati, yaj~Nasya praj~NAtyai svargasya lokasyAnukhyAtyai |p8 p.rkSasya v.rSNo aruSasya nU saha ity AgnimArutasya pratipad. v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p9 v.rSNe /SardhAya sumakhAya vedhasa iti mArutaM. v.rSaNvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpaM |p10 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA |p11 yaj~Nena vardhata jAtavedasam iti jAtavedasyaM. v.rdhanvad dvitIye 'hani dvitIyasyAhno rUpam ahno rUpam |bAB5 {pa~NcikA 5} |c1 {adhyAya 21, khaNDaH 1-5} |p1 vi/Sve vai devA devatAs t.rtIyam ahar vahanti, saptada/SaH stomo vairUpaM sAma jagatI chando |p2 yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdhnoti ya evaM veda |p3 yad vai samAnodarkaM, tat t.rtIyasyAhno rUpaM. yad a/Svavad yad antavad yat punarAv.rttaM yat punarnuu.rttaM yad ratavad yat paryastavad yat trivad yad antarUpaM, yad uttame pade devatA nirucyate, yad asau loko 'bhyudito, yad vairUpaM yaj jAgataM yat k.rtam: etAni vai t.rtIyasyAhno rUpANi |p4 yukSvA hi devahUtamA~M a/SvA~M agne rathIr iveti t.rtIyasyAhna Ajyam bhavati |p5 devA vai t.rtIyenAhnA svargaM lokam AyaMs, tAn asurA rakSAMsy anvavArayanta. te: virUpA bhavata virUpA bhavateti bhavanta AyaMs. te yad: virUpA bhavata virUpA bhavateti bhavanta AyaMs, tad vairUpaM sAmAbhavat, tad vairUpasya vairUpatvaM |p6 virUpaH pApmanA bhUtvA pApmAnam apahate ya evaM veda |p7 tAn ha smAnv evAgachanti, sam eva s.rjyante, tAn a/SvA bhUtvA padbhir apAghnata. yad a/SvA bhUtvA padbhir apAghnata, tad a/SvAnAm a/Svatvam |p8 a/Snute yad-yat kAmayate ya evaM veda |p9 tasmAd a/SvaH pa/SUnAM javiSThas, tasmAd a/SvaH pratya.N padA hinasty |p10 apa pApmAnaM hate ya evaM veda |p11 tasmAd etad a/Svavad Ajyam bhavati, t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p12 vAyav A yAhi vItaye, vAyo yAhi /SivA diva, indra/S ca vAyav eSAM sutAnAm, A mitre varuNe vayam, a/SvinAv eha gachatam, A yAhy adribhiH sutaM, sajUr vi/Svebhir devebhir, uta naH priyA priyAsv ity auSNiham pra:ugaM. samAnodarkaM t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p13 taM-tam id rAdhase mahe, traya indrasya somA iti marutvatIyasya pratipadanucarau. nin.rttavat trivat t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpam |p14 indra nedIya ed ihIty acyutaH pragAthaH, pra nUnam brahmaNas patir iti brAhmaNaspatyo nin.rttavAMs t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpam |p15 agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty Apa iti dhAyyA acyutA |p16 nakiH sudAso ratham pary Asa na rIramad iti marutvatIyaH pragAthaH paryastavAMs t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p17 try aryamA manuSo devatAteti sUktaM trivat t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p18 yad dyAva, indra te /SataM, yad indra yAvatas tvam iti vairUpam p.rSTham bhavati. rAthaMtare 'hani tRtiye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p19 yad vAvAneti dhAyyAcyutA/bhi |p20 tvA /SUra nonuma iti rathaMtarasya yonim anu nivartayati. rAthaMtaraM hy etad ahar Ayatanene/ndra |p21 tridhAtu /SaraNam iti sAmapragAthas trivAMs t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p22 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c2 |p1 yo jAta eva prathamo manasvAn iti sUktaM samAnodarkaM t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rupAM |p2 tad u sajanIyam. etad vA #indrasyendriyaM yat sajanIyam, etasmin vai /SasyamAna #indram indriyam Avi/Sati |p3 tad dhApy Ahu/S chandogAs: t.rtIye 'hani bahv.rcA #indrasyendriyam /SaMsantIti |p4 tad u gArtsamadam. etena vai #g.rtsamada #indrasya priyaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p5 upendrasya priyaM dhAma gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM veda |p6 tat savitur v.rNImahe, 'dyA no deva savitar iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. rAthaMtare 'hani t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p7 tad devasya savitur vAryam mahad iti sAvitram |p8 anto vai mahad, antas t.rtIyam ahas t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p9 gh.rtena dyAvAp.rthivI abhIv.rte iti dyAvAp.rthivIyaM, ghi.rta/SriyA gh.rtap.rcA gh.rtAv.rdheti punarAv.rttam punarnin.rttAM t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpam |p10 ana/Svo jAto anabhI/Sur ukthya ity Arbhavam, rathas tricakra iti trivat t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpam |p11 parAvato ye didhiSanta Apyam iti vai/Svadevam. anto vai parAvato, 'ntas t.rtIyam ahas t.rtIye 'hani 't.rtIyasyAhno rUpaM |p12 tad u gAyam. etena vai #gayaH #plAto vi/SveSAM devAnAm p.ryaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p13 upa vi/SveSAM devAnAm priyaM dhAma gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM veda |p14 vai/SvAnarAya dhiSaNAm .rtAv.rdha ity AgnimArutasya pratipad. anto vai dhiSaNAntas t.rtIyam ahas t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p15 dhArAvarA maruto dh.rSNvojasa iti mArutam bahvabhivyAh.rtyam. anto vai bahv, antas t.rtiyam ahas t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM |p16 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA |p17 tvam agne prathamo a.NgirA .rSir iti jAtavedasyam purastAdudarkaM t.rtIye 'hani t.rtIyasyAhno rUpaM. tvaM-tvam ity uttaraM tryaham abhivadati, saMtatyai |p18 saMtatais tryahair avyavachinnair yanti ya evaM vidvAMso yanti |c3 |p1 Apyante vai stomA Apyante chandAMsi t.rtIye 'hany, etad eva tata ucchiSyate vAg ity eva. tad etad akSaraM tryakSaraM, vAg ity ekam akSaram, akSaram iti tryakSaraM |p2 sa evaiSa uttaras tryAho, vAg ekaM gaur ekaM dyaur ekaM |p3 tato vai vAg eva caturtham ahar vahati |p4 tad yac caturtham ahar nyU.Nkhayanty: etad eva tad akSaram abhyAyachanty, etad vardhayanty, etat prabibhAvayiSanti caturthasyAhna udyatyA |p5 annaM vai nyU.Nkho. yadelavA abhigeSNA/S caranty, athAnnAdyam prajAyate. tad yac catartham ahar nyU.Nkhayanty, annam eva tat prajanayanty annAdyasya prajAtyai. tasmAc caturtham ahar jAtavad bhavati |p6 caturakSareNa nyU.Nkhayed ity Ahu/S. catuSpAdA vai pa/SavaH, pa/SUnAm avaruddhyai |p7 tryakSareNa nyU.Nkhayed ity Ahus. trayo vA ime triv.rto ]okA, eSAm eva lokAnAm abhijityA |p8 ekAkSareNa nyU.Nkhayed, iti ha smAha #lA.NgalAyano #brahmA #maudgalya, ekAkSarA vai vAg, eSa vAva samprati nyU.NkhaM nyU.Nkhayati ya ekAkSareNa nyU.NkhayatIti |p9 dvyakSareNaiva nyU.Nkhayet pratiSThAyA eva. dvipratiSTho vai puruSa/S catuSpAdAH pa/Savo, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati. tasmAd dvyakSareNaiva nyU.Nkhayen |p10 mukhataH prAtaranuvAke nyU.Nkhayati. mukhato vai prajA annam adanti, mukhata eva tad annAdyasya yajamAnaM dadhAti |p11 madhyata Ajye nyU.Nkhayati. madhyato vai prajA annaM dhinoti, madhyata eva tad annAdyasya yajamAnaM dadhAti |p12 mukhato madhyaMdine nyU.Nkhayati. mukhato vai prajA annam adanti, mukhata eva tad annAdyasya yajamAnaM dadhAti |p13 tad ubhayato nyU.Nkham parig.rhNAti savanAbhyAm, annAdyasya parig.rhItyai |c4 |p1 vAg vai devatA caturtham ahar vahaty, ekaviM/SaH stomo vairAjaM sAmAnuSTup chando. yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdnnoti ya evaM veda |p2 yad vA eti ca preti ca tac caturthasyAhno rUpaM. yad dhy eva prathamam ahas tad etat punar yac caturthaM. yad yuktavad yad rathavad yad A/Sumad yat pibavad, yat prathame pade devatA nirucyate, yad ayaM loko 'bhyudito, yaj jAtavad yad dhavavad yac chukravad yad vAco rUpaM yad vaimadaM yad viriphitaM yad vichandA yad UnAtiriktaM yad vairAjaM yad AnuSTubhaM yat kariSyad yat prathamasyAhno rUpam: etAni vai caturthasyAhno rUpANy |p3 AgniM na svav.rktibhir iti caturthasyAhna Ajyam bhavati vaimadaM viriphitaM viriphitasya .rSe/S caturthe 'hani caturthasyAhno rUpam |p4 aSTarcam pA.Nktam. pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/SavaH, pa/SUnAm avaruddhyai |p5 tA u da/Sa jagatyo. jagatprAtaHsavana eSa tryahas, tena caturthasyAhno rUpaM |p6 tA u pa~Ncada/SAnuSTubha. AnuSTubhaM hy etad ahas, tena caturthasyAhno rUpaM |p7 tA u viM/Satir gAyatryaH. punaH prAyaNIyaM hy etad ahas, tena caturthasyAhno rUpaM |p8 tad etad astutam asastam ayAtayAma sUktaM yaj~Na eva sAkSAt. tad yad etac caturthasyAhna Ajyam bhavati, yaj~NAd eva tad yaj~NaM tanvate, vAcam eva tat punar upayanti saMtatyai |p9 saMtatais tryahair avyavachinnair yanti ya evaM vidvAMso yanti |p10 vAyo /Sukro ayAmi te, vihi hotrA avItA, vAyo /SataM harINAm, indra/S ca vAyav eSAM somAnAm, A cikitAna sukratU, A no vi/SvAbhir Utibhis, tyam u vo aprahaNam, apa tyaM v.rjinaM ripum, ambitame nadItama ity AnuSTubham pra:ugam. eti ca preti ca /Sukravac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p11 taM tvA yaj~Nebhir Imaha iti marutvatIyasya pratipad. Imaha ity: abhyAyAmyam ivaitad ahas, tena caturthasyAhno rUpam |p12 idaM vaso sutam andha, indra nedIya ed ihi, praitu brahmaNas patir, agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apaH, pra va indraya b.rhata iti prathamenAhnA samAna AtAna/S, caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p13 /SrudhI havam indra mA riSaNya iti sUktaM havavac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpam |p14 marutvA~M indra v.rSabho raNayeti sUktam, ugraM sahodAm iha taM huvemeti havavac caturthe 'hani caturthasyAhno rupAM |p15 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavata |p16 imaM nu mAyinaM huva iti paryAso havavAM/S caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p17 tA u gAyatryo. gAyatryo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti |p18 tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAti |p19 pibA somam indra mandatu tvA, /SrudhI havaM vipipAnasyAdrer iti vairAjam p.rSTham bhavati. bArhate 'hani caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p20 yad vAvAneti dhAyyAcyutA |p21 tvAm id dhi havAmaha iti b.rhato yonim anu nivartayati, bArhataM hy etad ahar Ayatanena |p22 tvam indra pratUrtiSv iti sAmapragAtho, '/SastihA janiteti jAtavAM/S caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p23 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c5 |p1 kuha /Sruta indraH kasminn adyeti sUktaM vaimadaM viriphitaM viriphitasya .rSe/S caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p2 yudhmasya te v.rSabhasya svarAja iti sUktam, ugraM gabhIraM januSAbhy ugram iti jAtavac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p3 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p4 tyam u vaH satrAsAham iti paryAso. vi/SvAsu gIrSv Ayatam ity: abhyAyAmyam ivaitad ahas, tena caturthasyAhno rUpaM |p5 tA u gAyatryo. gAyatryo vA etasya tryahasya madhyaMdinam vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAti |p6 vi/Svo devasya netus, tat savitur vareNyam, A vi/SvadevaM satpatim iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. bArhate 'hani caturthe 'hani caturhasyAhno rUpam |p7 A devo yAtu savitA suratna iti sAvitram. eti caturthe 'hani caturthasyAhno rUpam |p8 pra dyAvA yaj~NaiH p.rthivI namobhir iti dyAvAp.rthivIyam. preti caturthe 'hani caturthasyAhno rUpam |p9 pra .rbhubyoo dUtam iva vAcam iSya ity Arbhavam. preti ca vAcam iSya iti ca caturthe 'hani caturthasyAhno rUpam |p10 pra /Sukraitu devI manISeti vai/Svadevam. preti ca /Sukravac ca caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p11 tA u vichandasaH. santi dvipadAH santi catuSpadAs, tena caturthasyAhno rUpaM |p12 vai/SvAnarasya sumatau syAmety AgnimArutasya pratipad, ito jAta iti jAtavac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p13 ka IM vyaktA naraH sanI.lA iti mArutaM, nakir hy eSAM janUMSi vedeti jAtavac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p14 tA u vichandasaH. santi dvipadAH santi catuSpadAs, tena caturthasyAhno rUpaM |p15 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA/gniM |p16 naro dIdhitibhir araNyor iti jAtavedasyaM, hastacyutI janayanteti jAtavac caturthe 'hani caturthasyAhno rUpaM |p17 tA u vichandasaH. santi virAjaH santi triSTubhas, tena caturthasyAhno rUpam ahno rUpam |c6 {adhyAya 22, khaNDaH 1-10} |p1 gaur vai devatA pa~Ncamam ahar vahati, triNavah stomaH /SAkvaraM sAma pA.Nkti/S chando. yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdhnoti ya evaM veda |p2 yad vai neti na preti yat sthitaM, tat pa~NcamasyAhno rUpaM |p3 yad dhy eva dvitIyam ahas tad etat punar yat pa~NcamaM |p4 yad Urdhvavad yat prativad yad antarvad yad v.rSaNvad yad v.rdhanvad, yan madhyame pade devatA nirucyate, yad antarikSam abhyuditaM |p5 yad dugdhavad yad Udhavad yad dhenumad yat p.r/Snimad yan madvad yat pa/SurUpaM yad adhyAsavad - vikSudrA iva hi pa/Savo - yaj jAgataM - jAgatA hi pa/Savo - yad bArhatam - bArhatA hi pa/SAvo - yat pA.Nktam - pA.NktA hi pa/Savo - yad vAmaM - vAmam hi pa/Savo - yad dhaviSmad - dhavir hi pa/Savo - yad vapuSmad - vapur hi pa/Savo - yac chAkvaraM yat pA.NktaM yat kurvad yad dvitIyasyAhno rUpam: etAni vai pa~NcamasyAhno rUpANI/mam |p6 U Su vo atithim uSarbudham iti pa~NcamasyAhna Ajyam bhavati jAgatam adhyAsavat pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p7 A no yaj~NaM divisp.r/Sam, A no vAyo mahe tane, rathena p.rthupAjasA, bahavaH sUracakSasa, imA u vAM diviSTayaH, pibA sutasya rasino, devaM-devaM vo 'vase devaM-devam, b.rhad u gAyiSe vaca iti bArhatam pra:ugam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p8 yat pA~NcajanyayA vi/Seti marutvatIyasya pratipat, pA~Ncajanyayeti pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p9 indra it somapA eka, indra nedIya ed ihy, ut tiSTha brahmaNas pate, 'gnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apo, b.rhad indrAya gAyateti dvitIyenAhnA samAna AtAnaH pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p10 avitAsi sunvato v.rktabarhiSa iti sUktam madvat pA.Nktam pa~Ncapadam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p11 ittha hi soma in mada iti sUktam madvat pA.Nktam pa~Ncapadam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p12 indra piba tubhyaM suto madAyeti sUktam madvat traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p13 marutvA~M indra mIDhva iti paryAso. neti na preti pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p14 tA u gAyatryo. gAyatryo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAti |c7 |p1 mahAnAmnISv atra stuvate /SAkvareNa sAmnA rAthaMtare 'hani pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p2 #indro vA etAbhir mahAn AtmAnaM niramimIta, tasmAn mahAnAmnyo. 'tho ime vai lokA mahAnAmnya ime mahAnta |p3 imAn vai lokAn #prajApatiH s.rSTvedaM sarvam a/Saknod yad idam kiMca. yad imA~Ml lokAn #prajApatiH s.rSTvedaM sarvam a/Saknod yad idaM kiMca tac chakvaryo 'bhavaMs, tac chakvarINAM /SakvarItvaM |p4 tA UrdhvAH sImno 'bhyas.rjata. yad UrdhvAH sImno 'bhyas.rjata tat simA abhavaMs, tat simAnAM simAtvaM |p5 svAdor itthA viSUvata, upa no haribhiH sutam, indraM vi/SvA avIv.rdhann ity anurUpo v.rSaNvAn p.r/SnimAn madvAn v.rdhanvAn pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p6 yad vAvAneti dhAyyAcyutA/bhi |p7 tvA /SUra nonuma iti rathaMtarasya yonim anu nivartayati, rAthaMtaraM hy etad ahar Ayatanena |p8 mo Su tvA vAghata/S caneti sAmapragAtho 'dhyAsavAn pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p9 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c8 |p1 predam brahma v.rtratUryeSv Avitheti sUktam pA.Nktam pa~Ncapadam pa~Ncame 'hani pa~NcanAsyAhno rUpam |p2 indro madAya vAv.rdha iti sUktam madvat pA.Nktam pa~Ncapadam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p3 satrA madAsas tava vi/SvajanyA iti sUktam madvat traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p4 tam indraM vAjayAmasIti paryAsaH, sa v.rSA v.rSabho bhuvad iti pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p5 tA u gAyatryo. gAyatryo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAti |p6 tat savitur v.rNImahe, 'dyA no deva savitar iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. rAthaMtare 'hani pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p7 ud u Sya devaH savitA damUnA iti sAvitram, A dA/SuSe suvati bhUri vAmam iti vAmam pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p8 mahI dyAvAp.rthivI iha jyeSThe iti dyAvAp.rthivIyaM, ruvad dhokSeti pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p9 .rbhur vibhvA vAja indro no achety ArbhavaM. vAjo vai pa/SavaH, pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |p10 stuSe janaM suvrataM navyasIbhir iti vai/Svadevam adhyAsavat pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p11 hUvisH pAntam ajaraM svarvidIty AgnimArutasya pratipad. dhaviSmat pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p12 vapur nu tac cikituSe cid astv iti mArutaM vapuSmat pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpaM |p13 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA/gnir |p14 hotA g.rhapatiH sa rAjeti jAtavedasyam adhyAsavat pa/SurUpam pa~Ncame 'hani pa~NcamasyAhno rUpam |c9 |p1 devakSetraM vA etad yat SaSTham ahar. devakSetraM vA eta Agachanti ye SaSTham ahar Agachanti |p2 na vai devA anyonyasya g.rhe vasanti, nartur .rtor g.rhe vasatIty Ahus. tad yathAyatham .rtvija .rtuyAjAn yajanty asampradAyaM. tad yathartv .rtUn kalpayanti, yathAyathaM janatAs |p3 tad Ahur: nartupraiSaiH preSitavyaM nartupraiSair vaSaTk.rtyaM. vAg vA .rtupraiSA, Apyate vai vAk SaSThe 'hanIti |p4 yad .rtupraiSaiH preSyeyur yad .rtupraiSair vaSaTkuryur, vAcam eva tad AptAM /SrAntAm &5 m.rkNavahIM vaharAviNIm .rcheyur |p5 yad v ebhir na preSyeyur yad v ebhir na vaSaTkuryur, acyutAd yaj~Nasya cyaveran, yaj~NAt prANAt #prajApateH pa/Subhyo jihmA Iyus |p6 tasmAd .rgmebhya evAdhi preSitavyam, .rgmebhyo 'dhi vaSaTk.rtyaM. tan na vAcam AptAM /SrAntAm &5 m.rkNavahIM vaharAviNIm .rchanti, nAcyutAd yaj~Nasya cyavante, na yaj~NAt prANAt #prajApateH pa/Subhyo jihmA yanti |c10 |p1 pArucchepIr upadadhati pUrvayoH savanayoH purastAt prasthitayAjyAnAM. rohitaM vai nAmaitac chando yat pArucchepam. etena vA #indraH sapta svargA~Ml ]okAn arohad |p2 rohati sapta svargA~Ml lokan ya evaM veda |p3 tad Ahur: yat pa~NcapadA eva pa~NcamasyAhno rUpaM SaTpadAH SaSThasyAtha kasmAt saptapadAH SaSThe 'ha~N chasyanta iti |p4 SaDbhir eva padaiH SaSTham ahar Apnuvanty apachidyevaitad ahar yat saptamaM, tad eva saptamena padenAbhyArabhya vasanti. vAcam eva tat punar upayanti, saMtatyai |p5 saMtatais tryahair avyavachinnair yanti ya evaM vidvAMso yanti |c11 |p1 devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta. te vai devAH SaSThenaivAhnaibhyo lokebhyo 'surAn prANudanta. teSAM yAny antarhastInAni vasUny AsaMs, tAny AdAya samudram praupyanta. ta etenaiva chandasAnuhAyAntarhastInAni vasUny Adadata. tad yad etat padam punaHpadaM, sa evA.Nku/Sa Asa~NjanAyA/dviSato |p2 vasu datte, nir enam ebhyaH sarvebhyo lokebhyo nudate, ya evaM veda |c12 |p1 dyaur vai devatA SaSTham ahar vahati, trayastriM/SaH stomo raivataM sAmAtichandA/S chando. yathAdevatam enena yathAstomaM yathAsAma yathAchandasaM rAdhnoti ya evaM veda |p2 yad vai samAnodarkaM, tat SaSThasyAhno rUpaM. yad dhy eva t.rtIyam ahas tad etat punar yat SaSThaM. yad a/Svavad yad antavad yat punarAv.rttaM yat punarnin.rttaM yad ratavad yat paryastavad yat trivad yad antarUpaM, yad uttame pade devatA nirucyate, yad asau loko 'bhyudito |p3 yat pArucchepaM yat saptapadaM yan nArA/SaMsaM yan nAbhAnediSThaM yad raivataM yad atichandA yat k.rtaM yat t.rtIyasyAhno rUpaM: etAni vai SaSThasyAhno rUpANy |p4 ayaM jAyata manuSo dharImaNIti SaSThasyAhna Ayam bhavati pArucchepam atichandAH saptapadaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p5 stIrNam barhir upa no yAhI vitaya, A vAM ratho niyutvAn vakSad avase, suSumA yAtam adribhir, yuvAM stomebhir devayanto a/SvinA,var maha indra, v.rSann indrA,stu /SrauSa.l, o SU No agne /S.rNuhi tvam I.lito, ye devAso divy ekAda/Sa sthe,yam adadAd rabhasam .rNacyutam iti pra:ugam pArucchepam atichandAH saptapadaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p6 sa pUrvyo mahAnAm iti marutvatIyasya pratipad. anto vai mahad, antaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p7 traya indrasya somA, indra nedIya ed ihi, pra nUnam brahmaNas patir, agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apo, nakiH sudAso ratham iti t.rtIyenAhnA samAna AtAnaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p8 yaM tvaM ratham indra medhasAtaya iti sUktam pArucchepam atichandAH saptapadaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p9 sa yo v.rSA v.rSNyebhiH samokA iti sUktaM samAnodarkaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p10 indra marutva iha pAhi somam iti sUktaM, tebhiH sAkam pibatu v.rtrakhAda ity: anto vai khAdo, 'ntaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p11 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p12 'yaM ha yena vA idam iti paryAsaH, svar marutvatA jitam ity: anto vai jitam, antaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p13 tA u gAyatryo. gAyatryo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAti |p14 revatIr naH sadhamAde, revA~M id revata stoteti raivatam p.rSTham bhavati. bArhate 'hani SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p15 yad vAvAneti dhAyyAcyutA |p16 tvAm id dhi havAmaha iti b.rhato yonim anu nivartayati. bArhataM hy etad ahar Ayatanene/ndram |p17 id devatAtaya iti sAmapragAtho nin.rttavAn SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p18 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c13 |p1 endra yAhy upa naH parAvata iti sUktam pArucchepam atichandAH saptapadaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p2 pra ghA nv asya mabato mahAnIti sUktaM samAnodarkaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p3 abhUr eko rayipate rayINAm iti sUktaM, ratham A tiSTha tuvin.rmNa bhImam ity: anto vai sthitam, antaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SasThasyAhno rUpaM |p4 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyAvata |p5 upa no haribhiH sutam iti paryAsaH samAnodarkaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p6 tA u gAyatryo. gAyAtryo vA etasya tryahasya madhyaMdinam vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAd gAyatrISu nividaM dadhAty |p7 abhi tyaM devaM savitAram oNyor iti vai/Svadevasya pratipad atichandAH SASThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p8 tat savitur vareNyaM, doSo AgAd ity anucaro. 'nto vai gatam, antaH SaSTham ahaH SasThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p9 ud u Sya devaH savitA savAyeti sAvitraM, /Sa/SvattamaM tadapA vahnir asthAd ity: anto vai sthitam, antaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p10 katarA pUrvA katarAparAyor iti dyAvAp.rthivIyaM samAnodarkaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p11 kim u /SreSThaH kiM yaviSTho na Ajagann, upa no vAjA adhvaram .rbhukSA ity ArbhavaM nArA/SaMsaM trivat SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p12 idam itthA raudraM gUrtavacA, ye yaj~Nena dakSiNayA samaktA iti vai/Svadevam |c14 |p1 #nAbhAnediSThaM /SaMsati |p2 #nAbhAnediSThaM vai #mAnavam brahmacaryaM vasantam bhrAtaro nirabhajan. so 'bravId etya: kim mahyam abhAktety. etam eva niSThAvam avavaditAram ity abruvaMs. tasmAd dhApy etarhi pitaram putrA: niSThAvo 'vavaditety evAcakSate |p3 sa pitaram etyAbravIt: tvAM ha vAva mahyam tatAbhAkSur iti. tam pitAbravIn: mA putraka tad Ad.rthA. #a.Ngiraso vA ime svargAya lokAya satram Asate, te SaSThaM-SaSTham evAhar Agatya muhyanti. tAn ete sUkte SaSThe 'hani /SaMsaya, teSAM yat sahasraM satrapariveSaNaM tat te svar yanto dAsyantIti. tatheti |p4 tAn upait: prati g.rbhNIta mAnavaM sumedhasa iti. tam abruvan: kiMkAmo vadasItI,dam eva vaH SaSTham ahaH praj~NApayAnIty abravId, atha yad va etat sahasraM satrapariveSaNaM tan me svar yanto dattehi. tatheti. tAn ete sUkte SaSThe 'hani a/SaMsayat, tato vai te pra yaj~Nam ajAnan pra svargaM lokaM |p5 tad yad ete sUkte SaSThe 'hani /SaMsati, yaj~Nasya praj~NAtyai svargasya lokasyAnukhyAtyai |p6 taM svar yanto 'bruvann: etat te brAhmaNa sahasram iti. tad enaM samAkurvANam puruSaH k.rSNa/SavAsy uttarata upotthAyAbravIn: mama vA idam, mama vai vAstuham iti. so 'bravIn: mahyaM vA idam adur iti. tam abravIt: tad vai nau tavaiva pitari pra/Sna iti. sa pitaram ait, tam pitAbravIn: nanu te putrakAdU+r ity. adur eva ma, ity abravIt, tat tu me puruSah k.rSNa/SavAsy uttarata upodatiSThan: mama vA idam, mama vai vAstuham ity aditeti. tam pitAbravIt: tasyaiva putraka, tat-tat tu sa tubhyaM dAsyatIti. sa punar etyAbravIt: tava ha vAva kila bhagava idam iti me pitAheti. so 'bravIt: tad ahaM tubhyam eva dadAmi ya eva satyam avAdIr iti |p7 tasmAd evaM viduSA satyam eva vaditavyaM |p8 sa eSa sahasrasanir mantro yan nAbhAnediSTha |p9 upainaM sahasraM namati, pra SaSThenAhnA svargaM lokaM jAnAti ya evaM veda |c15 |p1 tAny etAni sahacarANy ity AcakSate: nAbhAnediSThaM vAlakhilyA v.rSAkapim evAyamarutaM, tAni sahaiva /SaMsed |p2 yad eSAm antariyAt, tad yajamAnasyAntariyAd |p3 yadi nAbhAnediSThaM reto 'syAntariyAd, yadi vAlakhilyAH prANAn asyAntariyAd, yadi v.rSAkapim AtmAnam asyAntariyAd, yady evayAmarutam prahSThAyA enaM cyAvayed daivyai ca mAnuSyai ca |p4 nAbhAnediSThenaiva reto 'si~Ncat, tad vAlakhilyAbhir vyakarot, #sukIrtinA #kAkSIvatena yoniM vyahApayad: urau yathA tava /Sarman mademeti. tasmAj jyAyAn san garbhaH kanIyAMsaM santam yoniM na hinasti, brahmaNA hi sa k.lpta. evayAmarutaitavai karoti, tenedaM sarvam etavai k.rtam eti yad idaM kiMcA/ha/S |p5 ca k.rSNam ahar arjunaM cety AgnimArutAsya pratipad, aha/S cAha/S ceti punarAv.rttam punarnin.rttaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpam |p6 madhvo vo nAma mArutaM yajatrA iti mArutam bahvabhivyAh.rtyam. anto vai bahv, antaH SaSTham ahaH SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p7 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA |p8 sa pratnathA sahasA jAyamAna iti jAtavedasyaM samAnodarkaM SaSThe 'hani SaSThasyAhno rUpaM |p9 dhArayan-dhArayann iti /SaMsati, prasraMsAd vA antasya bibhAya. tad yathA punarAgrantham punarnigrantham antam badhnIyAn mayUkhaM vAntato dhAraNAya nihanyAt, tAd.rk tad yad dhArayan-dhArayann iti /SaMsati saMtatyai |p10 saMtatais tryahair avyavachinnair yanti ya evaM vidvAMso yanti yanti |c16 {adhyAya 23, khaNDaH 1-4} |p1 yad vA eti ca preti ca tat saptamasyAhno rUpaM |p2 yad dhy eva prathamam ahas tad evaitat punar yat saptamaM |p3 yad yuktavad yad rathavad yad A/Sumad yai pibavad, yat prathame pade devatA nirucyate, yad ayaM loko 'bhyudito |p4 yaj jAtavad yad aniruktaM |p5 yat kariSyad ya prathamasyAhno rUpaM: etAni vai saptamasyAhno rUpANi |p6 samudrAd Urmir madhumA~M ud Arad iti saptamasyAhna Ajyam bhavaty aniruktam saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p7 vAg vai samudro. na vai vAk kSIyate, na samudraH kSIyate. tad yad etat saptamasyAhna Ajyam bhavati, yaj~NAd eva tad yaj~NaM tanvate, vAcam eva tat punar upayanti saMtatyai |p8 saMtatais tryahair avyavachinnair yanti ya evaM vidvAMso yanty |p9 Apyante vai stomA, Apyante chandAMsi SaSThe 'hani. tad yathaivAda AjyenAvadAnAni punaH pratyabhighArayanty ayAtayAmatAyA, evam evaitat stomAM/S ca chandAMsi ca punaH pratyupayanty ayAtayAmatAyai yad etat saptamasyAhna Ajyam bhavati |p10 tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryaha |p11 A vAyo bhUSa /SucipA upa naH, pra yAbhir yAsi dA/SvAMsam ach,A no niyudbhiH /SatinIbhir adhvaram, pra sotA jIro adhvareSv asthAd, ya vAyava indramAdanAso, yA vAM /SataM niyuto yAH sahasram, pra yad vAm mitrAvaruNA spUrdhann, A gomatA nAsatyA rathen,A no deva /SavasA yAhi /SuSmin, pra vo yaj~NeSu devayanto arcan, pra kSodasa dhAyasA sasra eSeti pra:ugam. eti ca preti ca saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM. tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryaha |p12 A tvA rathaM yathotaya, idaM vaso sutam andha, indra nedIya ed ihi, praitu brahmaNas patir, agnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apaH, pra va indrAya b.rbata iti prathamenAhnA samAna AtAnaH saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p13 kayA /SubhA savayasaH sanI.lA iti sUktaM, na jAyamAno na/Sate na jAta iti jAtavat saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p14 tad u kayA/SubhIyam. etad vai saMj~NAnaM saMtani sUktaM yat kayA/SubhIyam. etena ha vA #indro 'gastyo #marutas te samajAnata. tad yat kayA/SubhIyaM /SaMsati, saMj~NAtyA eva |p15 tad v AyuSyaM. tad yo 'sya priyaH syAt, kuryAd evAsya kayA/SubhIyaM |p16 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p17 tyaM su meSam mahayA svarvidam iti sUktam, atyaM na vAjaM havanasyadaM ratham iti rathavat saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p18 tad u jAgataM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p19 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAnI ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p20 tvAm id dhi havAmahe, tvaM hy ehi cerava iti b.rhatp.rSTham bhavati saptame 'hani |p21 yad eva SaSThasyAhnas tad |p22 yad vai rathaMtaraM tad vairUpaM yad b.rhat tad vairAjaM, yad rathaMtaraM tac chAkvaraM yad b.rhat tad raivataM |p23 tad yad b.rhatp.rSTham bhavati, b.rhataiva tad b.rhat pratyuttabhnuvanty astomak.rntatrAya |p24 yad rathaMtaraM syAt, k.rntatraM syAt |p25 tasmAd b.rhad eva kartavyaM |p26 yad vAvAneti dhAyyAcyutA/bhi |p27 tvA /SUra nonuma iti rathaMtarasya yonim anu nivartayati. rAthaMtaraM hy etad ahar Ayatanena |p28 pibA sutasya rasina iti sAmapragAthaH pibavAn saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p29 tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c17 |p1 #indrasya nu vIryANi pra vocam iti sUktam. preti saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p2 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p3 'bhi tyam meSam puruhUtam .rgmiyam iti suktaM. yad vAva preti tad abhIti saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p4 tad u jAgataM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p5 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH pa/SUnAm avaruddhyai |p6 tat savitur v.rNImahe, 'dyA no deva savitar iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. rAthaMtare 'hani saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p7 abhi tvA deva savitar iti sAvitraM. yad vAva preti tad abhIti saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p8 pretAM yaj~Nasya /Sambhuveti dyAvAp.rthivIyam. preti saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p9 ayaM devAya janmana ity ArbhavaM jAtavat saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p10 A yAhI vanasA saheti dvipadAH /SaMsati. dvipAd vai puruSa/S catuSpAdAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai. tad yad dvipadAH /SaMsati, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayaty |p11 aibhir agne duvo gira iti vai/Svadevam. eti saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p12 tAny u gAyatrANi. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryaho |p13 vai/SvAnaro AjIjanad ity AgnimArutasya pratipaj. jAtavat saptame 'hani saptamasyAhno rUpam |p14 pra yat vas triSTubham iSam iti mArutam. preti saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p15 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA |p16 dUtaM vo vi/Svavedasam iti jAtavedasyam aniruktaM saptame 'hani saptamasyAhno rUpaM |p17 tAny u gAyatrAni. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryahaH |c18 |p1 yad vai neti na preti yat sthitaM, tad aSTamasyAhno rUpaM |p2 yad dhy eva dvitIyam ahas tad evaitat punar yad aSTamaM |p3 yad Urdhvavad yat prativad yad antarvad yad v.rSaNvad yad v.rdhanvad, yan madhyame pade devatA nirucyate, yad antarikSam abhyuditaM |p4 yad dvyagni yan mahadvad yad dvihUtavad yat punarvad yat kurvad |p5 yad dvitIyasyAhno rUpaM: etAni vA aSTamasyAhno rUpANy |p6 agniM vo devam agnibhiH sajoSA ity aSTamasyAhna Ajyam bhavati dvyagny aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpam |p7 tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryahaH |p8 kuvid a.Nga namasA ye v.rdhAsaH, =pIvoannA~M rayiv.rdhaH sumedhA, uchann uSasaH sudinA ariprA, u/SantA dUtA na dabhAya gopA, yAvat taras tanvo yAvad ojaH, prati vAM sUra udite sUktair, dhenuH pratnasya kAmyaM duhAnA, brahmA NA indropa yAhi vidvAn, Urdhvo agniH sumatiM vasvo a/Sred, uta syA naH sarasvatI juSANeti pra:ugam prativad antarvad dvihUtavad Urdhvavad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpaM |p9 tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryaho |p10 vi/SvAnarasya vas patim, indra it somapA eka, indra nedIya ed ihy, ut tiSTha brahmaNas pate, 'gnir netA, tvaM soma kratubhiH, pinvanty apo, b.rhad indrAya gAyateti dvitIyenAhnA samAna AtAno 'STame 'hani aSTamasyAhno rUpam |p11 /SaMsA mahAm indraM yasmin vi/SvA iti sUktam mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p12 maha/S cit tvam indra yata etAn iti sUktam mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p13 pibA somam abhi yam ugra tarda iti sUktam, UrvaM gavyam mahi g.rNAna indreti mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p14 mahA~M indro n.rvad A carSaNiprA iti sUktam mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM |p15 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p16 tam asya dyAvAp.rthivI sacetaseti sUktaM, yad ait k.rNvAno mahimAnam indriyam iti mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p17 tad u jAgataM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p18 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p19 mahadvanti sUktAni /Sasyante. mahad vA antarikSam, antarikSasyAptyai |p20 pa~Nca sUktAni /Sasyante. pa~NcapadA pa.NktiH pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyA |p21 abhi tvA /SUra nonumo, 'bhi tvA pUrvapItaya iti rathaMtaram p.rSTham bhavaty aSTame 'hani |p22 yad vAvAneti dhAyyAcyutA |p23 tvAm id dhi havAmaha iti b.rhato yonim anu nivartayati. bArhataM hy etad ahar Ayataneno/bhayaM |p24 /S.rNavac ca na iti sAmapragAtho. yac cedam adya yad u ca hya AsId iti bArhate 'hany aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM |p25 tyam USu vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c19 |p1 apUrvyA purutamAny asmA iti sUktam, mahe vIrAya tavase turAyeti mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM. tAM su te kIrtim maghavan mahitveti sUktam mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM. tvam mahA~M indra yo ha /SuSmair iti sUktam mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM. tvam mahA~M indra tubhyaM ha kSA iti sUktam mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p2 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p3 diva/S cid asya varimA vi papratha iti sUktam, indraM na mahneti mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpam |p4 tad u jAgatAM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p5 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p6 mahadvanti sUktAni /Sasyante. mahad vA antarikSam, antarikSasyAptyai. pa~Nca-pa~Nca sUktAni /Sasyante. pa~NcapadA pa.NktiH pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p7 tAni dvedhA, pa~NcAnyAni pa~NcAnyAni, da/Sa sampadyante: sA da/SinI virA.l. annam virA.l annam pa/Savah pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p8 vi/Svo devasya netus, tat savitur vareNyam, A vi/SvadevaM satpatim iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. bArhate 'hani aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM |p9 hiraNyapANim Utaya iti sAvitram Urdhvavad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpam |p10 mahI dyauH p.rthivI ca na iti dyAvAp.rthivIyam mahadvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpaM |p11 yuvAnA pitarA punar ity Arbhavam punarvad aSTame 'hani aSTamasyAhno rUpam |p12 imA nu kam bhuvanA sISadhAmeti dvipadAH /SaMsati. dvipAd vai puruSa/S catuSpAdAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai. tad yad dvipadAH /SaMsati, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati |p13 devAnAm id avo mahad iti vai/Svadevam mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpaM |p14 tAny u gAyatrANi. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryaha |p15 .rtAvAnaM vai/SvAnaram ity AgnimArutasya pratipad, agnir vai/SvAnaro mahAn iti mahadvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpaM |p16 krI.laM vaH /Sardho mArutam iti mArutaM, jambhe rasasya vAv.rdha iti v.rdhanvad aSTame 'hany aSTamasyAhno rUpaM |p17 jAtavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA/gne |p18 m.r.la mahA~M asIti jAtavedasyam mahadvad aStame 'hany aSTamasyAhno rUpaM |p19 tAny u gAyatrANi. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryaha eSa tryahaH |c20 {adhyAya 24, khaNDaH 1-6} |p1 yad vai samAnodarkaM, tan navamasyAhno rUpaM |p2 yad dhy eva t.rtIhyam ahas tad evaitat punar yau navamaM |p3 yad a/Svavad yad antavad yat punarAv.rttaM yat punarnin.rttaM yad ratavad yat paryastavad yat trivad yad antarUpaM, yad uttame pade devatA nirucyate, yad asau loko 'bhyudito |p4 yac chucivad yat satyavad yat kSetivad yad gatavad yad okavad |p5 yat k.rtaM yat t.rtIyasyAhno rUpam: etAni vai navamasyAhno rUpANy |p6 aganma mahA namasA yaviSTham iti navamasyAhna Ajyam bhavati gatavan navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p7 tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryahaH |p8 pra vIrayA /Sucayo dadrire te, te satyena manasA dIdhyAnA, divi kSayantA rajasaH p.rthivyAm, A vi/SvavArA/SvinA gataM no, 'yaM soma indra tubhyaM sunva A tu, pra brahmANo a.Ngiraso nakSanta, sarasvatIM devayanto havanta, A no divo b.rhataH parvatAd A, sarasvaty abhi no neSi vasya iti pra:ugaM /Sucivat satyavat kSetivad gatavad okavan navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p9 tad u traiSTubhaM. triSTupprAtaHsavana eSa tryahas |p10 taM-tam id rAdhase mahe, traya indrasya somA, indra nedIya ed ihi, pra nUnam brahmaNas patir, agnir netA, tvaM somA kratubhiH, pinvanty apo, nakiH sudAso ratham iti t.rtIyenAhnA samAna AtAno navame 'hani navamasyAhno rUpam |p11 indraH svAhA pibatu yasya soma iti sUktam. anto vai svAhAkAro, 'nto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p12 gAyat sAma nabhanyaM yathA ver iti sUktam, arcAma tad vAv.rdhAnaM svarvad ity: anto vai svar, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p13 tiSThA harI ratha A yujyamAneti sUktam. anto vai sthitam, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpam |p14 imA u tvA purutamasya kAror iti sUktaM, dhiyo ratheSThAm ity: anto vai sthitam, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p15 tad u traiSTubhaM. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p16 pra mandine pitumad arcatA vaca iti sUktam samAnodarkaM navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p17 tad u jAgataM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai tac chando vahati yasmin nivld dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p18 mithunAni sUktAni sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p19 pa~NcA sUktAni /Sasyante. pa~NcapadA pa.NktiH pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p20 tvAm id dhi havAmahe, tvaM hy ehi cerava iti b.rhatp.rSTham bhavati navame 'hani |p21 yad vAvAneti dhAyyAcyutAbhi tvA /SUra nonuma iti rathaMtarasya yonim anu nivartayati. rAthaMtaraM hy etad ahar Ayatanenendra tridhAtu /SaraNam iti sAmapragAthas trivAn navame 'hani navamasyAhno rUpaM. tyam U Su vAjinaM devajUtam iti tArkSyo 'cyutaH |c21 |p1 saM ca tve jagmur gira indra pUrvIr iti sUktaM gatavan navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p2 kadA bhuvan rathakSayANi brahmeTi sUktaM kSetivad antarUpaM. kSetIva vA antaM gatvA, navame 'hani navamasyAhno rUpam |p3 A satyo yAtu maghavA~M .rjISIti sUktaM satyavan navame 'hani navamasyAhno rUpam |p4 tat ta indriyam paramam parAcair iti sUktam. anto vai paramam, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p5 tad u traiSTubham. tena pratiSThitapadena savanaM dAdhArAyatanAd evaitena na pracyavate |p6 'ham bhuvaM vasunaH pUrvyas patir iti sUktam, ahaM dhanAni saM jayAmi /Sa/Svata ity: anto vai jitam, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p7 tad u jAgataM. jagatyo vA etasya tryahasya madhyaMdinaM vahanti. tad vai vac chando vahati yasmin nivid dhIyate. tasmAj jagatISu nividaM dadhAti |p8 mithunAni sUktAni /Sasyante traiSTubhAni ca jAgatAni ca. mithunaM vai pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai. pa~Nca-pa~Nca sUktAni /Sasyante. pa~NcapadA pa.NktiH pA.Nkto yaj~NaH pA.NktAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai. tAni dvedhA, pa~NcAnyAni pa~NcAnyAni, da/Sa sampadyante: sA da/SinI virA.l. annam virA.l annam pa/SavaH pa/Sava/S chandomAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p9 tat savitur v.rNImahe, 'dyA no deva savitar iti vai/Svadevasya pratipadanucarau. rAthaMtare 'hani navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p10 doSo AgAd iti sAvitraM anto vai gatam, anto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpam |p11 pra vAm mahidyavI abhIti dyAvAp.rthivIyaM, /SucI upa pra/Sastaya iti /Sucivan navame 'hani navamasyAhno rUpam |p12 indra iSe dadAtu nas, te no ratnAni dhattanety ArbhavaM, trir A sAptAni sunvata iti trivan navame 'hani navamasyAhno rUpAm |p13 babhrur eko viSuNaH sUnaro yuveti dvipadAH /SaMsati. dvipAd vai puruSa/S catuSpAdAH pa/SavaH pa/Sava/S chandomAh, pa/SUnAm avaruddhyai. tad yad dvipadAH /SaMsati, yajamAnam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati |p14 ye triM/Sati trayas para iti vai/SvadevaM trivan navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p15 tAny u gAyatrANi. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryaho |p16 vai/SvAnaro na Utaya ity AgnimArutasya pratipad, A pra yatu parAvata ity: anto vai parAvato, 'nto navamam ahar navame 'hani navamasyAhno rUpam |p17 maruto yasya hi kSaya iti mArutaM kSetivad antarUpaM. kSetIva vA antaM gatvA, navame 'hani navamasyAhno rUpaM |p18 jatavedase sunavAma somam iti jAtavedasyAcyutA |p19 prAgnaye vAcam Irayeti jAtavedasyaM samAnodarkaM navame 'navamasyAhno rUpaM |p20 sa naH parSad ati dviSaH sa naH parSad ati dviSa iti saMsah. bahu vA etasmin navarAtre kiMca-kiMca vAraNaM kriyate, /SAntyA eva. tad yat: sa naH parSad ati dviSaH sa naH parSad ati dviSa iti /SaMsati, sarvasmAd evainAMs tad enasaH pramu~Ncati |p21 tAny u gAyatrANi. gAyatrat.rtIyasavana eSa tryahaH |c22 |p1 p.rSThyaM Sa.laham upayanti. yathA vai mukham evam p.rSThyaH Sa.lahas. tad yathAntaram mukhasya jihvA tAlu dantA, evaM chandomA. atha yenaiva vAcaM vyAkaroti yena svAdu cAsvAdu ca vijAnAti, tad da/Samam ahar |p2 yathA vai nAsike evam p.rSThyaH Sa.lahas. tad yathAntaram nAsikayor, evaM chandomA. atha yenaiva gandhAn vijAnAti, tad da/Samam ahar |p3 yathA vA akSy evam p.rSThyaH Sa.lahas. tad yathAntaram akSNaH k.rSNam, evaM chandomA. atha yaiva kanInikA yena pa/Syati, tad da/Samam ahar |p4 yathA vai karNa evam p.rSThyaH Sa.lahas. tad yathAntaraM karNasyaivaM chandomA. atha yenaiva /S.rNoti, tad da/Samam ahaH |p5 /SrIr vai da/Samam ahaH, /SriyaM vA eta Agachanti ye da/Samam ahar Agachanti. tasmAd da/Samam ahar avivAkyam bhavati: mA /Sriyo 'vavAdiSmeti, duravavadaM hi /Sreyasas |p6 te tataH sarpanti |p7 te mArjayante |p8 te patnI/SAlAM samprapadyante |p9 teSAM ya etAm AhutiM vidyAt, sa brUyAt: samanvArabhadhvam iti. sa juhuyAd |p10 iha rameha ramadhvam, iha dh.rtir iha svadh.rtir, #agne vAT, svAhA vA.l iti |p11 sa yad iha ramety AhAsminn evainAMs tal loke ramayatIha ramadhvam iti yad Aha, prajAm evaiSu tad ramayatIha dh.rtir iha svadh.rtir iti yad Aha, prajAM caiva tad vAcaM ca yajamAneSu dadhAty. #agne vA.l iti rathaMtaram, svAhA vA.l iti b.rhad |p12 devAnAM vA etan mithunaM yad b.rhadrathaMtare, devAnAm eva tan mithunena mithunam avarundhate, devAnAm mithunena mithunam prajAyante prajAtyai |p13 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p14 te tataH sarpanti, te mArjayante, ta AgnIdhraM samprapadyante. teSAM ya etAm AhutiM vidyAt, sa brUyat: samanvArabhadhvam iti. sa juhuyAd |p15 upas.rjan dharuNam mAtaraM dharuNo dhayan \ rAyas poSam iSam Urjam asmAsu dIdharat svAheti |p16 rAyas poSam iSam Urjam avarunddha Atmane ca yajamAnebhya/S ca yatraivaM vidvAn etAm AhutiM juhoti |c23 |p1 te tataH sarpanti, te sadaH samprapadyante. yathAyatham anya .rtvijo vyutsarpanti, saMsarpanty udgAtAras, te #sarparAj~NyA .rkSu stuvata |p2 iyaM vai #sarparAj~NIyaM hi sarpato rAj~NIyaM vA alomikevAgra AsIt. saitam mantram apa/Syad: AyaM gauH p.r/Snir akramId iti. tAm ayam p.r/Snir varNa Avi/San nAnArUpo, yaM-yaM kAmam akAmayata yad idaM kiMcauSadhayo vanaspatayaH sarvANi rUpANi |p3 pri/Snir enaM varNa Avi/Sati nAnArUpo, yaM-yaM kAmaM kAmayate ya evaM veda |p4 manasA prastauti manasodgAyati manasA pratiharati, vAcA /SaMsati |p5 vAk ca vai mana/S ca devAnAm mithunaM. devAnAm eva tan mithunena mithunam avarundhate, devAnAm mithunena mithunam prajAyante prajAtyai. prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM vedA/tha |p6 caturhotRn hotA vyAcaSTe, tad eva tat stutam anu/SaMsati |p7 devAnAM vA etad yaj~NiyaM guhyaM nAma yac caturhotAras. tad yac caturhotRn hotA vyAcaSTe, devAnAm eva tad yaj~NiyaM guhyaM nAma prakA/SaM gamayati, tad enam prakA/SaM gatam prakA/Sam gamayati. |p8 gachati prakA/SaM ya evaM veda |p9 yam brAhmaNam anUcAnaM ya/So narched, iti ha smAhAraNyam paretya darbhastambAn udgrathya dakSiNato brahmANam upave/Sya caturhotRn vyAcakSIta |p10 devAnAM vA etad yaj~NiyaM guhyaM nAma yac caturhotAras. tad yac caturhotRn vyAcakSIta, devAnAm eva tad yaj~NiyaM guhyaM nAma prakA/SaM gamayati, tad enam prakA/SaM gatam prakA/SaM gamayati. gachati prakA/SaM ya evaM veda |c24 |p1 athaudumbarIM samanvArabhanta |p2 iSam Urjam anvArabha ity |p3 Urg vA annAdyam udumbaro |p4 yad vai tad devA iSam UrjaM vyabhajanta, tata udumbaraH samabhavat. tasmAt sa triH saMvatsarasya pacyate |p5 tad yad audumbarIm samanvArabhanta, iSam eva tad Urjam annAdyaM samanvArabhante |p6 vAcaM yachanti. vAg vai yaj~No, yaj~Nam eva tad yachanty |p7 ahar niyachanty. ahar vai svargo lokaH, svargam eva tal lokaM niyachanti |p8 na divA vAcaM vis.rjeran. yad divA vAcaM vis.rjerann, ahar bhrAt.rvyAya pari/SiMSyur |p9 na naktaM vAcaM vis.rjeran. yan naktaM vAcaM vis.rjeran, rAtrIm bhrAt.rvyAya pari/SiMSyuH |p10 samayAviSitaH sUryaH syAd, atha vAcaM vis.rjeraMs. tAvantam eva tad dviSate lokam pari/SiMSanty |p11 atho khalv astamita eva vAcaM vis.rjeraMs, tamobhAjam eva tad dviSantam bhrAt.rvyaM kurvanty |p12 AhavanIyam parItya vAcaM vis.rjeran. yaj~No vA AhavanIyaH svargo loka AhavanIyo, yaj~Nenaiva tat svargeNa lokena svargaM lokaM yanti |p13 yad ihonam akarma yad atyarIricAma \ #prajApatiM tat pitaram apyetv iti vAcaM vis.rjante |p14 #prAjapatiM vai prajA anuprajAyante, #prajApatir UnAtiriktayoH pratiSThA, nainAn UnAM nAtiriktaM hinasti |p15 #prajApatim evonAtiriktAny abhyatyarjanti ya evaM vidvAMsa etena vAcaM vis.rjante |p16 tasmAd evaM vidvAMsa etenaiva vAcaM vis.rjeran |c25 |p1 adhvaryo ity Ahvayate caturhot.rSu vadiSyamANas, tad AhAvasya rUpam |p2 oM hotas tathA hotar ity adhvaryuH pratig.rNAty avasite-'vasite da/Sasu padeSu |p3 teSAM cittiH srug AsI+t \ |p4 cittam Ajyam AsI+t \ |p5 vAg vedir AsI+t \ |p6 AdhItam barhir AsI+t \ |p7 keto #agnir AsI+t \ |p8 vij~NAtam agnId AsI+t \ |p9 prANo havir AsI+t \ |p10 sAmAdhvaryur AsI+t \ |p11 #vAcaspatir hotAsI+t \ |p12 mana upavaktAsI+t \ |p13 te vA etaM graham ag.rhNata: #vAcaspate vidhe nAman \ vidhema te nAma \ vidhes tvam asmAkaM nAmnA dyAM gacha \ yAM devAH prajApatig.rhapataya .rddhim arAdhnuvaMs tAm .rddhiM rAtsyAmo |p14 'tha #prajApates tanUr anudravati brahmodyaM cA/nnAdA |p15 cAnnapatnI cAnnAdA tad #agnir, annapatnI tad #Adityo |p16 bhadrA ca kalyANI cA. bhadrA tat #somaH, kalyANI tat pa/SAvo |p17 'nilayA cApabhayA cAnilayA tad #vAyur, na hy eSa kadA canelayaty. apabhayA tan m.rtyuH, sarvaM hy etasmAd bIbhAyA/nAptA |p18 cAnApyA cAnAptA tat p.rthivy, anApyA tad dyaur |p19 anAdh.rSyA cApratidh.rSyA cAnAdh.rSyA tad #agnir, apratidh.rSyA tad #Adityo |p20 'pUrvA cAbhrAt.rvyA cApUrvA tan mAno, 'bhrAt.rvyA tat saMvatsara |p21 etA vAva dvAda/Sa #prajApates tanva, eSa k.rtsnaH #prajApatis. tat k.rtsnam #prajApatim Apnoti da/Samam ahar |p22 atha brahmodyam vadanty. #agnir g.rhapatir iti haika AhuH, so 'sya lokasya g.rhapatir. #vAyur g.rhapatir iti haika AhuH, so 'ntarikSalokasya g.rhapatir. asau vai g.rhapatir yo 'sau tapaty. eSa patir, .rtavo g.rhA. yeSAM vai g.rhapatiM devaM vidvAn g.rhapatir bhavati, rAdhnoti sa g.rhapatiM, rAdhnuvanti te yajamAnA. yeSAM vA apahatapApmAnaM devaM vidvAn g.rhapatir bhavaty, apa sa g.rhapatiH pApmAnaM hate, 'pa te yajamAnAH pApmAnaM ghnate. 'dhvaryo arAtsmArAtsma |c26 {adhyAya 25, khaNDaH 1-9} |p1 uddharAhavanIyam ity aparAhNa Aha. yad evAhnA sAdhu karoti, tad eva tat prA.N uddh.rtya tadabhaye nidhatta |p2 uddharAhavanIyam iti prAtar Aha. yad eva rAtryA sAdhu karoti, tad eva tat prA.N uddh.rtya tadabhaye nidhatte |p3 yaj~No vA AhavanIyaH, svargo loka AhavanIyo |p4 yaj~Na eva tat svarge loke svargaM lokaM nidhatte ya evaM veda |p5 yo vA agnihotraM vai/SvadevaM So.la/Sakalam pa/SuSu pratiSThitaM veda, vai/SvadevenAgnihotreNa So.la/Sakalena pa/SuSu pratiSThitena rAdhnoti |p6 raudraM gavi sad, vAyavyam upAvas.rSTam, A/SvinaM duhyamAnaM, saumyaM dugdhaM, vAruNam adhi/Sritam, pauSNaM samudantam, mArutaM viSyandamAnaM, vai/Svadevam binduman, maitraM /Sarog.rhItaM, dyAvAp.rthivIyam udvAsitaM, sAvitram prakrAntaM, vaiSNavaM hriyamANam, bArhaspatyam upasannam, #agneH pUrvAhutiH, #prajApater uttaraindraM hutam |p7 etad vA agnihotraM vai/SvadevaM So.la/Sakalam pa/SuSu pratiSThitaM |p8 vai/SvadevenAgnihotreNa So.la/Sakalena pa/SuSu pratiSThitena rAdhnoti ya evAM veda |c27 |p1 yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnopavi/Set, kA tatra prAya/Scittir iti. tAm abhimantrayeta |p2 yasmAd bhISA niSIdasi tato no abhayaM kridhi \ pa/SUn naH sarvAn gopAya namo rudrAya mI.lhuSa iti |p3 tAm utthApayed |p4 ud asthAd devy aditir Ayur yaj~NapatAv adhAt \ indrAya kriNvatI bhAgam mitrAya varuNaya cety |p5 athAsyA udapAtram Udhasi ca mukhe copag.rhNIyAd, athainAm brAhmaNAya dadyAt. sA tatra prAya/Scittir |p6 yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnA vA/Syeta, kA tatra prAya/Scittir ity. a/SanAyAM ha vA eSa yajamAnasya pratikhyAya vA/Syate. tAm annam apy Adayec chAntyai, /SAntir vA annaM. sUyavasAd bhagavatI hi bhUyA iti. sA tatra prAya/Scittir |p7 yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnA &7 spandeta, kA tatra prAya/Scittir iti. sA yat tatra skandayet, tad abhim.r/Sya japed |p8 yad adya dugdham p.rthivIm as.rpta yad oSadhIr atyas.rpad yad ApaH \ payo g.rheSu payo aghnyAyAm payo vatseSu payo astu tan mAyiti. |p9 tatra yat pari/SiSTaM syAt, tena juhuyAd yad alaM homAya syAd |p10 yady u vai sarvaM siktaM syAd, athAnyAm AhUya tAM dugdhvA tena juhuyAd, A tv eva /SraddhAyai hotavyAM. sA tatra prAya/ScittiH |p11 sarvaM vA asya barhiSyaM sarvam parig.rhItaM ya evaM vidvAn agnihotraM juhoti |c28 |p1 asau vA asyAdityo yUpaH, p.rthivI vedir, oSadhayo barhir, vanaspataya idhmA, ApaH prokSaNyo, di/SaH paridhayo |p2 yad dha vA asya kiMca na/Syati yan mriyate yad apAjanti, sarvaM haivanaM tad amuSmi~Ml loke yathA barhiSi dattam Agached evam Agachati ya evaM vidvAn agnihotraM juhoty |p3 ubhayAn vA eSa devamanuSyAn viparyAsaM dakSiNA nayati sarvaM cedaM yad idaM kiMca |p4 manuSyAn vA eSa sAyamAhutyA devebhyo dakSiNA nayati sarvaM cedaM yad idaM kiMca. ta ete pralInA nyokasa iva /Sere manuSyA devebhyo dakSiNA nItA |p5 devAn vA eSa prAtarAhutyA manuSyebhyo dakSiNA nayati sarvaM cedaM yad idaM kiMca. ta ete vividAnA ivotpatanty: ado 'haM kariSye, 'do haM gamiSyAmIti vadanto |p6 yAvantaM ha vai sarvam idaM dattvA lokaM jayati, tAvantaM ha lokaM jayati ya evaM vidvAn agnihotraM juhoty |p7 #agnaye vA eSa sAyamAhutyA/Svinam upAkaroh, tad vAk pratig.rNAti: vAg-vAg ity |p8 #agninA hAsya rAtryA/SvinaM /Sastam bhavati ya evaM vidvAn agnihotraM juhoty |p9 #AdityAyA vA eSa prAtarAhutyA mahAvratam upAkaroti, tat prANaH pratig.rNAty: annam-annam ity. #Adityena hAsyAhnA mahAvrataM /Sastam bhavati ya evaM vidvAn agnihotraM juhoti |p10 tasya vA etasyAgnihotrasya sapta ca /SatAni viM/Sati/S ca saMvatsare sAyamAhutayaH, sapta co eva /SatAni viM/Sati/S ca saMvatsare prAtarAhutayas. tAvatyo 'gner yajuSmatya iSTakAH |p11 saMvatsareNa hAsyAgninA cityeneSTam bhavati ya evaM vidvAn agnihotraM juhoti |c29 |p1 #v.rSa/SuSmo ha #vAtAvata uvAca #jAtUkarNyo: vaktA smo vA idaM devebhyo, yad vai tad agnihotram ubhayedyur ahUyatAnyedur vAva tad etarhi hUyata ity |p2 etad u &2 hovAca= kumArI gandharvag.rhItA: vaktA smo vA idam pit.rbhyo, yad vai tad agnihotram ubhayedyur ahUyatAnyedur vAva tad etarhi hUyata ity |p3 etad vA agnihotram anyedyur hUyate, yad astamite sAyaM juhoty anudite prAtar. athaitad agnihotram ubhayedyur hUyate, yad astamite sAyaM juhoty udite prAtas |p4 tasmAd udite hotavyaM |p5 caturviM/Se ha vai saMvatsare 'nuditahomi gAyatrIlokam Apnoti dvAda/Sa udItahomi. sa yadA dvau saMvatsarAv anudite juhoty atha hAsyaiko huto bhavaty, atha ya udile juhoti saMvatsareNaiva saMvatsaram Apnoti ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyam |p6 eSa ha vA ahorAtrayos tejasi juhoti yo 'stamite sAyaM juhoty udite prAtar. #agninA vai tejasA rAtris tejasvaty, #Adityena tejasAhas tejasvad |p7 ahorAtrayor hAsya tejasi hutam bhavati ya evaM vidvAn udite juhoti |p8 tasmAd udite hotavyam |c30 |p1 ete ha vai saMvatsarasya cakre yad ahorAtre, tAbhyAm eva tat saMvatsaram eti sa yo 'nudite juhoti, yathaikata/ScakreNa yAyAt tAd.rk tad. atha ya udite juhoti, yathobhayata/ScakreNa yAn kSipram adhvAnaM sama/SnvIta tAd.rk tat |p2 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate |p3 b.rhadrathaMtarAbhyAm idam eti yuktaM yad bhUtaM bhaviSyac cApi sarvam \ tAbhyAm iyAd agnIn AdhAya dhIro divaivAnyaj juhuyAn naktam anyad iti |p4 rAthamtarI vai rAtry, ahar bArhatam. #agnir kai rathaMtaram #Adityo b.rhad, ete ha vA enaM devate bradhnasya viSTapaM svargaM lokaM gamayato ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyaM |p5 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate |p6 yathA ha vA sthUriNaikena yAyAd ak.rtvAnyad upayojanAya \ evaM yanti te bahavo janAsaH purodayAj juhvati ye 'gnihotram iti |p7 tAM vA etAM devatAm prayatIM sarvam idam anupraiti yad idaM kiMcaitasyai hIdaM devatAyA anucaraM sarvaM yad idaM kiMca, saiSAnucaravatI devatA |p8 vindate ha vA anucaram, bhavaty asyAnucaro ya evaM veda |p9 sa vA eSa ekAtithiH, sa eSa juhvatsu vasati |p10 tad yad ado gAthA bhavaty |p11 anenasam enasA so 'bhi/SastAd enasvato vApaharAd enaH ekAtithim apa sAyaM ruNaddhi bisAni steno apa so jahArety |p12 eSa ha vai sa ekAtithiH, sa eSa juhvatsu vasaty. etaM vAva sa devatAm aparuNaddhi, yo 'lam agnihotrAya san nAgnihotraM juhoti. tam eSA devatAparoddhAparuNaddhy asmAc ca lokAd amuSmAc cobhAbhyAM, yo 'lam agnihotrAya san nAgnihotraM juhoti |p13 tasmAd yo 'lam agnihotrAya syAj juhuyAt |p14 tasmAd Ahur: na sAyam atithir aparudhya ity |p15 etad dha sma vai tad vidvAn #nagarI #jAna/Sruteya uditahominam #aikAda/SAkSam #mAnutantavyam uvAca: prajAyAm enaM vij~NAtA smo yadi vidvAn vA juhoty avidvAn veti. tasyo haikAda/SAkSe rASTram iva prajA babhUva. rASTram iva ha vA asya prajA bhavati ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyam |c31 |p1 udyann u khalu vA #Aditya AhavanIyena ra/SmIn saMdadhAti. sa yo 'nudite juhoti, yathA kumArAya vA vatsAya vAjAtAya stanam pratidadhyAt tAd.rk tad. atha ya udite juhoti, yathA kumArAya vA vatsAya vA jAtAya stanam pratidadhyAt tAd.rk tat. tam asmai pratidhIyamAnam ubhayor lokayor annAdyam anu pratidhIyate 'smAc ca lokAd amuSmac cobhAbhyAM |p2 sa yo 'nudite juhoti, yathA puruSAya vA hastine vAprayate hasta AdadhyAt tAdrik tad. atha ya udite juhoti, yathA puruSAya vA hastine vA prayate hasta AdadhyAt tAd.rk tat. tam eSa etenaiva hastenordhvaM h.rtvA svarge loka AdadhAti ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyam |p3 udyann u khalu vA #AdityaH sarvANi bhUtAni praNayati, tasmAd enam prANa ity AcakSate. prANe hAsya samprati hutam bhavati ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyam |p4 eSa ha vai satyaM vadan satye juhoti, yo 'stamite sAyaM juhoty udite prAtar. bhUr bhuvaH svar o+m #agnir jyotir jyotir #agnir iti sAyaM juhoti, bhUr bhuvaH svar o+M #sUryo jyotir jyotiH #sUrya iti prAtaH. satyaM hAsya vadataH satye hutam bhavati ya evaM vidvAn udite juhoti. tasmAd udite hotavyaM |p5 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate |p6 pratAH-prAtar an.rtaM te vadanti purodayAj juhvati ye 'gnihotram \ divA kIrtyam adivA kIrtayantaH #sUryo jyotir na tadA jyotir eSAm iti |c32 |p1 #prajApatir akAmayata: prajAyeya bhUyAn syAm iti. sa tApo 'tapyata, sa tapas taptvemA~Ml lokAn as.rjata: p.rthivIm antarikSaM divaM. tA~Ml lokAn abhyatapat, tebhyo 'bhitaptebhyas trINi jyotIMSy ajAyantAgnir eva p.rthivyA ajAyata, #vAyur antarikSAd, #Adityo divas. tAni jyotIMSy abhyatapat, tebhyo 'bhitaptebhyas trayo vedA ajAyanta: .rgveda evAgner ajAyata, yajurvedo #vAyoH sAmaveda #AdityAt. tAn vedAn abhyatapat, tebhyo 'bhitaptebhyas trINi /SukrANy ajAyanta: bhUr ity eva .rgvedAd ajAyata, bhuva iti yajurvedAt, svar iti sAmavedAt |p2 tAni /SukrANy abhyatapat, tebhyo 'bhitaptebhyas trayo varNA ajAyantAkAra ukAro makAra iti. tAn ekadhA samabharat, tad etad o+m iti. tasmAd om-om iti praNauty. om iti vai svargo loka, om ity asau yo 'sau tapati |p3 sa #prajApatir yaj~Nam atanuta, tam Aharat, tenAyajata. sa .rcaiva hautram akarod, yajuSAdhvaryavaM sAmnodgIthaM. yad etat trayyai vidyAyai /SukraM, tena brahmatvam akarot |p4 sa #prajApatir yaj~NaM devebhyaH samprAyachat, te devA yaj~Nam atanvata, tam Aharanta, tenAyajanta. ta .rcaiva hautram akurvan, yajuSAdhvaryavaM, sAmnodgIthaM. yad evaitat trayyai vidyAyai /SukraM, tena brahmatvam akurvaMs |p5 te devA abruvan #prajApatiM: yadi no yaj~Na .rkta ArtiH syAd yadi yajuSTo yadi sAmato yady avij~NAtA sarvavyApad vA, kA prAya/Scittir iti. sa #prajApatir abravId devAn: yadi vo yaj~Na .rkta Artir bhavati, bhUr iti gArhapatye juhavAtha; yadi yajuSTo, bhuva ity AgnIdhrIye 'nvAhAryapacane vA haviryaj~NeSu; yadi sAmataH, svar ity AhavanIye; yady avij~NAtA sarvavyApad vA, bhUr bhuvaH svar iti sarvA anudrutyAhavanIya eva juhavAthety |p6 etAni ha vai vedAnAm antaH/SleSaNAni yad etA vyAh.rtayas. tad yathAtmanAtmAnaM saMdadhyAd, yathA parvaNA parva yathA /SleSmaNA carmaNyaM vAnyad vA vi/SliSTam saM/SleSayed: evam evaitAbhir yaj~Nasya vi/SliSTaM saMdadhAti. saiSA sarvaprAya/Scittir yad etA vyAh.rtayas, tasmAd eSaiva yaj~Ne prAya/ScittiH kartavyA |c33 |p1 tad Ahur mahAvadA+H \ yad .rcaiva hautraM kriyate yajuSAdhvaryavaM sAmnodgIthaM, vyArabdhA trayI vidyA bhavaty: atha kena brahmatvaM kriyata iti. trayyA vidyayeti brUyAd |p2 ayaM vai yaj~No yo 'yam pavate. tasya vAk ca mana/S ca vartanyau, vAcA ca hi manasA ca yaj~No vartata. iyaM vai vAg ado manas, tad vAcA trayyA vidyayaikam pakSaM saMskurvanti, manasaiva brahmA saMskaroti |p3 te haike brahmANa upAk.rte prAtaranuvAke stomabhAgA~N japitvA bhASamANA upAsate. tad dhaitad uvAca brAhmaNa upAk.rte prAtaranuvAke brahmANam bhASamAnaM d.rSTvArdham asya yaj~NasyAntaragur iti. tad yathaikapAt puruSo yann ekata/Scakro vA ratho vartamAno bhreSaM nyety, evam eva sa yaj~No bhreSaM nyeti, yaj~Nasya bhreSam anu yajamAno bhreSaM nyeti |p4 tasmAd brahmopAk.rte prAtarauvAke vAcaMyamaH syAd opAM/SvantaryAmayor homAd, upAk.rteSu pavamAneSv od.rco. 'tha yAni stotrANi sa/SastrANy, A teSAM vaSaTkArAd vAcaMyama eva syAt. tad yathobhayataHpAt puroSo yann ubhayata/Scakro vA ratho vartamAno na riSyaty, evam eva sa yaj~No na riSyati, yaj~NasyAriSTim anu yajamAno na riSyati |c34 |p1 tad Ahur: yad grahAn me 'grahIt prAcArIn ma AhutIr me 'hauSId ity adhvaryave dakSiNA nIyanta, udagAsIn ma ity udgAtre, 'nvavocan me '/SaMsIn me 'yAkSIn ma iti hotre: kiM svid eva cakruSe brahmaNe dakSiNA nIyante, 'k.rtvAho svid eva harantA iti |p2 yaj~Nasya haiSa bhiSag yad brahmA, yaj~NAyaiva tad bheSajaM k.rtvA haraty |p3 atho yad bhUyiSThenaiva brahmaNA chandasAM rasenArtvijyaM karoti yad brahmA, tasmAd brahmA,rdhabhAg gha vA eSa itareSAm .rtvijAm agra Asa yad brahmA,rdham eva brahmaNa AsArdham itareSAm .rtvijAM |p4 tasmAd yadi yaj~Na .rkta ArtiH syAd yadi yajuSTo yadi sAmato yady avij~NAtA sarvavyApad vA, brahmaNa eva nivedayante. tasmAd yadi yaj~Na .rkta Artir bhavati, bhUr iti brahmA gArhapatye juhuyAd; yadi yajuSTo, bhuva ity AgnIdhrIye 'nvAhAryapacane vA haviryaj~NeSu; yadi sAmataH, svar ity AhavanIye; yady avij~NAtA sarvavyApad vA, bhUr bhuvaH svar iti sarvA anudrutyAhavanIya eva juhuyat |p5 sa prastotopAk.rte stotra Aha: brahman stoSyAmaH pra/SAstar iti. sa bhUr iti brahmA prAtaHsavane brUyAd, indravantaH studhvam iti, bhuva iti mAdhyaMdine savane brUyAd, indravantaH studhvam iti; svar iti t.rtIyasavane brUyAd, indravantaH studhvam iti; bhUr bhuvaH svar ity ukthe vAtirAtre vA brUyAd, indravantaH studhvam iti |p6 sa yad AhendravantaH studhvam ity, aindro vai yaj~Na, #indro yaj~Nasya devatA. sendram eva tad udgIthaM karotIndrAn mA gAd, indravantaH studhvam iti evainAMs tad Aha tad Aha |bAB6 {pa~NcikA 6} |c1 {adhyAya 26, khaNDaH 1-3} |p1 devA ha vai sarvacarau satraM niSedus, te ha pApmAnaM nApajaghnire. tAn hovAcArbudaH #kAdraveyaH sarpa.rSir mantrak.rd: ekA vai vo hotrAk.rtA, tAM vo 'haM karavANy, atha pApmAnam apahaniSyadhva iti. te ha tathety Ucus. teSAM ha sma sa madhyaMdine-madhyaMdina &2 evopodAsarpan, grAvNo 'bhiSTauti |p2 tasmAn madhyaMdinemadhyaMdina eva grAvNo 'bhiSTuvanti tadanuk.rti |p3 sa ha &2 yenopodAsarpat, tad dhApy etarhy #arbudodAsarpaNI nAma prapad asti |p4 tAn ha rAjA madayAM cakAra, te hocur: A/SIviSo vai no rAjAnam avekSate, hantAsyoSNISeNAkSyAv apinahyAmeti. tatheti. tasya hoSNISeNakSyAv &1 apinehus, tasmAd uSNISam eva paryasya grAvNo 'bhiSTuvanti tadanuk.rti |p5 tAn ha rAjA madayAm eva cakAra, te hocuH: svena vai no mantreNa grAvNo 'bhiSTautIti, hantAsyAnyAbhir .rgbhir mantram Ap.rnacAmeti. tatheti. tasya hAnyAbhir .rgbhir mantram Apap.rcus, tato hainAn na madayAM cakAra. tad yad asyAnyAbhir .rgbhir mantram Ap.r~Ncanti, /SAntyA eva |p6 te ha pApmAnam apajaghnire. teSAm anv apahatiM sarpAH pApmAnam apajaghnire, ta ete 'pahatapApmAno hitvA pUrvAM jIrNAM tvacaM navayaiva prayanty |p7 apa pApmAnaM hate ya evaM veda |c2 |p1 tad AhuH: kiyatIibhir abhiSTuyAd iti. /Satenety AhuH. /SatAyur vai puruSaH /SatavIryaH /Satendriya, AyuSy evainaM tad vIrya indriye dadhAti |p2 &1 trayastriM/SatA vety Ahus. trayastriM/Sato vai sa devAnAm pApmano 'pAhaMs, trayastriM/Sad vai tasya devA ity |p3 aparimitAbhir abhiSTuyAd. aparimito vai #prajApatih. #prajApater vA eSA hotrA yad grAvastotrIyA, tasyAM sarve kAmA avarudhyante. sa yad aparimitAbhir abhiSTauti, sarveSAM kAmAnAm avaruddhyai |p4 sarvAn kAmAn avarunddhe ya evaM veda |p5 tasmAd aparimitAbhir evAbhiSTuyAt |p6 tad AhuH: katham abhiSTuyAd ity. akSara/SA+H \ caturakSara/SA+H \ pacchA+H \ ardharca/SA+H \ .rk/SA+H iti \ tad yad .rk/So na tad avakalpate, 'tha yat paccho no eva tad avakalpate, 'tha yad akSara/Sa/S caturakSara/So vi tathA chandAMsi lupyeran bahUni tathAkSarANi hIyerann. ardharca/Sa evAbhiSTuyAt, pratiSThAyA eva |p7 dvipratiSTho vai puruSa/S catuSpAdAH pa/Savo, yajAmanam eva tad dvipratiSThaM catuSpAtsu pa/SuSu pratiSThApayati. tasmAd ardharca/Sa evAbhiSTuyAt |p8 tad Ahur: yan madhyaMdine-madhyaMdina eva grAvNo 'bhiSTauti, katham asyetarayoH savanayor abhiSTutam bhavatIti. yad eva gAyatrIbhir abhiSTauti, gAyatraM vai prAtaHsavanaM, tena prAtaHsavane; 'tha yaj jagatIbhir abhiSTauti, jAgataM vai t.rtIyasavanaM, tena t.rtIyasavana |p9 evam u hAsya madhyaMdine-madhyaMdina eva grAvNo 'bhiSTuvataH sarveSu savaneSv abhiSTutam bhavati ya evaM veda |p10 tad Ahur: yad adhvaryur evAnyAn .rtvijaH sampreSyAty, atha kasmAd eSa etAm asampreSitaH pratipadyata iti. mano vai grAvastotrIyasampreSitaM vA idam manas, tasmAd eSa etAm asampreSitaH pratipadyate |c3 |p1 vAg vai subrahmaNyA, tasyai somo rAjA vatsah. some rAjani krIte subrahmaNyAm Ahvayanti yathA dhenum upahvayet, tena vatsena yajamAnAya sarvAn kAmAn duhe |p2 sarvAn hAsmai kAmAn vAg duhe ya evaM veda |p3 tad AhuH: kiM subrahmaNyAyai subrahmaNyAtvam iti. vAg eveti brUyAd, vAg vai brahma ca subrahma ceti |p4 tad Ahur: atha kasmAd enam pumAMsaM santaM strIm ivAcakSata iti. vAg ghi subrahmaNyeti brUyAt, teneti |p5 tad Ahur: yad antarvedItara .rtvija ArtvijyaM kurvanti bahirvedi subrahmaNyA, katham asyAntarvedy ArtvijyaM k.rtam bhavatIti. veder vA utkaram utkiranti; yad evotkare tiSThann AhvayatIti brUyAt, teneti |p6 tad Ahur: atha kasmAd utkare tiSThan subrahmaNyAm AhvayatIty. .rSayo vai satram Asata. teSAM yo varSiSTha AsIt tam abruvan: subrahmaNyAm Ahvaya, tvaM no nediSThAd devAn hvayiSyasIti. varSiSTham evainaM tat kurvanty, atho vedim eva tat sarvAm prINAti |p7 tad AhuH: kasmAd asmA .rSabhaM dakSiNAm abhyAjantIti. v.rSA vA .rSabho yoSA subrahmaNyA tan mithunaM, tasya mithunasya prajAtyA ity |p8 upAM/Su pAtnIvatasyAgnidhro yajati. reto vai pAtnIvata, upAM/Sv iva vai retasaH siktir |p9 nAnuvaSaTkaroti. saMsthA vA eSA yad anuvaSaTkAro: ned retaH saMsthApayAnIty. asaMsthitaM vai retasaH sam.rddhaM. tasmAn nAnuvaSaTkaroti |p10 neSTur upastha AsIno bhakSayati. pantIbhAjanaM vai neSTAgniH patnISu reto dadhAti prajAtyA, #agninaiva tat patnISu reto dadhAti prajAtyai |p11 prajAyate prajayA pa/Subhir ya evaM veda |p12 dakSiNA anu subrahmaNyA saMtiSThate. vAg vai subrahmaNyAnnaM dakSiNAnnAdya eva tad vAci yaj~Nam antataH pratiSThApayanti pratiSThApayanti |c4 {adhyAya 27, khaNDaH 1-5} |p1 devA vai yaj~Nam atanvata, tAMs tanvAnAn asurA abhyAyan: yaj~Nave/Sasam eSAM kariSyAma iti. tAn dakSiNata upAyan, yata eSAM yaj~Nasya taniSTham amanyanta. te devAH pratibudhya #mitrAvaruNau dakSiNataH paryauhaMs, te #mitrAvaruNAbhyAm eva dakSiNataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA #mitrAvaruNAbhyAm eva dakSiNataH prAtaHsavane 'surarakSaMsy apaghnate. tasmAn maitrAvaruNam maitrAvaruNaH prAtaHsavane /SaMsati, #mitrAvaruNAbhyAM hi devA dakSiNataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata |p2 te vai dakSiNato 'pahatA asurA madhyato yaj~Nam prAvi/SaMs. te devAH pratibudhyendram madhyato 'dadhus, ta #indreNaiva madhyataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA #indreNaiva madhyataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apaghnate. tasmAd aindram brAhmaNAcchaMsI prAtaHsavane /SaMsatIndreNa hi devA madhyataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata |p3 te vai madhyato 'pahatA asurA uttarato yaj~Nam prAvi/SaMs. te devAH pratibudhyendrAgnI uttarataH paryauhaMs, ta #indrAgnibhyAM evottarataH prAtaHsavane 'surarAkSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA #indrAgnibhyAm evottarataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apaghnate. tasmAd aindrAgnam achAvAkaH prAtaHsavane /SaMsatIndrAgnibhyAM hi devA uttarataH prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata |p4 te vA uttarato 'pahatA asurAH purastAt paryadravan samanIkatas. te devAH pratibudhyAgnim purastAt prAtaHsavane paryauhaMs, te 'gninaiva purastAt prAtaHsavane 'surarakSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA #agninaiva purastAt prAtaHsavane 'surarakSAMsy apaghnate. tasmAd Agneyam prAtaHsavanam |p5 apa pApmAnaM hate ya evaM veda |p6 te vai purastAd apahatA asurAH pa/ScAt parItya prAvi/SaMs. te devAH pratibudhya #vi/SvAn devAn AtmAnaM pa/ScAt t.rtIyasavane paryauhaMs, te #vi/Svair eva devair AtmabhiH pa/ScAt t.rtIyasavane 'surarakSAMsy apAghnata. tathaivaitad yajamAnA #vi/Svair eva devair AtmabhiH pa/ScAt t.rtIyasavane 'surarakSAMsy apaghnate. tasmAd vai/SvadevaM t.rtIyasavanam |p7 apa pApmAnaM hate ya evaM veda |p8 te vai devA asurAn evam apAghnata sarvasmAd eva yaj~NAt. tato vai devA abhavan, parAsurA |p9 bhavaty AtmanA, parAsya dviSan pApmA bhrAt.rvyo bhavati, ya evaM veda |p10 te devA evaM k.lptena yaj~NenApAsurAn pApmAnam aghnatAjayan svargaM lokam |p11 apa ha vai dviSantam pApmAnam bhrAt.rvyaM hate, jayati svargaM lokaM ya evaM veda ya/S caivaM vidvAn savanAni kalpayati |c5 |p1 stotriyaM stotriyasyAnurUpaM kurvanti prAtaHsavane, 'har eva tad ahno 'nurUpaM kurvanty, avareNaiva tad ahnA param ahar abhyArabhante |p2 'tha tathA na madhyaMdine. /SrIr vai p.rSThAni, tAni tasmai na &0 tasthAnAni yat stotriyaM stotriyasyAnurUpaM kuryus |p3 tayaiva vibhaktyA t.rtIyasavane na stotriyaM stotriyasyAnurUpAM kurvanti |c6 |p1 athAta ArambhaNIyA eva |p2 .rjunItI no varuNa iti maitrAvaruNasya, mitro nayatu vidvAn iti. praNetA vA eSa hotrakANAM yan maitrAvaruNas, tasmAd eSA praNet.rmatI bhavatI/ndraM |p3 vo vi/Svatas parIti brAhmaNAcchaMsino, havAmahe janebhya itIndram evaitayAhar-ahAr nihvayante |p4 na haiSAM vihave 'nya #indraM v.r.Nkte yatraivaM vidvAn brAhmaNAcchaMsy etAm, ahar-ahaH /SaMsati |p5 yat soma A sute nara ity achAvAkasyendrAgnI ajohavur itIndrAgnI evaitayAhar-ahar nihvayante. na haiSAM vihave 'nya indrAgnI v.r.Nkte yatraivaM vidvAn achAvAka etAm ahar-ahaH /SaMsati |p6 tA vA etAH svargasya lokasya nAvaH sampAriNyaH, svargam evaitAbhir lokam abhisaMtaranti |c7 |p1 athAtaH paridhAnIyA eva |p2 te syAma deva varuNeti maitrAvaruNasyeSaM sva/S ca dhImahIty. ayaM vai loka iSam ity asau lokaH svar ity, ubhAv evaitayA lokAv Arabhante |p3 vy antarikSam atirad iti brAhmanAcchaMsino, vivatt.rcaM svargam evaibhya etAya lokaM viv.rNoti |p4 made somasya rocanA \ indro yad abhinad valam iti |p5 siSAsavo vA ete yad dIkSitAs, tasmAd eSA valavatI bhavaty |p6 ud gA Ajad a.Ngirobhya AvisH k.rNvan guhA satIH \ arvA~NcaM nunude valam iti, sanim evaibhya etayAvarunddha |p7 indreNa rocanA diva iti, svargo vai loka indreNa rocanA divo |p8 d.r.lhAni d.rMhitAni ca \ sthirANi na parANuda iti |p9 svarga evaitayA loke 'harahaH pratitiSThanto yanty |p10 AhaM sarasvatIvator ity achAvAkasya. vAg vai #sarasvatI, vAgvator iti haitad AhendrAgnyor avo v.rNa ity. etad dha vA #indrAgnyoH priyaM dhAma yad vAg iti, priyeNaivainau tad dhAmnA samardhayati |p11 priyeNa dhAmnA sam.rdhyate ya evaM veda |c8 |p1 ubhayyaH paridhAnIyA bhavanti hotrakANAm prAtaHsavane ca mAdhyaMdine cAhInA/S caikAhikA/S ca |p2 tata aikAhikAbhir eva maitrAvaruNo paridadhAti, tenAsmAl lokAn na pracyavate |p3 'hInAbhir achAvAkaH, svargasya lokasyAptyA |p4 ubhayIbhir brAhmaNAcchaMsI. teno sa ubhau vyanvArabhamANa etImaM cAmuM ca lokam, atho maitrAvaruNaM cAchAvAkaM cAtho ahInaM caikAham cAtho saMvatsaraM cAgniSTomaM caivam u sa ubhau vyanvArabhamANa ety |p5 atha tata aikAhikA eva t.rtIyasavane hotrakANAm paridhAnIyA bhavanti. pratiSThA vA ekAhaH, pratiSThAyAm eva tad yaj~Nam antataH pratiSThApayanty |p6 anavAnam prAtaHsavane yajed |p7 ekAM dve na stomam ati/SaMset. tad yathAbhiheSate pipAsate kSipram prayachet, tAd.rk tad. atho kSipraM devebhyo 'nnAdyaM somapItham prayachAnIti. kSipraM hAsmi~Ml loke pratitiSThaty |p8 aparimitAbhir uttarayoH savanayor. aparimito vai svargo lokaH, svargasya lokasyAptyai |p9 kAmaM tad dhotA /SAMsed yad dhotrakAH purvedyuH /SaMseyur, yad vA hotA tad dhotrakAH. prANo vai hotA.NgAni hotrakAH, samAno vA ayam prANo '.NgAny anusaMcarati. tasmAt tat kAmaM hotA /SaMsed yad dhotrakAH pUrvedyuH /SaMseyur, yad vA hotA tad dhotrakAH |p10 sUktAntair hotA paridadhad ety, atha samAnya eva t.rtIyasavane hotrakANAm paridhAnIyA bhavanty. AtmA vai hotA.NgAni hotrakAH. samAnA vA ime '.NgAnAm antAs, tasmAt samAnya eva t.rtIyasavane hotrakANAm paridhAniyA bhavanti bhavanti |c9 {adhyAya 28, khaNDaH 1-8} |p1 A tvA vahantu haraya iti prAtaHsavana unnIyamAnebhyo 'nvAha v.rSaNvatIH pItavatIH sutavatIr madvatI rUpasam.rddhA |p2 aindrIr anvAhaindro vai yaj~No |p3 gAyatrIr anvAha, gAyatraM vai prAtaHsavanaM |p4 nava nyUnAH prAtaHsavane 'nvAha, nyUne vai retaH sicyate |p5 da/Sa madhyaMdine 'nvAha, nyUne vai retaH siktam madhyaM striyai prApya sthaviSTham bhavati |p6 nava nyUnAs t.rtIyasavane 'nvAha, nyUnAd vai prajAH prajAyante |p7 tad yad etAni kevalasUktAny anvAha, yajamAnam eva tad garbham bhUtam prajanayati yaj~NAd devayonyai |p8 te haike sapta-saptAnvAhuH sapta prAtaHsavane sapta mAdhyaMdine sapta t.rtIyasavane: yAvatyo vai puronuvAkyAs tAvatyo yAjyAH, sapta vai prA~Nco yajanti sapta vaSaTkurvanti, tAsAm etAH puronnvAkyA iti vadantas |p9 tat tathA na kuryAd. yajamAnasya ha te reto vilumpanty atho yajamAnam eva, yajamAno hi sUktaM |p10 navabhir vA etam maitrAvaruNo 'smAl lokAd antarikSalokam abhi pravahati, da/Sabhir antarikSalokAd amuM lokam abhy -- antarikSaloko hi jyeSTho -- navabhir amuSmAl lokAt svargaM lokam abhi |p11 na ha vai te yajamAnAM svargaM lokam abhi vo.lhum arhanti ye sapta-saptAnvAhus |p12 tasmAt kevala/Sa eva sUktAny anubrUyAt |c10 |p1 athAha: yad aindro vai yaj~No, 'tha kasmAd dvAd eva prAtaHsavane prasthitAnAm pratyakSAd aindrIbhyAM yajato hotA caiva brAhmaNAccHaMsi ce,daM te somyam madhv iti hotA yajatI,ndra tvA v.rSabhaM vayaM iti brAhmaNAcchaMsI, nAnAde atyAbhir itare: kathaM teSAm aindryo bhavantIti |p2 mitraM vayaM havAmaha iti maitrAvaruNo yajati, varuNaM somapItaya iti. yad vai kiMca pItavat padaM tad aindraM rUpaM, tenendram prINAti |p3 maruto yasya hi kSaya iti potA yajati, sa sugopAtamo jana itIndro vai gopAs, tad aindraM rUpaM, tenendram prINAty |p4 agne patnIr ihA vaheti neSTA yajati, tvaSTAraM somapItaya itIndro vai #tvaSTA, tad aindraM rUpaM, tenendram prINAty |p5 ukSAnnAya va/SAnnAyety AgnIdhro yAjati, somap.rSThAya vedhasa itIndro vai vedhas, tad aindraM rUpaM, tenendram prINati |p6 prAtaryAvabhir A gataM devebhir jenyAvasU \ indrAgnI somapItaya iti &0 svayaMsam.rddhAchAvAkAsyai/vam |p7 u haitA aindryo bhavanti |p8 yan nAnAdevatyAs, tenAnyA devatAH prINAti |p9 yad u gAyatryas, tenAgneyya |p10 etad u haitAbhis trayam upApnoti |c11 |p1 asAvi devaM go.rjIkam andha iti madhyaMdina unnIyamAnebhyo 'nvAha v.rSaNvatIH pItavatIH sutavatIr madvatI rUpasam.rddhA |p2 aindrIr anvAhaindro vai yaj~Nas. triSTubho 'nvAha, traiSTubham vai mAdhyaMdinaM savanaM |p3 tad Ahur: yat t.rtIyasavanasyaiva rUpam madvad, atha kasmAn madhyaMdine madvatIr anu cAha yajanti cAbhir iti |p4 mAdyantIva vai madhyaMdine devatAH, sam eva t.rtIyasavane mAdayante. tasmAn madhyaMdine madvatIr anu cAha yajanti cAbhis |p5 te vai khalu sarva eva mAdhyaMdine prasthitAnAm pratyakSAd aindrIbhir yajanty |p6 abhit.rNNavatIbhir eke |p7 pibA somam abhi yam ugra tarda iti hotA yajati |p8 sa Im pAhi ya .rjISI tarutra iti maitrAvaruNo yajaty |p9 evA pAhi pratnathA mandatu tveti brAhmaNAcchaMsI yajaty |p10 arvA.N ehi somakAmaM tvAhur iti potA yajati |p11 tavAyaM somas tvam ehy arvA.N iti neSTA yajatI/ndraya |p12 somAH pradivo vidAnA ity achAvAko yajaty |p13 ApUrNo asya kala/SaH svAhety AgnIdhro yajati |p14 tAsAm etA abhit.rNNavatyo bhavantIndro vai prAtaHsavane na vyajayata, sa etAbhir eva mAdhyaMdinaM savanam abhyat.rNad. yad abhyat.rNat, tasmAd etA abhit.rNNavatyo bhavanti |c12 |p1 ihopa yAta /Savaso napAta iti t.rtIyasavana unnIyamAnebhyo 'nvAha v.rSaNvatIH pItavatIH sutavatIr madvatI rUpasam.rddhAs. tA aindrArbhavyo bhavanti |p2 tad Ahur: yan nArbhavISu stuvate, 'tha kasmAd ArbhavaH pavamAna ity AcakSata iti |p3 #prajApatir vai pita #.rbhUn martyAn sato 'martyAn k.rtvA t.rtIyasavana Abhajat, tasmAn nArbhavISu stuvate, 'thArbhavaH pavamAna ity AcakSate |p4 'thAha: yad yathAchandasam pUrvayoH savanayor anvAha gAyatrIH prAtaHsavane triSTubho mAdhyaMdine, 'tha kasmAj jAgate sati t.rtIyasavane triSTubho 'nvAheti |p5 dhItarasaM vai t.rtIyasavanam, athaitad adhItarasaM /SukriyaM chando yat triSTup savanasya sarasatAyA iti brUyAd, atho #indraM evaitat savane 'nvAbhajatIty |p6 athAha: yad aindrArbhavaM vai t.rtIyasavanam, atha kasmAd eSa eva t.rtIyasavane prasthitAnAm pratyakSAd aindrArbhavyA yajatI,ndra .rbhubhir vAjavadbhiH samukSitam iti hotaiva, nAnAdevatyAbhir itare, kathaM teSAm aindrArbhavyo bhavantItI/ndrAvaruNA |p7 sutapAv imaM sutam iti maitrAvaruNo yajati, yuvo ratho adhvaraM devavItaya iti bahUni vaha. tad #.rbhUNAm rUpam |p8 indra/S ca somam pibatam b.rhaspata iti brAhmaNAcchaMsI yajaty, A vAM vi/Santv indavaH svAbhuva iti bahUni vAha. tad #.rbhUNAM rUpam |p9 A vo vahantu saptayo raghuSyada iti potA yajati, raghupatvAnaH pra jigAta bAhubhir iti bahUni vaha. tad #.rbhUNAM rUpam |p10 ameva naH suhavA A hi gantaneti neSTA yajati, gantaneti bahUni vAha. tad #.rbhUNAM rUpam |p11 indrAviSNU pibatam madhvo asyety achAvAko yajaty, A vAm andhAMsi madirANy agmann iti bahUni vAha. tad #.rbhUNAM rUpam l2 imaM stomam arhate jAtavedasa ity AgnIdhro yajati, ratham iva sam mahemA manISayeti bahUni vAha. tad #.rbhUNAM rUpam |p13 evam u haitA aindrArbhavyo bhavanti |p14 yan nAnAdevatyAs, tenAnyA devatAH prINAti |p15 yad u jagatprAsAhA, jAgataM vai t.rtIyasavanaM, t.rtIyasavanasyaiva sam.rddhyai |c13 |p1 athAha: yad ukthinyo 'nyA hotrA anukthA anyAH, katham asyaitA ukthinyaH sarvAH samAH sam.rddhA bhavantIti |p2 yad evainAH sampragIrya hotrA ity AcakSate, tena samA |p3 yad ukthinyo 'nyA hotrA anukthA anyAs, teno viSamA |p4 evam u hAsyaitA ukthinyaH sarvAH samAH sam.rddhA bhavanty |p5 athAha: /SaMsanti prAtaHsavane /SaMsanti mAdhyaMdine hotrakAH, katham eSAM t.rtIyasavane /Sastam bhavatIti |p6 yad eva mAdhyaMdine dve-dve sUkte /SaMsantIti brUyAt, tenety |p7 athAha: yad dvyuktho hotA, kathaM hotrakA dvyukthA bhavantIti |p8 yad eva dvidevatyabhir yajantIti brUyAt, teneti |c14 |p1 athAha: yad etAs tisra ukthinyo hotrAH, katham itarA ukthinyo bhavantIty |p2 Ajyam evAgnIdhrIyAyA uktham, marutvatIyam potrIyAyai, vai/SvadevaM neSTrIyAyai. tA vA etA hotrA evAMnya.NgA eva bhavanty |p3 athAha: yad ekapraiSA anye hotrakA, atha kasmAd dvipraiSaH potA dvipraiSo neSTeti |p4 yatrAdo gAyatrI suparNo bhUtvA somam Aharat, tad etAsAM hotrANAm #indra ukthAni parilupya hotre pradadau: yUyam mAbhyahvayadhvaM yUyam asyAvediSTeti. te hocur devA: vAceme hotre prabhAvayAmeti, tasmAt te dvipraiSe bhavata. .rcAgnIdhrIyAm prabhAvayAM cakrus, tasmAt tasyaikayarcA bhUyasyo yAjyA bhavanty |p5 athAha: yad dhotA yakSad dhotA yakSad iti maitrAvaruno hotre preSyaty, atha kasmAd ahot.rbhyaH sadbhyo hotra/SaMsibhyo hotA yakSad dhotA yakSad iti preSyatIti |p6 prANo vai hotA prANaH sarva .rtvijaH, prANo yakSat prAno yakSad ity eva tad AhA/thAhAsty |p7 udgAtRNAm praiSA+H \ nA+~M iti astITi brUyAd. yad evaitat pra/SAstA japaM japitvA studhvam ity Aha, sa eSAm praiSo |p8 'thAhAsty achAvAkasya pravarA+H \ nA+~M iti \ astIti brUyAd. yad evainam adhvaryur AhAchAvAka vadasva yat te vAdyam ity, eSo 'sya pravaro |p9 'thAha: yad aindrAvaruNam maitrAvaruNas t.rtIyasavane /SaMsaty, atha kasmAd asyAgneyau stotriyAnurUpan bhavata ity. #agninA vai mukhena devA asurAn ukthebhyo nirjaghnus, tasmAd asyAgneyau stotriyAnurUpan bhavato |p10 'thAha: yad aindrAbArhaspatyam brAhmaNAcchAMsI t.rtIyasavane /SaMsaty aindrAvaiSNavam achAvAkaH, katham enayor aindrAH stotriyAnurUpA bhavantItI,ndro ha sma vA asurAn ukthebhyaH prajigAya, so 'bravIt: ka/S cAhaM cety. ahaM cAhaM ceti ha sma devatA anvavayanti. sa yad #indraH pUrvaH prajigAya, tasmAd enayor aindrAH stotriyAnurUpA bhavanti. yad v ahaM cAhaM ceti ha sma devatA anvavayus, tasmAn nAnAdevatyAni /SaMsataH |c15 |p1 athAha: yad vai/SvadevaM vai t.rtIyasavanam, atha kasmAd etAny aindrANi jAgatAni sUktani t.rtIyasavana ArambhaNIyAni /Sasyanta itI,ndram evaitair Arabhya yantIti brUyAd. atho yaj jAgataM vai t.rtIyasavanaM, taj jagatkAmyaiva. tad yat kiMcAta UrdhvaM chandaH /Sasyate, tad dha sarvaM jAgatam bhavaty etAni ced aindrANi jAgatAni sUktAni t.rtIyasavana ArambhaNIyAni /Sasyante |p2 'tha traiSTubham achAvAko 'ntataH saMsati: saM vAM karmaNeti. yad eva panAyyaM karma, tad etad abhivadati |p3 sam iSety. annaM vA iSo, 'nnAdyasyAvaruddhyA |p4 ariSTair naH pathibhiH pArayanteti, svastitAyA evaitad aharahaH /SaMsaty |p5 athAha: yaj jAgataM vai t.rtIyasavanam, atha kasmAd eSAM triSTubhaH paridhAnIyA bhavantIti. vIryaM vai triSTub, vIrya eva tad antataH pratitiSThanto yantI/yam |p6 indraM varuNam aSTa me gIr iti maitravaruNasya, b.rhaspatir naH pari pAtu pa/ScAd iti brAhmaNAcchAMsina, ubhA jigyathur ity achAvAkasyo |p7 bhau hi tau jigyatur |p8 na parA jayethe na parA jigya iti |p9 na hi tayoH katara/S cana parAjigya |p10 indra/S ca viSNo yad apasp.rdhethAM tredhA sahasraM vi tad airayethAm itIndra/S |p11 ca ha vai #viSNu/S cAsurair yuyudhAte, tAn ha sma jitvocatuH: kalpAmahA iti. te ha tathety asurA ucuH. so 'bravId #indro: yAvad evAyaM #viSNus trir vikramate, tAvad asmAkam, atha yuSmAkam itarad iti. sa imA~Ml lokAn vicakrame 'tho vedAn atho vAcaM. tad AhuH: kiM tat sahasram itI,me lokA ime vedA atho vAg iti brUyAd |p12 airayethAm-airayethAm ity achAvAka ukthye 'bhyasyati, sa hi tatrAntyo bhavaty |p13 agniSTome hotAtirAtre ca, sa hi tatrAntyo bhavaty |p14 abhyasyet So.la/SinI+m \ nAbhyasye+t iti \ abhyasyed, ity AhuH, katham anyeSv ahassv abhyasyati katham atra nAbhyasyed iti. tasmAd abhyasyet |c16 |p1 athAha: yan nArA/SaMsaM vai t.rTIyasavanam, atha kasmAd achAvAko 'ntataH /SilpeSv anArA/SaMsIH /SaMsatIti |p2 vik.rtir vai nArA/SaMsaM. kim iva ca vai kim iva ca reto vikriyate, tat tada vik.rtam prajAtam bhavaty. athaitan m.rdv iva chandaH /Sithiran yan nArA/SaMsam. athaiSo 'ntyo yad achAvAkas: tad d.r.lhatAyai d.r.lhe pratiSThAsyAma iti |p3 tasmAd achAvAko 'ntataH /SilpeSv anArA/SaMsiH /SaMsati: d.r.lhatAyai d.r.lhe pratiSThAsyAma d.r.lhe pratiSThAsyAma iti |c17 {adhyAya 29, khaNDaH 1-10} |p1 yaH /SvaHstotriyas, tam anurUpaM kurvanti prAtaHsavane 'hInasaMtatyai |p2 yathA vA ekAhaH suta, evam ahInas. tad yathaikAhasya sutasya savanAni saMtiSThamAnAni yanty, evam evAhInasyAhAni saMtiSThamAnAni yanti. tad yac chvaHstotriyam anurUpaM kurvanti prAtaHsavane 'hInasaMtatyA, ahInam eva tat saMtanvanti |p3 te vai devA/S ca .rSaya/S cAdriyanta: samAnena yaj~NaM saMtanavAmeti, ta etat samAnaM yaj~NasyApa/Syau: samAnAn pragAthAn samAnIH pratipadaH samAnAni sUktAny |p4 okaHsArI vA #indro. yatra vA #indraH pUrvaM gachaty, aiva tatrAparaM gachati, yaj~Nasyaiva sendratAyai |c18 |p1 tAn vA etAn sampAtAn #vi/SvAmitraH prathamam apa/Syat, tAn #vi/SvAmitreNa d.rSTAn #vAmadevo 's.rjatai, vA tvAm indra vajrinn atra, yan na indro jujuSe yac ca vaSTi, kathA mahAm av.rdhat kasya hotur iti, tAn kSipraM samapatad. yat kSipraM samapatat, tat sampAtAnAM sampAtatvaM |p2 sa hekSAM cakre #vi/SvAmitro: yAn vA ahaM sampAtAn apa/SyaM tAn #vAmadevo 's.rSTa, kAni nv ahaM sUktAni sampAtAMs tatpratimAn s.rjeyeti. sa etAni sUktAni sampAtAMs tatpratimAn as.rjata: sadyo ha jAto v.rSabhaH kanIna, indraH pUrbhid Atirad dAsam arkair, imAm U Su prabh.rtiM sAtaye dhA, ichanti tvA somyAsaH sakhAyaH, /SAsad vahnir duhitur naptyaM gAd, abhi taSTeva dIdhayA manISAm iti |p3 ya eka id dhavya/S carSaNInAm iti #bharadvAjo; yas tigma/S.r.Ngo v.rSabho na bhIma, ud u brahmANy airata /Sravasyeti #vasiSTho, 'smA id u pra tavase turAyeti #nodhAs |p4 ta ete prAtaHsavane Sa.lahastotriyA~N chastvA mAdhyaMdine 'hInasUktAni /SaMsanti |p5 tAny etAny ahInasUktAny: A satyo yAtu maghavA~M .rijISIti satyavan maitrAvaruno; 'smA id u pra tavase turAye,ndrAya= brahmANi rAtatamA \ indra brahmANi gotamAso akrann iti brahmaNvad brAhmaNAcchaMsI; /SAsad vahnir -- janayanta vahnim iti vahnivad achAvAkas |p6 tad Ahuh: kasmAd achAvAko vahnivad etat sUktam ubhayatra /SaMsati parA~NciSu caivAhassv abhyAvartiSu ceti |p7 vIryavAn vA eSa bahv.rco, vahnivad etat suktaM.= vahati ha vai vahnir dhuro yAsu yujyate. tasmAd achAvAko vahnivad etat sUktam ubhayatra /SaMsati parA~NciSu caivAhassv abhyAvartiSu ca |p8 tAni pa~Ncasv ahassu bhavanti: caturviM/Se 'bhijiti viSuvati vi/Svajiti mahAvrate. 'hInAni ha vA etAny ahAni, na hy eSu kiM cana hIyate. parA~NcIni ha vA etAny ahAny anabhyAvartIni, tasmAd enAny eteSv ahassu /SaMsanti |p9 yad enAni /SaMsanty: ahInAn svargA~Ml lokAn sarvarUpAn sarvasam.rddhAn avApnavAmeti |p10 yad evainAni /SaMsantIndram evaitair nihvayante, yatha .rSabhaM vA/SitAyai |p11 yad v evainAni /SaMsanty, ahInasya saMtatyA, ahInam eva tat saMtanvanti |c19 |p1 tato vA etAMs trIn sampAtAn maitrAvaruNo viparyAsam ekaikam ahar-ahaH /SaMsaty |p2 evA tvAm indra vajrinn atreti prathame 'hani, yan na indro jujuSe yac ca vaSTIti dvitIye, kathA mahAm av.rdhat kasya hotur iti t.rtIye |p3 trIn eva sampAtAn brAhmaNAcchaMsI viparyAsam ekaikam ahar-ahaH /SaMsatI,ndraH pUrbhid Atirad dAsam arkair iti prathame 'hani, ya eka id dhavya/S carSaNInAm iti dvitIye, yas tigma/S.r.Ngo v.rSabho na bhIma iti t.rtIye |p4 trIn eva sampAtAn achAvAko viparyAsam ekaikam ahar-ahaH /SaMsatI,mAm U Su prabh.rtiM sAtaye dhA iti prathame 'hanI,chanti tvA somyAsaH sakhAya iti dvitIye, /SAsad vahnir duhitur naptyaM gAd iti t.rtIye |p5 tAni vA etAni nava |p6 trINi cAharahaH/SasyAni |p7 tAni dvAda/Sa sampadyante: dvAda/Sa vai mAsAH saMvatsaraH, saMvatsaraH #prajApatiH, #prajApatir yaj~Nas. tat saMvatsaram #prajApatiM yaj~Nam Apnuvanti, tat saMvatsare #prajApatau yaj~Ne 'har-ahaH pratitiSThanto yanti |p8 tAny antareNAvApam Avaperann |p9 anyU.NkhyA virAjo vaimadI/S caturthe 'hani, pa.NktIH pa~Ncame, pArucchepIH SaSThe |p10 'tha yAny ahAni mahAstomAni syuH: ko adya naryo devakAma iti maitrAvaruNa Avapeta, vane na vA yo ny adhAyi cAkann iti brAhmaNAcchaMsy, A yAhy arvA.N upa vandhureSThA ity achAvAka |p11 etAni vA AvapanAny. etair vA Avapanair devAH svargam lokam ajayann etair .rSayas. tathaivaitad yajamAnA etair AvapanaiH svargaM lokaM jayanti |c20 |p1 sadyo ha jAto v.rSabhaH kanIna iti maitrAvarunaH purastAt sUktAnAm ahar-ahaH /SaMsati |p2 tad etat sUktAM svargyam. etena vai sUktena devAH svargaM lokam ajayann etena .rSayas. tathaivaitad yajamAnA etena sUktena svargaM lokaM jayanti |p3 tad u vai/SvAmitraM. vi/Svasya ha vai mitraM #vi/SvAmitra Asa |p4 vi/SvaM hAsmai mitram bhavati ya evaM veda yeSAM caivaM vidvAn etan maitrAvaruNaH purastAt sUktAnAm ahar-ahaH /SaMsati |p5 tad .rSabhavat pa/Sumad bhavati, pa/SUnAm avaruddhyai |p6 tat pa~Ncarcam bhavati. pa~NcapadA pa.NktiH, pa.Nktir vA annam, annAdyasyAvaruddhyA |p7 ud u brahmANy airata /Sravasyeti brAhmaNAcchaMsI brahmaNvat sam.rddhaM sUktam ahar-ahaH /SaMsati |p8 tad etat sUktaM svargyAm. etena vai sUktena devAH svargaM lokam ajayann etena .rSayas. tathaivaitad yajamAnA etena sUktena svargaM lokaM jayanti |p9 tad u vAsiSTham. etena vai #vasiSTha #indrasya priyaM dhAmopAgachat, sa paramaM lokam ajayad |p10 upendrasya priyaM lokaM gachati, jayati paramaM lokaM ya evaM veda |p11 tad vai Sa.l.rcaM. SaD vA .rtava, .rtUnAm Aptyai |p12 tad upariSTAt sampAtAnAM /SaMsaty. Aptvaiva tat svargaM lokaM yajamAnA asmi~Ml loke pratitiSThanty |p13 abhi taSTeva dIdhayA manISAm ity achAvAko 'har-ahaH /SaMsaty abhivat tatyai rUpam |p14 abhi priyANi marm.r/Sat parANIti. yAny eva parANy ahAni tAni priyANi, tAny eva tad abhimarm.r/Sato yanty abhyArabhamANAH. paro vA asmAl lokAt svargo lokas, tam eva tad abhivadati |p15 kavI~Mr ichAmi saMd.r/Se sumedhA iti |p16 ye vai te na .rSayaH pUrve pretAs te vai kavayas, tAn eva tad abhyativadati |p17 tad u vai/SvamitraM. vi/Svasya ha vai mitraM #vi/SvAmitra Asa. vi/SvaM hAsmai mitram bhavati ya evaM veda |p18 tad aniruktam prAjApAtyaM /SaMsaty. anirukto vai #prajApatiH, #prajApater Aptyai |p19 sak.rd #indraM nirAha, tenaindrAd rUpAn na pracyavate |p20 tad vai da/SarcaM. da/SAkSarA virA.l, annaM virA.l, annAdyasyAvaruddhyai |p21 yad eva da/SarcA+m \ da/Sa vai prANAH, prANAn eva tad Apnuvanti, prANAn Atman dadhate |p22 tad upariSTAt sampAtAnAM /SaMsaty. &6 Aptvaiva tat svargaM lokaM yajamAnA asmi~Ml loke pratitiSThanti |c21 |p1 kas tam indra tvAvasuM, kan navyo atasInAM, kad U nv asyAk.rtam iti kadvantaH pragAthA ArambhaNIyA ahar-ahaH /Sasyante |p2 ko vai #prajApatiH, #prajApater Aptyai |p3 yad eva kadvantA+H \ annaM vai kam, annAdyasyAvaruddhyai |p4 yad v eva kadvantA+H \ ahar-ahar vA ete /SAntAny ahInasUktAny upayu~NjAnA yanti, tAni kadvadbhiH pragAthaiH /Samayanti. tAny ebhyaH /SAntAni kam bhavanti, tAny enA~N chAntAni svargaM lokam abhi vahanti |p5 triSTubhaH sUktapratipadaH /SaMseyus |p6 tA haike purastAt pragAthAnAM /SaMsanti dhAyyA iti vadantas |p7 tat tathA na kuryAt |p8 kSatraM vai hotA vi/So hotrA/SaMsinaH, kSatrAyaiva tad vi/Sam pratyudyAminIM kuryuH, pApavasyasaM |p9 triSTubho ma imAH sUktapratipada ity eva vidyAt |p10 tad yathA samudram praplaverann, evaM haiva te praplavante ve saMvatsaraM vA dvAda/SAhaM vAsate. tad yathA sairAvatIM nAvam pArakAmAH samAroheyor, evam evaitAs triSTubhaH samArohanti |p11 na ha vA etac chando gamayitva svargaM lokam upAvartate, vIryavattamaM hi |p12 tAbhyo na vyAhvayIta, samAnaM hi chando, 'tho ned dhAyyAH karavANIti |p13 yad enAH /SaMsanti: praj~NAtAbhiH sUktapratipadbhiH sUktAni samArohAmeti |p14 yad evainAH /SaMsantIndram evaitAbhir nihvayante, yatha .rSabhaM vA/SitAyai. yad v evainAH /SaMsanty, ahInasya saMtatyA, ahInam eva tat saMtanvanti |c22 |p1 apa prAca indra vi/SvA~M amitrAn iti maitrAvaruNaH purastAt sUktAnAm ahar-ahaH /SaMsaty |p2 apApAco abhibhUte nudasva \ apodIco apa /SUrAdharAca urau yathA tava /Sarman mademety |p3 abhayasya rUpam, abhayam iva hi yann ichati |p4 brahmaNA te brahmayujA yunajmIti brAhmaNAcchaMsy ahar-ahaH /SaMsati. yunajmIti yuktavatI, yukta iva hy ahIno, 'hInasya rUpam |p5 uruM no lokam anu neSi vidvAn ity achAvAko 'harahaH /SaMsaty. anu neSity, etIva hy ahIno, 'hInasya rUpaM |p6 neSIti satrAyaNarUpaM |p7 tA vA etA ahar-ahaH /Sasyante |p8 samAnIbhiH paridadhyur |p9 okaHsArI haiSAm #indro yaj~Nam bhavatI+M \ yatha .rSabho vA/SitAM yathA vA gauH praj~NAtaM goSTham, evaM haiSAm #indro yaj~Nam aiva gachati |p10 na /SunaMhuvIyayAhInasya paridadhyAt. kSatriyo ha rASTrAc cyavate, yo haiva paro bhavati, tam abhihvayati |c23 |p1 athAto 'hInasya yukti/S ca vimukti/S ca |p2 vy antarikSam atirad ity ahInaM yu.Nkta, eved indram iti vimu~Ncaty |p3 AhaM sarasvatIvator, nUnaM sA ta ity ahInaM yu.Nkte |p4 te syAma deva varuNa, nU STuta iti vimu~Ncaty |p5 eSa ha vA ahInaM tantum arhati ya enaM yoktuM ca vimoktuM ca veda |p6 tad yac caturviMse 'han yujyante sA yuktir, atha yat purastAd udayanIyasyAtirAtrasya vimucyante sa vimuktis |p7 tad yac caturviMse 'hann aikAhikAbhiH paridadhyur, atrAhaiva yaj~NaM saMsthApayeyur, nAhInakarma kuryur. atha yad ahInaparidhAnIyAbhiH paridadhyur, yathA /SrAnto 'vimucyamAna utk.rtyetaivaM yajamAnA utk.rtyerann. ubhayIbhiH paridadhyus |p8 tad yathA dIrghAdhva upavimokaM yAyAt, tAd.rk tat |p9 saMtato haiSAM yaj~No bhavatI+~M \ vy U mu~Ncanta |p10 ekAM dve na dvayoH savanayoH stomam ati/SaMsed |p11 dIrghAraNyAni ha vai bhavanti yatra bahvIbhiH stomo 'ti/Sasyate |p12 'parimitAbhiH t.rtIyasavane. 'parimito vai svargo lokaH, svargasya lokasyAptyai |p13 saMtato hAsyAbhyArabdho 'visrasto 'hIno bhavati ya evaM vidvAn ahInaM tanute |c24 |p1 devA vai vale gAH paryapa/SyaMs, tA yaj~NenaivepsaMs, tAH SaSThenAhnApnuvaMs. te prAtaHsavane #nabhAkena valam anabhayaMs. taM yad anabhayA+n \ a/Srathayann evainaM tat. ta u t.rtIyasavane vajreNa vAlakhilyAbhir vAcaH kUTenaikapadayA valaM virujya gA udAjaMs |p2 tathaivaitad yajamAnAH prAtaHsavane #nabhAkena valaM nabhayanti. taM yan nabhayantI+~M \ /Srathayanty evainaM tat. tasmAd dhotrakAH prAtaHsavane nAbhAkAMs t.rcA~N chaMsanti |p3 yaH kakubho nidhAraya iti maitrAvaruNaH, pUrvIS Ta indropamAtaya iti brAhmaNAcchaMsI, tA hi madhyam bharANAm ity achAvAkas |p4 ta u t.rTIyasavane vajreNa vAlakhilyAbhir vAcaH kUTenaikapadayA valaM virujya gA Apnuvanti |p5 pacchaH prathamaM SaD vAlakhilyAnAM sUktAni viharaty, ardharca/So dvitIyam, .rk/Sas t.rtIyaM. sa paccho viharan pragAthe-pragAtha evaikapadAM dadhyAt, sa vAcaH kUTas |p6 tA etAH pa~NcaikapadA/S. catasro da/SamAd ahna, ekA mahAvratAd |p7 athASTAkSarANi mAhAnAmanAni padAni. teSAM yAvadbhiH sampadyeta tAvanti /Sansen, netarANy AdriyetA/thArdharca/So |p8 viharaMs tA/S caivaikapadAH /SaMset tAni caivASTAkSarANi mAhAnAmanAni padAny |p9 atha .rk/So viharaMs tA/S caivaikapadAH /SaMset tAni caivASTAkSarANi mAhAnAmanAni padAni |p10 sa yat prathamaM SaD vAlakhilyAnAM sUktAni viharati, prANaM ca tad vAcaM ca viharati. yad dvitIyaM, cakSu/S ca tan mana/S ca viharati. yat t.rtIyaM, /SrotraM ca tad AtmAnaM ca viharati. tad upApto vihAre kAma, upApto vajre vAlakhilyAsUpApto vAcaH kUTa ekapadAyAm, upAptaH prANak.lptyAm |p11 avih.rtAn eva caturtham pragAthA~N chaMsati. pa/Savo vai pragAthAH, pa/SUnAm avaruddhyai |p12 nAtraikapadAM vyavadadhyAd |p13 yad atraikapadAM vyavadadhyAd, vAcaH kUTena yajamAnAt pa/SUn nirhaNyAd. ya enaM tatra brUyAd: vAcaH kUTena yajamAnAt pa/SUn niravadhIr, apa/Sum enam akar iti, /Sa/Svat tathA syAt |p14 tasmAt tatraikapadAM na vyavadadhyAd |p15 vy evottame sUkte paryasyati, sa eva tayor vihAras |p16 tad etat #saubalAya #sarpir #vAtsiH /Sa/SaMsa. sa hovAca: bhUyiSThAn ahaM yajamAne pa/SUn paryagrahaiSam, akaniSThA u mAm AgamiSyantIti. tasmai ha yathA mahadbhya .rtvigbhya evaM ninAya. tad etat pa/SavyaM ca svargyaM ca /SastraM, tasmAd etac chaMsati |c25 |p1 dUrohaNaM rohati, tasyoktam brAhmaNam |p2 aindre pa/SukAmasya rohed, aindrA vai pa/Savas |p3 taj jAgataM syAj, jAgatA vai pa/Savas |p4 tan mahAsUktaM syAd, bhUyiSTheSv eva tat pa/SuSu yajamAnam pratiSThApayati |p5 #barau rohet, tan mahAsUktaM ca jAgataM cai/ndrAvaruNe |p6 pratiSThAkAmasya rohed. etaddevatA vA eSA hotraitatpratiSThA yad aindrAvaruNA, tad enat svAyAm eva pratiSThAyAm antataH pratiSThApayati |p7 yad evaindrAvaruNA+i \ eSA ha vA atra nivin, nividA vai kAmA Apyante. sa yady aindrAvaruNe rohet, sauparNe rohet. tad upApta aindrAvaruNe kAma, upAptaH sauparNe |c26 |p1 tad AhuH: saM/SaMset SaSThe 'hA+n \ na sam/SaMse+t iti \ |p2 saM/SaMsed ity AhuH |p3 katham anyeSv ahassu saM/SaMsati, katham atra na saM/SaMsed ity |p4 atho khalv Ahur: naiva saM/SaMset |p5 svargo vai lokaH SaSTham ahar, asamAyI vai svargo lokaH, ka/Scid vai svarge loke sametIti. sa yat saM/SaMset, samAnaM tat kuryAd. atha yan na saM/SaMsatI+~M \ tat svargasya lokasya rUpaM. tasmAn na saM/SaMsed. yad eva na saM/SaMsatI3~M \ |p6 AtmA vai stotriyaH prANA vAlakhilyAH. sa yat saM/SaMsed, etAbhyAM devatAbhyAM yajamAnasya prANAn vIyAd. ya enaM tatra brUyAd: etAbhyAM devatAbhyAM yajamAnasya prANAn vyAgAt, prANa enaM hAsyAtiti, /Sa/Svat tathA syAt. tasmAn na saM/SaMset |p7 sa yad IkSetA/SaMsiSaM vAlakhilyA hanta purastAd dUrohaNasya saM/SaMsAnIti, no eva tasyA/SAm iyAt |p8 taM yadi darpa eva vinded, upariSTAd dUrohaNasyApi bahUni /SatAni /SaMsed. yasyo tat kAmAya tathA kuryAd, atraiva tad upAptam |p9 aindryo vAlakhilyAs, tAsAM dvAda/SAkSarANi padAni, tatra sa kAma upApto ya aindre jAgate. 'thedam aindrAvaruNaM sUktam, aindrAvaruNI paridhAnIyA. tasmAn na saM/SaMset |p10 tad Ahur: yathA vAva stotram evaM /SastraM. vih.rtA vAlakhilyAH /Sasyante, vih.rtAM stotrA+m \ avih.rtA+m iti \ |p11 vih.rtam iti brUyAd, aSTAkSareNa dvAda/SAkSaram iti |p12 tad Ahur: yathA vAva /Sastram evaM yAjyA. tisro devatAH /Sasyante 'gnir #indro #varuNa ity athaindrAvaruNyA yajati, katham #agnir anantarita iti |p13 yo vA #agniH sa #varuNas. tad apy etad .rSiNoktaM: tvam agne varuNo jAyase yad iti. tad yad evaindrAvaruNyA yajati, tenAgnir anantarito 'nantaritaH |c27 {adhyAya 30, khaNDaH 1-10} |p1 /SilpAni /SaMsanti |p2 deva/SilpAny, eteSAm vai /SilpAnAm anuk.rtIha /Silpam adhigamyate. hastI kaMso vAso hiraNyam a/SvatarIrathaH /SilpaM |p3 /SilpaM hAsminn adhigamyate ya evaM veda |p4 yad eva /SilpAnI+n \ |p5 AtmasaMsk.rtir vAva /SilpAni, chandomayaM vA etair yajamAna AtmAnaM saMskurute |p6 nAbhAnediSThaM /SaMsati |p7 reto vai #nAbhAnediSTho, retas tat si~Ncati |p8 tam aniruktaM /SaMsaty. aniruktaM vai reto guhA yonyAM sicyate |p9 sa retomi/Sro bhavati: kSmayA retaH saMjagmAno ni Si~Ncad iti, retaHsam.rddhyA eva |p10 taM sanArA/SaMsaM /SaMsati. prajA vai naro vAk /SaMsaH, prajAsv eva tad vAcaM dadhAti. tasmAd imAH prajA &1 vadantyo jAyante |p11 taM haike purastAc chaMsanti: purastAdAyatanA vAg iti vadanta |p12 upariSTAd eka: upariSTAdAyatanA vAg iti vadanto |p13 madhya eva /SaMsen. madhyAyatanA vA iyaM vAg |p14 upariSTAnnedIyasIvopariSTAn nedIyasIva vA iyaM vAk |p15 taM hotA retobhUtaM siktvA maitrAvaruNAya samprayachaty: etasya tvam prANAn kalpayeti |c28 |p1 vAlakhilyAH /SaMsati. prANA vai vAlakhilyAH, prANAn evAsya tat kalpayati |p2 tA vih.rtAH /SaMsati. vih.rtA vA ime prANAH: prANenApAno, 'pAnena vyAnaH |p3 sa pacchaH prathame sUkte viharaty, ardharca/So dvitIye, .rk/Sas t.rtIye |p4 sa yat prathame sUkte viharati, prANaM ca tad vAcaM ca viharati. yad dvitIye, cakSu/S ca tan mana/S ca viharati. yat t.rtIye, /SrotraM ca tad AtmAnaM ca viharati |p5 te haike saha b.rhatyau saha satob.rthatyau viharanti. tad upApto vihAre kAmo, net tu pragAthAH kalpante |p6 'timar/Sam eva viharet, tathA vai pragAthAH kalpante. pragAthA vai vAlakhilyAs, tasmAd atimar/Sam eva vihared. yad evAtimarsA+m \ |p7 AtmA vai b.rhatI, prANAH satob.rhatI. sa b.rhatIm a/SaMsIt, sa AtmAtha satob.rhatIM, te prANA; atha b.rhatIm atha satob.rhatIM, tad AtmAnam prANaiH parib.rhann eti. tasmAd atimar/Sam eva vihared |p8 yad v evAtimar/SA+m \ AtmA vai b.rhatI, pa/SavaH satob.rhatI. sa b.rhatIm a/SaMsIt, sa AtmAtha satob.rhatIM, te pa/Savo; 'tha b.rhatIm atha satob.rhatIM, tad AtmAnam pa/SubhiH parib.rhann eti. tasmAd atimar/Sam eva vihared |p9 vy evottame sUkte paryasyati, sa eva tayor vihAras |p10 tasya maitrAvaruNaH prANAn kalpayitvA brAhmaNAcchaMsine samprayachaty: etaM tvam prajanayeti |c29 |p1 #sukIrtiM /SaMsati. devayonir vai #sukIrtis, tad yaj~NAd devayonyai yajamAnam prajanayati |p2 #v.rSAkapiM /SaMsaty. AtmA vai #v.rSAkapir, AtmAnam evAsya tat kalpayati |p3 taM nyU.Nkhayaty. annaM vai nyU.Nkhas, tad asmai jAtAyAnnAdyam pratidadhAti yathA kumArAya stanaM |p4 sa pA.Nkto bhavati. pA.Nkto 'yam puruSaH pa~NcadhA vihito: lomAni tva.N mAMsam asthi majjA. sa yAvAn eva puruSas, tAvantaM yajamAnaH saMskaroti |p5 tam brAhmaNAcchaMsI janayitvAchAvAkAya samprayachaty: etasya tvam pratiSThAM kalpayeti |c30 |p1 evayAmarutaM /SaMsati. pratiSThA vA evayAmarut, pratiSThAm evAsya tat kalpayati |p2 taM nyU.Nkhayaty. annaM vai nyU.Nkho, 'nnAdyam evAsmiMs tad dadhAti |p3 sa jAgato vAtijAgato vA. sarvaM vA idaM jAgataM vAtijAgataM vA |p4 sa u mAruta. Apo vai #maruta Apo 'nnam, abhipUrvam evAsmiMs tad annAdyaM dadhAti |p5 tAny etAni sahacarANIty AcakSate: nAbhAnediSThaM vAlakhilyA v.rSAkapim evayAmarutaM. tAni saha vA /SaMset saha vA na /SaMsed |p6 yad enAni nAnA /SaMsed, yathA puruSaM vA reto vA vichindyAt tAd.rk tat. tasmAd enAni saha vA /SaMset saha vA na /SaMset |p7 sa ha #bulila #A/Svatara #A/Svir vai/Svajito hotA sann IkSAM cakra: eSAM vA eSAM /SilpAnAM vi/Svajiti sAMvatsarike dve madhyaMdinam abhi pratyetor hantAham ittham evayAmarutaM /SaMsayAnIti. tad dha tathA /SaMsayAM cakAra |p8 tad dha tathA /SasyAmane #gau/Sla AjagAma, sa hovAca: hotaH kathA te /SastraM vicakram plavata iti |p9 kihy hy abhUd ity |p10 evayAmarud ayam uttarataH /Sasyata iti sa hovAcaindro vai madhyaMdinaH, kathendram madhyaMdinAn ninISasIti |p11 nendram madhyaMdinAn ninISAmIti hovAca |p12 chandas tv idam amadhyaMdinasAcy. ayaM jAgato vAtijAgato vA. sarvaM vA idaM jAgataM vAtijAgataM vA. sa u mAruto. maiva /SaMsiSTeti |p13 sa hovAcAramAchAvakety. atha hAsminn anu/SAsanam ISe |p14 sa hovAcaindram eSa viSNunya.NgaM /SaMsatv, atha tvam etaM hotar upariSTAd raudryai dhAyyAyai purastAn mArutasyApyasyAthA iti |p15 tad dha tathA /SaMsayAM cakAra. tad idam apy etarhi tathaiva /Sasyate |c31 |p1 tad Ahur: yad asmin vi/Svajity atirAtra evaM SaSThe 'hani kalpate yaj~NaH kalpate yajamAnasya prajAtiH, katham atrA/Sasta eva #nAbhAnediSTho bhavaty atha maitrAvAruNo vAlakhilyAH /SaMsati, te prANA -- reto vA agre 'tha prANA -- evam brAhmaNAcchansy: a/Sasta eva #nAbhAnediSTho bhavaty atha #v.rSAkapiM /SaMsati, sa AtmA -- reto vA agre 'thAtmA -- katham atra yajamAnasya prajAtiH, katham prANA avik.lptA bhavantIti |p2 yajamAnaM ha vA etena sarveNa yaj~NakratunA saMskurvanti. sa yathA garbho yonyAm antar, evaM sambhava~N chete. na vai sak.rd evAgre sarvaH sambhavaty, ekaikaM vA a.NgaM sambhavataH sambhavatIti |p3 sarvANi cet samAne 'han kriyeran, kalpata eva yaj~NaH kalpate yajamAnasya prajAtir. athaitaM hotaivayAmarutaM t.rtIyasavane /SaMsati, tad yAsya pratiSThA tasyAm evainaM tad antataH pratiSThApayati |c32 |p1 chandasAM vai SaSThenAhnAptAnAM raso 'tyanedat. sa #prajApatir abibhet: parA.N ayaM chandasAM raso lokAn atyeSyatIti. tam parastAc chandobhiH paryag.rhnAn: nArA/SaMsyA gAyatryA, raibhyA triSTubhaH, pArikSityA jagatyAH, kAravyayAnuSTubhas. tat puna/S chandassu rasam adadhAt |p2 sarasair hAsya chandobhir iSTam bhavati, sarasai/S chandobhir yaj~NaM tanute ya evaM veda |p3 nArA/SaMsIH /SaMsati. prajA vai naro vAk /SaMsaH, prajAsv eva tad vAcaM dadhAti. tasmAd imAH prajA &1 vadantyo jAyante. ya evaM veda yad eva nArA/SaMsI+H \ |p4 /Sansanto vai devA/S ca .rSaya/S ca svargaM lokam AyaMs, tathaivaitad yajamAnAH /SaMsanta eva svargaM lokaM yanti |p5 tAH pragrAhaM /SaMsati yathA #v.rSAkapiM, vArSAkapaM hi, #v.rSAkapes tan nyA yam eti |p6 tAsu na nyU.Nkhayen, &7 nIvaiva nardet, sa hi tAsAM nyU.Nkho |p7 raibhIH /SaMsati |p8 rebhanto vai devA/S ca .rSaya/S ca svargaM lokam AyaMs, tathaivaitad yajamAnA rebhanta eva svargaM lokaM yanti |p9 tAH pragrAhaM /SaMsati yathA #v.rSAkapiM, vArSAkapaM hi, #v.rSAkape/S tan nyAyam eti. tAsu na nyU.Nkhayen, &7 nIvaiva nardet, sa hi tAsAM nyU.NkhaH |p10 pArikSitIH /SaMsaty |p11 #agnir vai parikSid, #agnir hImAH prajAH parikSety, #agniM hImAH prajAH parikSiyanty |p12 #agner eva sAyujyaM sarUpatAM salokatAm a/Snute ya evaM veda |p13 yad eva pArikSitI3H \ |p14 saMvatsaro vai parikSit, saMvatsaro hImAH prajAH parikSeti, saMvatsaraM hImAH prajAH parikSiyanti |p15 saMvatsarasyaiva sAyujyaM sarUpatAM salokatAm a/Snute ya evaM veda. tAH pragrAhaM /SaMsati yathA #v.rSAkapiM, vArSAkapaM hi, #v.rSAkapes tan nyAyam eti. tAsu na nyU.Nkhayen, &7 nIvaiva nardet, sa hi tAsAM nyU.NkhaH |p16 kAravyAH /SaMsati |p17 devA vai yat kiMca kalyANaM karmAkurvaMs tat kAravyAbhir ApnuvaMs, tathaivaitad yajamAnA yat kiMca kalyANaM karma kurvanti tat kAravyAbhir Apnuvanti |p18 tAH pragrAhaM /SaMsati yathA #v.rSAkapiM, vArSAkapaM hi, #v.rSAkapes tan nyAyam eti. tAsu na nyU.Nkhayet=, &7 nIvaiva nardet, sa hi tAsAM nyU.Nkho |p19 di/SAM k.lptIH /SaMsati. di/Sa eva tat kalpayati |p20 tAH pa~Nca /SaMsati. pa~Nca vA imA di/Sa/S, catasras tira/Scya, ekordhvA |p21 tAsu na nyU.Nkhayen &7 nevaiva ca ninarden: ned imA di/So nyu.NkhayAnIti |p22 tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA eva |p23 janakalpAH /SaMsati. prajA vai janakalpA, di/Sa eva tat kalpayitvA tAsu prajAH pratiSThApayati |p24 tAsu na nyU.Nkhayen &7 nevaiva ca ninarden: ned imAH prajA nyU.NkhayAnIti. tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA eve/ndragAthAH |p25 /SaMsatIndragAthAbhir vai devA asurAn abhigAyAthainAn atyAyaMs, tathaivaitad yajamAnA indragAthAbhir evApriyam bhrAt.rvyam abhigAyAthainam atiyanti |p26 tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA eva |c33 |p1 #aita/SapralApaM /SaMsaty |p2 #aita/So ha vai munir agner Ayur dadar/Sa, yaj~NasyAyAtayAmam iti haika AhuH. so 'bravIt putrAn: putrakA agner Ayur adar/SaM, tad abhilapiSyAmi, yat kiMca vadAmi tan me mA parigAteti. sa pratyapadyatai,tA a/SvA A plavante pratIpam prAtisatvanam iti |p3 tasyAbhyagnir #aita/SAyana etyAkAle 'bhihAya mukham apyag.rhNAd: ad.rpan naH piteti |p4 taM hovAcApehy, alaso 'bhUr yo me vAcam avadhIH. /SatAyuM gAm akariSyaM sahasrAyum puruSam, pApiSThAM te prajAM karomi yo mettham asakthA iti |p5 tasmAd Ahur: #abhyagnaya #aita/SAyanA #aurvANAm pApiSThA iti |p6 taM baike bhUyAMsaM /SaMsanti |p7 sa na niSedhed, yAvatkAmaM /SaMsety eva brUyAd. Ayur vA aita/SapralApa |p8 Ayur eva tad yajamAnasya pratArayati ya evaM veda |p9 yad evaita/SapralApA+H \ |p10 chandasAM haiSa raso yad aita/SapralApa/S chandassv eva tad rasaM dadhAti |p11 sarasair hAsya chandobhir iSTam bhavati, sarasai/S chandobhir yaj~NaM tanute ya evaM veda |p12 yad v evaita/SapralApA+H \ |p13 ayAtayAmA vA akSitir aita/SapralApo, 'yAtayAmA me yaj~Ne 'sad akSitir me yaj~Ne 'sad iti |p14 taM vA etam aita/SapralApaM /SaMsati padAvagrAhaM yathA nividaM |p15 tasyottamena padena praNauti yathA nividaH |p16 pravalhikAH /SaMsati. pravalhikAbhir vai devA asurAn pravalhyAthainAn atyAyans, tathaivaitad yajamAnAH pravalhikAbhir evApriyam bhrAt.rvyam pravalhyAthainam atiyanti |p17 tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA evA/jij~NasenyAH |p18 /SaMsaty. Ajij~NasenyAbhir vai devA asurAn Aj~NAyAthainAn atyAyaMs, tathaivaitad yajamAnA Ajij~NAsenyAbhir evApriyam bhrAt.rvyam Aj~NAyAthainam atiyanti. tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA eva |p19 pratirAdhaM /SaMsati. pratirAdhena vai devA asurAn pratirAdhyAthainAn atyAyaMs, tathaivaitad yajamAnAH pratirAdhenaivApriyAm bhrAt.rvyam pratirAdhyAthainam atiyanty |p20 ativAdaM /SaMsaty. ativAdena vai devA asurAn atyudyAthainAn atyAyaMs, tathaivaitad yajamAnA ativAdenaivApriyam bhrAt.rvyam atyudyAthainam atiyanti. tam ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA eva |c34 |p1 deyanIthaM /SaMsaty |p2 #AdityA/S ca ha vA #a.Ngirasa/S ca svarge loke 'spardhanta: vayam pUrva eSyAmo vayam iti. te hA.NgirasaH pUrve /SvaHsutyAM svargasya lokasya dad.r/Sus, te 'gnim prajighyur -- #a.NgirasAM vA eko 'gniH -- parehy, #AdityebhyaH /SvaHsutyAM svargasya lokasya prabrUhIti. te hAdityA #agnim eva d.rSTvA sadyaHsutyAM svargasya lokasya dad.r/Sus. tAn etyAbravIc: chvaHsutyAM vaH svargasya lokasya prabrUma iti. te hocur: atha vayaM tubhyaM sadyaHsutyAM svargasya lokasya prabrUmas, tvayaiva vayaM hotrA svargaM lokam eSyAma iti. sa tathety uktvA pratyuktaH punar AjagAma |p3 te hocuH: prAvocA+H iti \ prAvocam iti hovAcAtho me pratiprAvocann iti. no hi na pratyaj~NAsthA+H iti \ prati vA aj~NAsam iti hovAca |p4 ya/SasA vA eSo 'bhyaiti ya Artvijyena, taM yaH pratirundhed ya/SaH sa pratirundhet, tasmAn na pratyarautsIti |p5 yadi tv asmAd apojjigAMsed, yaj~NenAsmAd apodiyAt yadi \ yadi tv ayajyaH, svayam apoditaM tasmAt |c35 |p1 te hAdityAn #a.Ngiraso 'yAjayaMs, tebhya yAjayadbhya imAm p.rthivIm pUrNAM dakSiNAnAm adadus. tAn iyam pratig.rhItAtapat, tAM nyav.r~Njan, sA siMhI bhUtvA vij.rmbhantI janAn acarat. tasyAH /SocatyA ime pradarAH prAdIryanta ye 'syA ime pradarAH, sameva haiva tataH purA |p2 tasmAd Ahur: na niv.rttadakSiNAm pratig.rhNIyAn: nen mA /SucA viddhA /SucA vidhyAd iti |p3 yadi tv enAm pratig.rhNIyAd, apriyAyainAm bhrAt.rvyAya dadyAt, parA haiva bhavaty |p4 atha yo 'sau tapatI+~M \ eSo '/SvaH /Sveto rUpaM k.rtvA/SvAbhidhAnyapihitenAtmanA praticakrama. imaM vo nayAma iti, sa eSa devanItho 'nUcyata |p5 AdityA ha jaritar a.Ngirobhyo dakSiNAm anayan \ |p6 tAM ha jaritar na praty Ayann iti. na hi ta imAm pratyAyaMs |p7 tAm u ha jaritaH praty Ayann iti. prati hi te 'mum AyaMs |p8 tAM ha jaritar na praty ag.rbhNann iti. na hi ta imAm pratyag.rbhNaMs |p9 tAm u ha jaritaM praty ag.rbhNann iti. prati hi te 'mum ag.rbhNann |p10 ahA &2 ned &2 asann avicetanAnIty. eSa ha vA ahnAM vicetayitA |p11 jaj~NA &2 ned &2 asann apurogavAsa iti. dakSiNA vai yaj~NAnAm purogavI. yathA ha vA idam ano 'purogavaM riSyaty, evaM haiva yaj~No 'dakSiNo riSyati. tasmAd Ahur: dAtavyaiva yaj~Ne dakSiNA bhavaty apy alpikApy |p12 uta /Sveta A/SupatvA \ |p13 uto padyAbhir javiSThaH \ |p14 utem A/Su mAnam piparti \ |p15 AdityA rudrA vasavas tve.late |p16 idaM rAdhaH prati g.rbhNIthy a.Ngi ra iti. pratigraham eva tad rAdhasa aichann |p17 idaM rAdho b.rhat p.rthu \ |p18 devA dadatv A varam \ |p19 tad vo astu sucetanam \ |p20 yuSme astu dive-dive |p21 praty eva g.rbhAyateti. praty evainaM tad ajagrabhaiSaM |p22 taM vA etaM devanIthaM /SaMsati padAvagrAhaM yathA nividaM. tasyottamena padena praNauti yathA nividaH |c36 |p1 bhUtechadaH /SaMsati |p2 bhUtechadbhir vai devA asurAn upAsacantoteva yuddhenoteva mAyayA. teSAM vai devA asurANAm bhUtechadbhir eva bhUtaM chAdayitvAthainAn atyAyaMs, tathaivaitad yajamAnA bhUtechadbhir evApriyasya bhrAt.rvyasya bhUtaM chAdayitvAthainam atiyanti |p3 tA ardharca/SaH /SaMsati, pratiSThAyA evA/hanasyAH |p4 /SaMsaty |p5 AhanasyAd vai retaH sicyate, retasaH prajAH prajAyante, prajAtim eva tad dadhAti |p6 tA da/Sa /SaMsati. da/SAkSarA virA.l, annaM virA.l, annAd retaH sicyate, retasaH prajAH prajAyante, prajAtim eva tad dadhAti |p7 tA nyU.Nkhayaty. annaM vai nyU.Nkho, 'nnAd retaH sicyate, retasaH prajAH prajAyante, prajAtim eva tad dadhAti |p8 dadhikrAvNo akAriSam iti dAdhikrIM /SaMsati. devapavitraM vai dadhikrA. idaM vA idaM vyAhanasyAM vAcam avAdIt, tad devapavitreNa vAcam punIte |p9 sAnuSTub bhavati. vAg vA anuSTup, tat svena chandasA vAcam punIte |p10 sutAso madhumattamA iti pAvamAnIH /SaMsati |p11 devapavitraM vai pAvamAnya. idaM vA idaM vyAhanasyAM vAcam avAdIt, tad devapavitreNaiva vAcam punIte. tA anuSTubho bhavanti. vAg vA anuSTup, tat svenaiva chandasA vAcam punIte |p12 'va drapso aM/SumatIm atiSThad ity aindrAbArhaspatyaM t.rcaM /SaMsati |p13 vi/So adevIr abhy AcarantIr b.rhaspatinA yujendraH sasAha ity |p14 asuravi/SaM ha vai devAn abhy udAcArya AsIt, sa #indro #b.rhaspatinaiva yujAsuryaM varNam abhidAsantam apAhaMs. tathaivaitad yajamAnA #indrAb.rhaspatibhyAm eva yujAsuryaM varNam abhidAsantam apaghnate |p15 tad AhuH: saM/SaMset SaSThe 'hA+n \ na saM/SaMse+t iti \ saM/SaMsed ity AhuH. katham anyeSv ahassu saM/SaMsati, katham atra na saM/SaMsed ity. atho khalv Ahur: naiva saM/SaMset. svargo vai lokaH SaSTham ahar, asamAyI vai svargo lokaH, ka/Scid vai svarge loke sametIti. sa yat saM/SaMset, samAnaM tat kuryAd. atha yan na saM/SaMsatI+~M \ tat svargasya lokasya rUpaM. tasmAn na saM/SaMsed. yad eva na saM/SaMsatI+~M \ |p16 etAni vA atrokthAni: nAbhAnediSTho vAlakhilyA v.rSAkapir evayAmarut. sa yat saM/SaMsed, apaiva sa eteSu kAmaM rAdhnuyAd |p17 aindro v.rSAkapiH, sarvANi chandAMsy aita/SapralApas. tatra sa kAma upApto ya aindre jAgate. 'thedam aindrAbarhaspatyaM sUktam, aindrAbArhaspatyA paridhAnIya. tasmAn na saM/SaMsen na saM/SaMset |bAB7 {pa~NcikA 7} |c1 {adhyAya 31, khaNDaH 1} |p1 athAtaH pa/Sor vibhaktis, tasya vibhAgaM vakSyAmo |p2 hanU sajihve prastotuH, /SyenaM vakSa udgAtuH, kaNThaH kAkudraH pratihartur, dakSiNA /SroNir hotuH, savya brahmaNo, dakSiNaM sakthi maitrAvaruNasya, savyam brAhmaNAcchaMsino, dakSiNam pAr/SvaM sAMsam adhvaryoH, savyam upagAtRNAM, savyo 'MsaH pratiprasthAtur, dakSiNaM dor neSTuH, savyam potur, dakSiNa Urur achAvAkasya, savya AgnIdhrasya, dakSiNo bAhur Atreyasya, savyaH sadasyasya, sadaM cAnUkaM ca g.rhapater, dakSiNau pAdau g.rhapater vratapradasya, savyau pAdau g.rhapater bhAryAyai vratapradasyau,STha enayoH sAdhAraNo bhavati, taM g.rhapatir eva pra/SiMSyAj. jAghanIm patnIbhyo haranti, tAm brAhmaNAya dadyuH. skandhyA/S ca manikAs tisra/S ca kIkasA grAvastutas, tisra/S caiva kIkasA ardhaM ca vaikartasyonnetur, ardhaM caiva vaikartasya klomA ca /Samitus. tad brAhmaNAya dadyAd, yady abrAhmaNaH syAc. chiraH subrahmaNyAyai, yaH /SvaHsutyAm prAha tasyAjinam, i.la sarveSAM hotur vA |p3 tA vA etAH SaTtriM/Satam ekapA yaj~NaM vAhanti. SaTtriM/SadakSarA vai b.rhatI, bArhatAH svargA lokAH. prAnAM/S caiva tat svargAM/S ca lokAn Apnuvanti, prANeSu caiva tat svargeSu ca lokeSu pratitiSThanto yanti |p4 sa eSa svargyaH pa/Sur ya enam evaM vibhajanty |p5 atha ye 'to 'nyathA, tad yathA selagA vA pApak.rto vA pa/SuM vimathnIraMs tAd.rk tat |p6 tAM vA etAm pa/Sor vibhaktiM #/Srauta.rSir= #devabhAgo vidAM cakAra, tAm u hAprocyaivAsmAl lokAd &1 uccakrAma |p7 tAm u ha #girijAya #bAbhravyAyAmanuSyaH provAca. tato hainAm etadarvA.N manuSyA adhIyate 'dhIyate |c2 {adhyAya 32, khaNDaH 1-11} |p1 tad Ahur: ya AhitAgnir upavasathe mriyeta, katham asya yaj~NaH syAd iti. nainaM yAjayed, iti Ahur, anabhiprApto hi yaj~Nam bhavatIti |p2 tad Ahur: ya AhitAgnir adhi/Srite 'gnihotre sAMnAyye vA haviSSu vA mriyeta, kA tatra prAya/Scittir ity. atraivainAny anuparyAdadhyAd yathA sarvANi saMdahyeran. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: ya AhitAgnir AsanneSu haviSSu mriyeta, kA tatra prAya/Scittir iti. yAbhya eva tAnI devatAbhyo havIMSi g.rhItAnI bhavanti, tAbhyaH svAhety evainAny AhavanIye sarvahunti juhuyAt. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: ya AhitAgniH pravasan mriyeta, katham asyAgnihotraM syAd ity. abhivAnyavatsAyAH payasA juhuyAd. anyad ivaitat payo yad abhivAnyavatsAyA, anyad ivaitad agnihotraM yat pretasyA/pi |p5 vA yata eva kuta/Sca payasA juhuyur |p6 athApy Ahur: evam evainAn ajasrAn ajuhvata indhIrann A /SarIrANAm Ahartor iti |p7 yadi /SarIrANi na vidyeran, parNa/SaraH &0 SaSTiM trINi ca /SatAny Ah.rtya teSAm puruSarUpakam iva k.rtivA tasmiMs tAm Av.rtaM kuryur, athainA~N charIrair Ah.rtaiH saMspar/SyodvAsayeyur |p8 adhyardha/SataM kAye, sakthinI dvipa~NcA/Se ca viM/Se co,rU dvipa~NcaviM/Se, /SeSAM tu /Sirasy upari dadhyAt |p9 sA tatra prAya/Scitti |c3 |p1 #tad Ahur: yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnopavi/Set, kA tatra prAya/Scittir iti. tAm abhimantrayeta |p2 yasmAd bhISA niSIdasi tato no abhayaM k.rdhi \ pa/SUn naH sarvAn gopAya namo rudrAya mI.lhuSa iti. tAm utthApayed: ud asthAd devy aditir Ayur yaj~NapatAv adhAt \ indrAya k.rNvatI bhAgam mitrAya varuNaya cety. athAsyA udapAtram Udhasi ca mukhe copag.rhNIyAd, athainAm brAhmaNAya dadyAt. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnA vA/Syeta, kA tatra prAya/Scittir ity. a/SanAyAM ha vA eSA yajamAnasya pratikhyAya vA/Syate. tAm annam apy Adayec chAntyai, /SAntir vA annaM. sUyavasAd bhagavatI hi bhUyA iti. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: yasyAgnihotry upAvas.rSTA duhyamAnA &7 spandeta, kA tatra prAya/Scittir iti. sA yat tatra skandayet, tad abhim.r/Sya japed: yad adya dugdham p.rthivIm as.rpta yad oSadhIr atyas.rpad yad ApaH \ payo g.rheSu payo aghnyAyAm payo vatseSu payo astu tan mayIti. tatra yat pari/SiSTaM syAt, tena juhuyAd yady alaM homAya syAD yady u vai sarvaM siktaM syAd, athAnyAm AhUya tAM dugdhvA tena juhuyAd, A tv eva /SraddhAyai hotavyaM. sA tatra prAya/ScittiH |c4 |p1 tad Ahur: yasya sAyaMdugdhaM sAMnAyyaM duSyed vApahared vA, kA tatra prAya/Scittir iti. prAtardugdhaM dvaidhaM k.rtvA tasyAnyatarAm bhaktim Atacya tena yajeta: sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: yasya prAtardugdhaM saMnAyyaM duSyed vApahared vA, kA tatra prAya/Scittir ity. aindraM vA mAhendraM vA puro.lA/SAM tasya sthAne nirupya tena yajeta. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: yasya sarvam eva sAMnAyyaM duSyed vApahared vA, kA tatra prAyascittir ity. aindraM vA mAhendraM veti samAnaM. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: yasya sarvANy eva havIMSi duSyeyur vApahareyur vA, kA tatra prAya/Scittir ity. AjyasyainAni yathAdevatam parikalpya tayAjyahaviSeSTyA yajetAto 'nyAm iSTim anulbaNAM tanvIta. yaj~No yaj~Nasya prAya/ScittiH |c5 |p1 tad Ahur: yasyAgnihotram adhi/Sritam amedhyam Apadyeta, kA tatra prAya/Scittir iti. sarvam evainat srucy abhiparyAsicya prA.N udetyAhavanIye haitAM samidham abhyAdadhAty, athottarata AhavanIyasyoSNam bhasma nirUhya juhuyAn manasA vA prAjApatyayA varcA. tad dhutaM cAhutaM ca. sa yady ekasmin unnIte yadi dvayor, eSa eva kalpas. tac ced &1 vyapanetuM /SaknuyAn, niSSicyaitad duSTam aduSTam abhiparyAsicya tasya yathonnItI syAt tathA juhuyAt. sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: yasyAgnihotram adhi/SritaM skandati vA viSyandate vA, kA tatra prAya/Scittir iti. tad adbhir upaninayec chAntyai, /SAntir vA Apo. 'thainad dakSiNena pANinAbhim.r/Sya japati |p3 divaM t.rtIyaM devAn yaj~No 'gAt tato mA draviNam ASTAntarikSaM t.rtIyam pitRn yaj~No 'gAt tato mA draviNam ASTa, p.rthivIM t.rtIyam manuSyAn yaj~No 'gAt tato mA draviNam ASTa |p4 yayor ojasA skabhitA rajAMsIti vaiSNuvAruNIm .rcaM japati. #viSNur vai yaj~Nasya duriSTam pAti #varuNaH sviSTaM, tayor ubhayor eva /SAntyai |p5 sA tatra prAya/Scittis |p6 tad Ahur: yasyAgnihotram adhi/Sritam prA.N udAyan skhalate vApi vA bhraM/Sate, kA tatra prAya/Scittir iti. sa yady upanivartayet, svargAl lokAd yajamAnam Avartayed. atraivAsmA upaviSTAyaitam agnihotraparI/SeSam Ahareyus, tasya yathonnItI syAt tathA juhuyAt. sA tatra prAya/Scittis |p7 tad Ahur: atha yadi srug bhidyeta, kA tatra prAya/Scittir ity. anyAm srucam Ah.rtya juhuyAd, athaitAM srucam bhinnAm AhavanIye 'bhyAdadhyAt prAgdaNDAm pratyakpuSkarAM. sA tatra prAya/Scittis |p8 tad Ahur: yasyAhavanIye hAgnir vidyetAtha gArhapatya upa/SAmyet, kA tatra prAya/Scittir iti. sa yadi prA~Ncam uddharet prAyatanAc cyaveta, yat pratya~Ncam asuravad yaj~NaM tanvIta, yan manthed bhrAt.rvyaM yajamAnasya janayed, yad anugamayet prANo yajamAnaM jahyAt. sarvam evainaM sahabhasmAnam samopya gArhapatyAyatane nidhAyAtha prA~Ncam AhavanIyam uddharet. sA tatra prAya/ScittiH |c6 |p1 tad Ahur: yasyAgnAv agnim uddhareyuH, kA tatra prAya/Scittir iti. sa yady anupa/Syed, udUhya pUrvam aparaM nidadhyAd. yady u nAnupa/Syet, so 'gnaye 'gnivate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvakye: agninAgniH sam idhyate, tvaM hy agne agninety. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye 'gnivate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: yasya gArhapatyAhavanIyau mithaH saMs.rjyeyAtAM, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye vItaye 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: agna A yAhi vItaye, yo agniM devavItaya ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye vItaye svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: yasya sarva evAgnayo mithaH saMs.rjyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye vivicaye 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: svar Na vastor uSasAm aroci, tvAm agne mAnuSIr I.late vi/Sa ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye vivicaye svAheti. sA tatra &8 prAya/Scittis= 4 tad Ahur: yasyAgnayo anyair agnibhiH saMs.rjyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye kSAmavate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: akrandad agnu stanayann iva dyaur, adhA yathA naH pitaraH parAsa ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye kSAmavate svAheti. sa tAtra prAya/ScittiH |c7 |p1 tAd Ahur: yasyAgnayo grAmyeNAgninA saMdahyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye saMvargAyASTAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: kuvit su no gaviSTaye, mA no asmin mahAdhana ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd. agnaye saMvargAya svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: yasyAgnayo divyenAgninA saMs.rjyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye 'psumate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: apsv agne sadhiS Tava, mayo dadhe medhiraH pUtadakSa ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye 'psumate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: yasyAgnayaH /SavAgninA saMs.rjyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye /Sucaye 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: agniH /Sucivratatama, ud agne /Sucayas tavety. ahutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye /Sucaye svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: yasyAgnaya AraNyenAgninA saMdahyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. sam evAropayed araNI volmukaM vA mokSayed yady AhavanIyAd yadi gArhapatyAd. yadi na /SaknuyAt, so 'gnaye saMvargAyASTAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasyokte yAjyAnuvAkye. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye saMvargAya svAheti. sA tatra prAya/ScittiH |c8 |p1 tad Ahur: ya AhitAgnir upavasathe '/Sru kurvIta, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye vratabh.rte 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: tvam agne vratabh.rc chucir, vratAni bibhrad vratapA adabdha ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye vratabh.rte svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: ya AhitAgnir upavasathe 'vratyam Apadyeta, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye vratapataye 'sTAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: tvam agne vratapA asi, yad vo vayam praminAma vratAnIty. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye vratapataye svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: ya AhitAgnir amAvAsyAm paurNamAsIM vAtIyAt, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye pathik.rte 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: vetthA hi vedHo 'dhvana, A devAnAm api panthAm aganmety. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye pathik.rte svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: yasya sarva evAgnaya upa/SAmyeran, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye tapasvate janadvate pAvakavate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: A yAhi tapasA janeSv, A no yAhi tapasA janeSv ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye tapasvate janadvate pAvakavate svAheti. sA tatra prAya/ScittiH |c9 |p1 tad Ahur: ya AhitAgnir AgrayaNenAniSTvA navAnnam prA/SnIyAt, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye vai/SvAnarAya dvAda/SakapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: vai/SvAnaro ajIjanat, p.rSTo divi p.rSTo agniH p.rthivyAm ity. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye vai/SvAnarAya svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p2 tad Ahur: ya AhitAgnir yadi kapAlaM na/Syet, kA tatra prAya/Scittir iti. so '/SvibhyAM dvikapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: a/SvinA vartir asmad A gomatA nAsatyA rathenety. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: a/SvibhyAM svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: ya AhitAgnir yadi pavitraM na/Syet, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye pavitravate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: pavitraM te vitatam brahmaNas pate, taposH pavitraM vitataM divas pada iti. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye pavitravate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad Ahur: ya AhitAgnir yadi hiraNyaM na/Syet, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye hiraNyavate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: hiraNyake/So rajaso visAra, A te suparNA aminanta~M evair iti. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye hiraNyavate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p5 tad Ahur: ya AhitAgnir yadi prAtar asnAto 'gnihotraM juhuyAt, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye #varuNAyASTAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: tvaM no agne varuNasya vidvAn, sa tvaM no agne 'vamo bhavotIty. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye varuNAya svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p6 tad Ahur: ya AhitAgnir yadi sUtakAnnam prA/SnIyAt, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnAye tantumate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: tantuM tanvan rajaso bhAnum anv ihy, akSAnaho nahyatanota somyA iti. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye tantumate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p7 tad Ahur: ya AhitAgnir jIve m.rta/SabdaM /SrutvA, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnAye surabhimate 'STAkapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: agnir hotA ny asIdad yajIyAn, sAdhvIm akar devavItiM no adyety. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye surabhimate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p8 tad Ahur: ya AhitAgnir yasya bhAryA gaur vA yamau janayet, kA tatra prAya/Scittir iti. so 'gnaye marutvate trayoda/SakapAlam puro.lA/SaM nirvapet. tasya yAjyAnuvAkye: maruto yasya hi kSaye, 'rA ived acaramA ahevety. AhutiM vAhavanIye juhuyAd: agnaye marutvate svAheti. sA tatra prAya/Scittis |p9 tad Ahur: apatnIko 'py agnihotram Ahare+t \ nAhare+t iti \ |p10 Ahared ity Ahur |p11 yadi nAhared, anaddhA puruSaH |p12 ko 'naddhApuruSa iti. na devAn na pitRn na manuSyAn iti |p13 tasmAd apatnIko 'py agnihotram Aharet |p14 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate |p15 yajet sautrAmaNyAm apatnIko 'py asomapaH \ mAtApit.rbhyAm an.rNArthAd yajeti vacanAc chrutir iti |p16 tasmAt saumyaM yAjayet ( |c10 |p1 tad Ahur: vAcApatnIko 'gnihotraM katham eva juhoti |p2 niviSTe m.rtA patnI naSTA vAgnihotraM katham agnihotraM juhoti |p3 putrAn pautrAn naptRn ity Ahur: asmiM/S ca loke 'muSmiM/S cAsmin~Ml loke 'yaM svargo 'svargeNa svargaM lokam Arurohety. amuSyaiva lokasya saMtatiM dhArayati yasyaiSAm patnIM naichet. tasmAd apatnIkasyAdhAnaM kurvanty |p4 apatnIko 'gnihotraM katham agnihotraM juhoti. /SrAddha patnI satyaM yajamAnaH. /SraddhA satyaM tad iti uttamam mithunaM, /SraddhayA satyena mithunena svargA~Ml lokA~N jayatIti ) ( |c11 |p1 tad Ahur: yad dar/SapUrNamAsayor upavasati, na ha vA avratasya devA havir a/Snanti. tasmAd upavasaty: uta me devA havir a/SnIyur iti |p2 pUrvAm paurNamAsIm upavased iti #pai.Ngyam, uttarAm iti #kauSItakaM. yA pUrvA paurNamAsI sAnumatir, yottarA sA #rAkA |p3 yA pUrvAmAvAsyA sA #sinIvAlI, yottarA sA #kuhUr |p4 yAm paryastamiyAd abhyudiyAd iti sA tithiH |p5 pUrvAm paurNamAsIm upavased. anirj~NAya purastAd amAvAsyAyAM candramasaM yad upaiti yad yajate, tena somaM krINanti tenottarAm. uttarAm upavased. uttarANi ha vai somo yajate somam anu daivatam. etad vai devasomaM yac candramas, tasmAd uttarAm upavaset ) |c12 |p1 tad Ahur: yasyAgnim anuddh.rtam #Adityo 'bhyudiyAd vAbhyastamiyAd vA praNIto vA prAg ghomAd upa/SAmyet, kA tatra prAya/Scittir iti |p2 hiraNyam purask.rtya sAyam uddharej. jyotir vai /SukraM hiraNyaM, jyotiH /Sukram asau; tad eva taj jyotiH /Sukram pa/Syann uddharati. rajatam antardhAya prAtar uddhared, etad rAtrirUpam. purA sambhedAc chAyAnAm AhavanIyam uddharen. m.rtyur vai tama/S chAyA, tenaiva taj jyotiSA m.rtyuM tama/S chAyAM tarati. sA tatra prAya/Scittis |p3 tad Ahur: yasya gArhapatyAhavanIyAv antareNAno vA ratho &2 vA &2 /SvA vA pratipadyeta, kA tatra prAya/Scittir iti. nainan manasi kuryAd, ity Ahur, Atmany asya hitA bhavantIti. tac cen manasi kurvIta, gArhapatyAd avichinnAm udakadhArAM haret, tantuM tanvan rajaso bhAnum anv ihIty AhavanIyAt. sA tatra prAya/Scittis |p4 tad AhuH. katham agnIn anvAdadhAno 'nvAhAryapacanam AhAraye+t \ nAhAraye+t iti \ |p5 AhArayed ity AhuH. prANAn vA eSo 'bhyAtmaM dhatte yo 'gnIn Adhatte. teSAm eSo 'nnAdatamo bhavati yad anvAhAryapacanas. tasminn etAm AhutiM juhoty: agnaye 'nnAdAyAnnapataye svAhety |p6 annAdo hAnnapatir bhavaty, a/Snute prajayAnnAdyaM ya evAM vedA/ntareNa |p7 gArhapatyAhavanIyau hoSyan saMcaretaitena ha vA enaM saMcaramANam agnayo vidur: ayam asmAsu hoSyatIty. etena ha vA asya saMcaramANasya gArhapatyAhavanIyau pApmAnam apahataH, so 'pahatapApmordhvaH svargaM lokam etIti vai brAhmaNam udAharanti |p8 tad AhuH: katham agnIn pravatsyann upatiSTheta, proSya vA pratyetyAhar-ahar veti. tUSNIm ity Ahus. tUSnIM vai /Sreyasa AkA.NkSante. 'thApy Ahur: ahar-ahar vA ete yajamAnasyA/SraddhayodvAsanAt praplAvanAd bibhyati. tAn upatiSThetaivAbhayaM= vo 'bhayam me 'stv ity. abhayaM haivAsmai bhavaty abhayaM haivAsmai bhavati |c13 {adhyAya 33, khaNDaH 1-6} |p1 #hari/Scandro ha #vaidhasa #aikSvAko rAjAputra Asa. tasya ha /SataM jAyA babhUvus, tAsu putraM na lebhe. tasya ha #parvatanAradau g.rha USatuH, sa ha #nAradam papracha |p2 yaM nv imam putram ichanti ye vijAnanti ye ca na \ kiM svit putreNa vindate tan ma AcakSva #nAradeti |p3 sa ekayA p.rSTo da/SabhiH pratyuvAca |p4 .rnam asmin saMnayaty am.rtatvaM ca gachati \ pitA putrasya jAtasya pa/Syec cej jIvato mukham \\ |p5 yAvantaH p.rthivyAm bhogA yAvanto jAtavedasi \ yAvanto apsu prANinAm bhUyAn putre pitus tataH \\ |p6 /Sa/Svat putreNa pitaro 'tyAyan bahulaM tamaH \ AtmA hi jaj~Na AtmanaH sa irAvaty atitAriNI \\ |p7 kiM nu malaM kim ajinaM kim u /Sma/SrUNi kiM tapaH \ putram brahmANa ichadhvaM sa vai loko 'vadAvadaH \\ |p8 annaM ha prANaH /SaraNaM ha vAso rUpaM hiraNyam pa/Savo vivAhAH \ sakhA ha jAyA k.rpaNaM ha duhitA jyotir ha putraH parame vyoman \\ |p9 patir jAyAm pravi/Sati garbho bhUtvA sa mAtaram \ tasyAm punar navo bhUtvA da/Same mAsi jAyate \\ |p10 taj jAyA jAyA bhavati yad asyAM jAyate punaH \ AbhUtir eSAbhUtir bIjam etan nidhIyate \\ |p11 devA/S caitAm .rSaya/S ca tejaH samabharan mahat \ devA manuSyAn abruvann eSA vo jananI punaH \\ |p12 nAputrasya loko 'stIti tat sarve pa/Savo viduH \ tasmAt tu putro mAtaraM svasAraM cAdhirohati \\ |p13 eSa panthA urugAyaH su/Sevo yam putriNa Akramante vi/SokAH \ tam pa/Syanti pa/Savo vayAMsi ca tasmAt te mAtrApi mithunIbhavantI/ti |p14 &0,1 hAsmA AkhyAya |c14 |p1 athainam uvAca: #varuNaM rAjAnam upadhAva: putro me jAyatAM, tena tvA yajA iti |p2 tatheti. sa #varuNaM rAjAnam upasasAra: putro me jAyatAM, tena tvA yajA iti. tatheti. tasya ha putro jaj~Ne #rohito nAma |p3 taM hovAcAjani vai te putro, yajasva mAneneti. sa hovAca: yadA vai pa/Sur nirda/So bhavaty, atha sa medhyo bhavati. nirda/So nv astv, atha tvA yajA iti. tatheti |p4 sa ha nirda/Sa Asa. tam hovAca: nirda/So nv abhUd, yajasva mAneneti. sa hovAca: yadA vai pa/Sor dantA jAyante, 'tha sa medhyo bhavati. dantA nv asya jAyantAm, atha tvA yajA iti. tatheti |p5 tasya ha dantA jaj~Nire. taM hovAcAj~Nata vA asya dantA, yajasva mAneneti. sa hovAca: yadA vai pa/Sor dantAH padyante, 'tha sa medhyo bhavati. dantA nv asya padyantAm, atha tvA yajA iti. tatheti |p6 tasya ha dantAH pedire. taM hovAcApatsata vA asya dantA, yajasva mAneneti. sa hovAca: yadA vai pa/Sor dantAH punar jAyante, 'tha sa medhyo bhavati. dantA nv asya punar jAyantAm, atha tvA yajA iti. tatheti |p7 tasya ha dantAH punar jaj~Nire. taM hovAcAj~Nata vA asya punar dantA, yajasva mAneneti. sa hovAca: yadA vai kSatriyaH &1 saMnAhuko bhavaty, atha sa medhyo bhavati. saMnAhaM nu prApnotv, atha tvA yajA iti. tatheti |p8 sa ha saMnAham &2 prApa, taM hovAca: saMnAhaM nu &2 prApad, yajasva mAneneti. sa tathety uktvA putram AmantrayAm Asa: tatAyaM vai mahyaM tvAm adadAd, dhanta tvayAham imaM yajA iti |p9 sa ha nety uktvA dhanur AdAyAraNyam apAtasthau, sa saMvatsaram araNye cacAra |c15 |p1 atha haikSvAkaM #varuNo jagrAha, tasya hodaraM jaj~Ne. tad u ha #rohitaH /Su/SrAva, so 'raNyAd grAmam eyAya. tam #indraH puruSarUpeNa paryetyovAca: nAnA /SrAntAya /SrIr astIti #rohita /Su/Sruma \ pApo n.rSadvaro jana #indra ic carataH sakhA \\ caraiveti |p2 caraiveti vai mA brAhmaNo 'vocad, iti ha dvitIyaM saMvatsaram araNye cacAra. so 'raNyAd grAmam eyAya, tam #indraH puruSarUpeNa paryetyovAca: puSpiNyau carato ja.Nghe bhUSNur AtmA phalagrahiH \ /Sere 'sya sarve pApmAnaH /SrameNa prapathe hatA/S \\ caraiveti |p3 caraiveti vai mA brAhmaNo 'vocad, iti ha t.rtIyaM saMvatsaram araNye cacAra. so 'raNyAd grAmam eyAya, tam #indraH puruSarUpeNa paryetyovAca: Aste bhaga AsInasyordhvas tiSThati tiSThataH \ /Sete nipadyamAnasya carAti carato bhaga/S \\ caraiveti |p4 caraiveti vai mA brAhmaNo 'vocad, iti ha caturthaM saMvatsaram araNye cacAra. so 'raNyAd grAman eyAya, tam #indraH puruSarUpeNa paryetyovAca: #kaliH /SayAno bhavati saMjihAnas tu #dvAparaH \ uttiSThaMs #tretA bhavati #k.rtaM sampadyate caraM/S \\ caraiveti |p5 caraiveti vai mA brAhmaNo 'vocad, iti ha pa~NcamaM saMvatsaram araNye cacAra. so 'raNyAd grAmam eyAya, tam #indraH puruSarUpeNa paryetyovAca: caran vai madhu vindati caran svAdum udumbaram \ sUryasya pa/Sya /SremANaM yo na tandrayate caraM/S \\ caraiveti |p6 caraiveti vai mA brAhmaNo 'vocad, iti ha SaSThaM saMvatsaram araNye cacAra. so 'jIgartaM #sauyavasim .rSim &1 a/SanAyAparItam araNya upeyAya |p7 tasya ha trayaH putrA AsuH: #/SunaHpuchaH #/SunaH/SepaH #/SunolA.NgUla iti. taM hovAca: .rSe 'haM te /SataM dadAmy, aham eSAm ekenAtmAnaM niSkrINA iti. sa jyeSTham putraM nig.rhNAna uvAca: na nv imam iti, no evemam iti kaniSTham mAtA. tau ha madhyame sampAdayAM cakratuH #/SunaH/Sepe. tasya ha /SataM dattvA sa tam AdAya so 'raNyAd grAmam eyAya |p8 sa pitaram etyovAca: tata hantAham anenAtmAnaM niSkrINA iti. sa #varuNaM rAjAnam upasasArAnena tvA yajA iti. tatheti, bhUyan vai brAhmaNaH kSatriyAd iti #varuNa uvAca. tasmA etaM rAjasUyaM yaj~Nakratum provAca. tam etam abhiSecanIye puruSam pa/Sum Alebhe |c16 |p1 tasya ha #vi/SvAmitro hotAsIj, #jamadagnir adhvaryur, #vasiSTho brahmAyAsya udgAtA. tasmA upAk.rtAya niyoktAraM na vividuH. sa hovAcAjIgartaH #sauyavasir: mahyam aparaM /SataM dattAham enaM niyokSyAmIti. tasmA aparaM /SataM dadus, taM sa &0,1 niyuyoja |p2 tasmA upAk.rtAya niyuktAyAprItAyA paryagnik.rtAya vi/SasitAraM na vividuH. sa hovAcAjIgartaH #sauyavasir: mahyam aparaM /SataM dattAham enaM vi/SasiSyAmIti. tasmA aparaM /SataM daduH, so 'siM &1 niH/SyAna eyAyA+tha ha #/SunaH/Sepa IkSAM cakre: 'mAnuSam iva vai mA vi/SasiSyanti, hantAhaM devatA &1 upadhAvAnIti. sa #prajApatim eva prathamaM devatAnAm upasAsara: kasya nUnaM katamasyAm.rtAnAm ity etayarcA |p4 tam #prajApatir uvAcAgnir vai devAnAM nediSThas, tam evopadhAveti. so 'gnim upasasArAgner vayam prathamasyAm.rtAnAm iti etayarcA |p5 tam #agnir uvAca: #savitA vai prasavAnAm I/Se, tam evopadhAveti. sa #savitAram upasasArAbhi tvA deva savitar ity etena t.rcena |p6 taM #savitovAca: #varuNAya vai rAj~Ne niyukto 'si, tam evopadhAveti. sa #varuNaM rAjAnam upasasArAta uttarAbhir ekatriM/SatA |p7 taM #varuNa uvAcAgnir vai devAnAm mukhaM suh.rdayatamas, taM nu stuhy atha tvotsrakSyAma iti. so 'gniM tuSTAvAta uttarAbhir dvAviM/SatyA |p8 tam #agnir uvAca: #vi/SvAn nu devAn stuhy, atha tvotsrakSyAma iti. sa #vi/SvAn devAMs tuSTAva: namo mahadbhyo namo arbhakebhya ity etayarcA |p9 taM #vi/Sve devA Ucur: #indro vai devAnAm ojiSTho baliSThaH sahiSThaH sattamaH pArayiSNutamas, taM nu stuhy, atha tvotsrakSyAma iti. sa #indraM tuSTAva. yac cid dhi satya somapA iti caitena sUktenottarasya ca pa~Ncada/Sabhis |p10 tasmA #indraH stUyamAnaH prIto manasA hiraNyarathaM dadau. tam etayA pratIyAya: /Sa/Svad indra iti |p11 tam #indra uvAcA/Svinau no stuhy, atha tvotsrakSyAma iti. so '/Svinau tuSTAvAta uttareNa t.rcena |p12 tam #a/SvinA ucatur: #uSasaM nu stuhy, atha tvotsrakSyAma iti. sa #uSasaM tuSTAvAta uttarena t.rcena |p13 tasya ha smarcy-.rcy uktAyAM vi pA/So mumuce, kanIya #aikSvAkasyodaram bhavaty; uttamasyAm evarcy uktAyAM vi pA/So mumuce, 'gada #aikSvAka Asa |c17 |p1 tam .rtvija Ucus: tvam eva no 'syAhnaH saMsthAm adhigachety. atha haitaM #/SunaH/Sepo '~NjaHsavaM dadar/Sa, tam etAbhi/S catas.rbhir abhisuSAva: yac cid dhi tvaM g.rhe-g.rha ity. athainaM droNakala/Sam abhyavaninAyoc chiSTaM camvor bharety etayarcAtha hAsminn anvArabdhe pUrvAbhi/S catas.rbhiH sasvAhAkArAbhir juhavAM cakArAthainam avabh.rtham abhyavaninAya: tvaM no agne varuNasya vidvAn ity etAbhyAm. athainam ata Urdhvam agnim AhavanIyam upasthApayAM cakAra: /Suna/S cic chepaM niditaM sahasrAd ity |p2 atha ha #/SunaH/Sepo #vi/SvAmitrasyA.Nkam AsasAda. sa hovAcAjIgartaH #sauyavasir: .rSe punar me putraM dehIti. neti hovAca #vi/SvAmitro, devA vA imam mahyam arAsateti. sa ha #devarAto #vai/SvAmitra Asa. tasyaite #kApileyabAbhravAH |p3 sa hovacAjIgartaH #sauyavasis: &1 tvamvehi vihvayAvahA iti. sa hovAcAjIgartaH #sauyavasir: #A.Ngiraso janmanAsy #AjIgartiH /SrutaH kaviH \ riSe paitAmahAt tantor mApagAH punar ehi mAm \\ iti. sa hovAca #/SunaH/Sepo: 'dar/Sus tvA /SAsahastaM na yac chUdreSv alapsata \ gavAM trINi /SatAni tvam av.rNIthA mad #a.Ngira iti |p4 sa hovAcAjIgartaH #sanyavasis: tad vai mA tAta tapati pApaM karma mayA k.rtam \ tad ahaM nihnave tubhyam pratiyantu /SatA gavAm \\ iti. sa hovAca #/SunaH/Sepo: yaH sak.rt pApakaM kuryAt kuryAd enat tato 'param \ nApAgAH /SaudrAn nyAyAd asaMdheyaM tvayA k.rtam \\ ity |p5 asaMdheyam iti ha #vi/SvAmitra upapapAda. sa hovAca #vi/SvAmitro. bhIma eva #sauyavasiH /SAsena vi/Si/SAsiSuH \ asthAn, maitasya putro bhUr mamaivopehi putratAm \\ iti |p6 sa hovAca #/SunaH/SepaH: sa vai yathA no j~NapayA rAjaputra tathA vada \ yathaivA.NgirasaH sann upeyAM tava putratAm \\ iti. sa hovAca #vi/SvAmitro: jyeSTho me tvam putrANAM syAs tava /SreSThA prajA syAt \ upeyA daivam me dAyaM tena vai tvopamantraya iti |p7 sa hovAca #/SunaH/SepaH: &0,1 saMjAnAneSu vai &0,1 brUyAH sauhardyAya me /Sriyai \ yathAham bharata.rSabhopeyAM= tava putratAm \\ ity. atha ha #vi/SvAmitraH putrAn AmantrayAm Asa: #madhuchandAH /S.rNotana #.rSabho #reNur #aSTakaH \ ye keca bhrAtaraH sthanAsmai jyaiSThyAya kalpadhvam \\ iti |c18 |p1 tasya ha #vi/SvAmitrasyaika/Satam putrA AsuH pa~NcA/Sad eva jyAyAMso #madhuchandasaH pa~NcA/Sat kanIyAMsas |p2 tad ye jyAyAMso, na te ku/Salam menire. tAn anuvyAjahArAntAn vaH prajA bhakSISTeti. ta ete 'ndhrAH #puNDrAH #/SabarAH #pulindA #mUtibA ity udantyA bahavo bhavanti #vai/SvAmitrA dasyUnAm bhUyiSThAH |p3 sa hovAca #madhuchandAH pa~NcA/SatA sArdhaM: yan naH pitA saMjAnIte tasmiMs tiSThAmahe vayam \ puras tvA sarve kurmahe tvAm anva~Nco vayaM smasIty |p4 atha ha #vi/SvAmitraH pratItaH putrAMs tuSTAva |p5 te vai putrAH pa/Sumanto vIravanto bhaviSyatha \ ye mAnam me 'nug.rhNanto vIravantam akarta mA \\ |p6 puraetrA vIravanto #devarAtena #gAthinAH \ sarve rAdhyAH stha putrA, eSa vaH sadvivAcanam \\ |p7 eSa vaH #ku/SikA vIro #devarAtas, tam anvita \ yuSmAM/S ca dAyam ma upetA vidyAM yAm u ca vidmasi \\ |p8 te samya~Nco #vai/SvAmitrAH sarve sAkaM sarAtayaH \ #devarAtAya tasthire dh.rtyai /SraiSThyAya #gAthinAH \\ |p9 adhIyata #devarAto rikthayor ubhayor .rSih \ #jahnUnAM cAdhipatye daive vede ca #gAthinAm \\ |p10 tad etat para.rk/SatagAthaM /SaunaH/Sepam AkhyAnaM |p11 tad dhotA rAj~Ne 'bhiSiktAyAcaSTe |p12 hiraNyaka/SipAv AsIna AcaSTe, hiraNyaka/SipAv AsInaH pratig.rNAti. ya/So vai hiraNyaM, ya/SasaivainaM tat samardhayaty |p13 om ity .rcaH pratigara, evaM tatheti gAthAyA. om iti vai daivaM, tatheti mAnuSaM. daivena caivainaM tan mAnuSeNa ca pApAd enasaH pramu~Ncati |p14 tasmAd yo rAjA &0 'vijitI syAd, apy ayajamAna AkhyApayetaivaitac chaunaH/Sepam AkhyAnaM, na hAsminn alpaM canainaH pari/SiSyate |p16 sahasram AkhyAtre dadyAc chatam pratigaritra ete caivAsane, /Sveta/S cA/SvatarIratho hotuH |p17 putrakAmA hApy AkhyApayera~Ml, labhante ha putrA~Ml labhante ha putrAn |c19 {adhyAya 34, khaNDaH 1-8} |p1 prajApatir yaj~Nam as.rjata, yaj~NaM s.rSTam anu brahmakSatre as.rjyetAm. brahmakSatre anu dvayyaH prajA as.rjyanta hutAda/S cAhutAda/S ca, brahmaivAnu hutAdaH kSatram anv ahutAda. etA vai prajA hutAdo yad brAhmaNA, athaitA ahutAdo yad rAjanyo vai/SyaH /SUdras |p2 tAbhyo yaj~Na udakrAmat, tam brahmakSatre anvaitAM. yAny eva brahmaNa AyudhAni tair brahmAnvaid, yAni kSatrasya taiH kSatram. etAni vai brahmaNa AyudhAni yad yaj~NAyudhAny, athaitAni kSatrasyAyudhAni yad a/SvarathaH kavaca iSudhanva |p3 taM kSatram ananvApya nyavartatA,yudhebhyo ha smAsya vijamAnaH parA.N evaity. athainam brahmAnvait, tam Apnot, tam AptvA parastAn nirudhyAtiSThat. sa AptaH parastAn niruddhas tiSTha~N j~NAtvA svAny AyudhAni brahmopAvartata. tasmAd dhApy etarhi yaj~No brahmaNy eva brAhmaNeSu pratiSThito |p4 'thainat kSatram anvAgachat, tad abravId: upa mAsmin yaj~Ne hvayasveti. tat tathety abravIt, tad vai nidhAya svAny AyudhAni brahmaNa evAyudhair brahmaNo rUpeNa brahma bhUtvA yaj~Nam upAvartasveti. tatheti. tat kSatraM nidhAya svAny AyudhAni brahmaNa evAyudhair brahmaNo rUpeNa brahma bhUtvA yaj~Nam upAvartata. tasmAd dhApy etarhi kSatriyo yajamAno nidhAyaiva svAny AyudhAni brahmaNa evAyudhair brahmaNo rUpeNa brahma bhUtvA yaj~Nam upAvartate |c20 |p1 athAto devayajanasyaiva yAc~Nya/S. tad Ahur: yad brAhmaNo rAjanyo vai/Syo dIkSiSyamANaM kSatriyaM devayajanaM yAcati, kaM kSatriyo yAced iti |p2 daivaM kSatraM yAced, ity Ahur: #Adityo vai daivaM kSatram, #Aditya eSAm bhUtAnAm adhipatiH |p3 sa yad ahar dIkSiSyamANo bhavati, tad ahaH pUrvAhNa evodyantam #Adityam upatiSThete,dam /SreSThaM jyotiSAM jyotir uttamam \ deva savitar devayajanam me dehi devayajanaM iti devayajanaM yAcati |p4 sa yat tatra yAcita uttarAM sarpaty, oM tathA dadAmIti haiva tad Aha |p5 tasya ha na kA cana riSTir bhavati devena #savitrA prasUtasyottarottariNIm. ha /Sriyam a/Snute, '/Snute ha prajAnAm ai/Svaryam AdhipatyaM, ya evam upasthAya yAcitvA devayajanam adhyavasAya dIkSate kSatriyaH san |c21 l1 athAta iSTApUrtasyAparijyAniH kSatriyasya yajamAnasya. sa purastAd dIkSAyA AhutiM juhuyAc caturg.rhItam Ajyam AhavanIya iSTApUrtasyAparijyAnyai |p2 punar na indro maghavA dadAtu \ brahma punar iSTam pUrtaM dAt svAhety |p3 athAnUbandhyAyai samiSTayajuSAm upariSTAt: punar no agnir jAtavedA dadAtu \ kSatram punar iSTam pUrtaM dAt svAheti |p4 saiSeSTApUrtasyAparijyAniH kSatriyasya yajamAnasya yad ete AhutI, tasmAd ete hotavye |c22 |p1 tad u ha smAha #saujAta #ArA.lhir: ajItapunarvaNyaM vA etad yad ete AhutI iti. yathA ha kAmayeta tathaite kuryAd, ya ito 'nu/SAsanaM kuryAd itIme tv eva juhuyAd |p2 brahma prapadye brahma mAkSatrAd gopAyatu brahmaNe svAheti |p3 tat-tad itI+~M \ |p4 brahma vA eSa prapadyate, yo yaj~Nam prapadyate. brahma vai yaj~No; yaj~NAd u ha vA eSa punar jAyate yo dIkSate. tam brahma prapannaM kSatraM na parijinAti. brahma mA kSatrAd gopAyatv ity Aha, yathainam brahma kSatrAd gopAyed. brahmaNe svAheti, tad enat prINAti. tad enat prItaM kSatrAd gopAyaty |p5 athAnUbandhyAyai samiSTayajuSAm upariSTAt |p6 kSatram prapadye kSatram mA brahmaNo gopAyatu kSatrAya svAheti. tat-tad itI+~M \ kSatraM vA eSa prapadyate, yo rASTram prapadyate. kSatraM hi rASTraM. taM kSatram prapannam brahma na parijinAti. kSatram mA brahmaNo gopAyatv ity Aha, yathainaM kSatram brahmaNo gopAyet. kSatrAya svAheti, tad enat prINAti. tad enat prItam brahmaNo gopAyati |p7 saiSeSTApUrtasyaivAparijyAniH kSatriyasya yajamAnasya yad ete AhutI, tasmAd ete eva hotavye |c23 |p1 athaindro vai devatayA kSatriyo bhavati, traiSTubha/S chandasA, pa~Ncada/SaH stomena, somo rAjyena, rAjanyo bandhunA. sa ha dIkSamANa eva brAhmaNatAm abhyupaiti yat k.rSNAjinam adhyUhati, yad dIkSitavrataM carati, yad enam brAhmaNA abhisaMgachante. tasya ha dIkSamANasyendra evendriyam Adatte, triSTub vIryam, pa~Ncada/SaH stoma AyuH, somo rAjyam, pitaro ya/Sas kIrtim: anyo vA ayam asmad bhavati, brahma vA ayam bhavati, brahma vA ayam upAvartata iti vadantaH |p2 sa purastAd dIkSAyA AhutiM hutvAhavanIyam upatiSTheta |p3 nendrAd devatAyA emi, na triSTubha/S chandaso, na pa~Ncada/Sat stomAn, na somAd rAj~No, na pitryAd bandhor. mA ma #indra indriyam Adita, mA triSTub vIryam, mA pa~Ncada/SaH stoma Ayur, mA somo rAjyam, mA pitaro ya/Sas kIrtiM. sahendriyeNa vIryeNAyuSA rAjyena ya/SasA bandhunAgnim upaimi gAyatrIM chandas triv.rtaM stomaM somaM rAjAnam, brahma prapadye brAhmaNo bhavAmIti |p4 tasya ha nendra indriyam Adatte na triSTub vIryaM na pa~Ncada/SaH stoma Ayur na somo rAjyaM na pitaro ya/Sas kIrtiM, ya evam etAm AhutiM hutvAhavanIyam upasthAyA dIkSate kSatriyaH san |c24 |p1 athAgneyo vai devatayA kSatriyo dIkSito bhavati, gAyatra/S chandasA, triv.rt stomena, brAhmaNo bandhunA. sa hodavasyann eva kSatriyatAm abhyupaiti. tasya hodavasyato 'gnir eva teja Adatte, gAyatrI vIryaM, triv.rt stoma Ayur, brAhmaNA brahma ya/Sas kIrtim: anyo vA ayam asmad bhavati, kSatraM vA ayam bhavati, kSatraM vA ayam upAvartata iti vadantaH |p2 so 'nUbandhyAyai samiSTayajuSAm upariSTAd dhutvAhutim AhavanIyam upatiSTheta |p3 nAgner devatAyA emi, na gAyatryA/S chandaso, na triv.rtaH stomAn, na brahmaNo bandhor. mA me 'gnis teja Adita, mA gAyatrI vIryam, mA triv.rt stoma Ayur, mA brAhmaNA brahma ya/Sas kIrtiM. saha tejasA vIryeNAyuSA brahmaNA ya/SasA kIrtyendraM devatAm upaimi triSTubhaM chandaH pa~Ncada/SaM stomaM somaM rAjAnaM, kSatram prapadye kSatriyo bhavAmi \ devAH pitaraH pitaro devA yo 'smi sa san yaje \ svam ma idam iSTaM svam pUrtaM svaM /SrAntaM svaM hutam \ tasya me 'yam #agnir upadraSTAyaM #vAyur upa/SrotAsAv #Adityo 'nukhyAtedam ahaM ya evAsmi so 'smIti |p4 tasya ha nAgnis teja Adatte na gAyatrI vIryaM na triv.rt stoma Ayur na brAhmaNA brahma ya/Sas kIrtiM, ya evam etAm AhutiM hutvAhavanIyam upasthAyodavasyati kSatriyaH san |c25 |p1 athAto dIkSAyA Avedanasyaiva. tad Ahur: yad brAhmaNasya dIkSitasya brAhmaNo 'dIkSiSTeti dIkSAm Avedayanti, kathaM kSatriyasyAvedayed iti |p2 yathaivaitad brAhmaNasya dIkSitasya: brAhmaNo 'dIkSiSTeti dIkSAm avedayanty, evam evaitat kSatriyasyAvedayet, purohitasyArSeyeNeti |p3 tat-tad itI+~M \ |p14 nidhAya vA eSa svAny AyudhAni brahmANa evAyudhair brahmaNo rUpeNA brahma bhUtvA yaj~Nam upAvartata. tasmAt tasya purohitasyArSeyeNa dIkSAm AvedayeyuH, purohitasyArSeyeNa pravaram prav.rNIran |c26 |p1 athAto yajamAnabhAgasyaiva. tad AhuH: prA/SnIyAt kSatriyo yajamAnabhAgA+m \ na prA/SnIyA+t iti \ |p2 yat prA/SnIyAd ahutAd dhutam prA/Sya pApIyAn syAd; yan na prA/SnIyAd yaj~NAd AtmAnam antariyAd, yaj~No vai yajamAnabhAgaH |p3 sa brahmaNe parih.rtyaH |p4 purohitAyatanaM vA etat kSatriyasya yad brahmA,rdhAtmo ha vA eSa kSatriyasya yat purohita. upAha parokSeNaiva prA/SitarUpam Apnoti, nAsya pratyakSam bhakSito bhavati |p5 yaj~Na u ha vA eSa pratyakSaM yad brahmA. brahmaNi hi sarvo yaj~NaH pratiSThito, yaj~Ne yajamAno. yaj~Na eva tad yaj~Nam apyatyarjanti yathApsv Apo yathAgnAv agniM. tad vai nAtiricyate, tad enaM na hinasti. tasmAt sa brahmaNe parih.rtyo |p6 'gnau haike juhvati: prajApater vibhAn nAma lokas, tasmiMs tvA dadhAmi saha yajamAnena svAheti. tat tathA na kuryAd. yajamAno vai yajamAnabhAgo, yajamAnaM ha so 'gnau prav.rNakti. ya enaM tatra brUyAd: yajamAnam agnau prAvArkSIH, prAsyAgniH prANAn dhakSyati, mariSyati yajamAna iti: /Sa/Svat tathA syAt. tasmAt tasyA/SAM neyAd A/SAM neyAt |c27 {adhyAya 35, khaNDaH 1-8} |p1 vi/SvaMtaro ha #sauSadmanaH #/SyAparNAn paricakSANo vi/SyAparNaM yaj~Nam Ajahre. tad dhAnubudhya #/SyAparNAs taM yaj~Nam Ajagmus, te ha tadantarvedy AsAM cakrire. tAn ha d.rSTvovAca: pApasya vA ime karmaNaH kartAra Asate 'pUtAyai vAco vaditAro yac #chyAparNA, imAn utthApayateme me 'ntarvedi mAsiSateti. tatheti. tAn utthApayAM cakrus |p2 te hotthApyamAnA ruruvire: ye tebhyo #bhUtavIrebhyo 'sitam.rgAH #ka/SyapAnAM somapItham abhijigyuH #pArikSitasya #janamejayasya vika/Syape yaj~Ne, tais te tatra vIravanta AsuH. kaH svit so &1 'smAko &1 'sti vIro, ya imaM somapItham abhijeSyatIty |p3 ayam aham asmi vo vIra, iti hovAca #rAmo #mArgaveyo |p4 #rAmo hAsa #mArgaveyo 'nUcAnaH #/SyAparNIyas. teSAM hottiSThatAm uvAcApi nu rAjann itthaMvidaM veder utthApayantIti. yas tvaM kathaM vettha brahmabandhav iti |c28 |p1 yatrendraM devatAH paryav.r~Njan: #vi/SvarUpaM #tvASTram abhyamaMsta, #v.rtram ast.rta, yatIn sAlAv.rkebhyaH prAdAd, arurumaghAn avadhId, #b.rhaspateH pratyavadhId iti: tatrendraH somapIthena vyArdhyatendrasyAnu vy.rddhiM kSatraM somapIthena vyArdhyatApIndraH somapIthe 'bhavat #tvaSTur AmuSya somaM. tad vy.rddham evAdyApi kSatraM somapIthena. sa yas tam bhakSaM vidyAd yaH kSatrasya somapithena vy.riddhasya yena kSatraM sam.rdhyate, kathaM taM veder utthApayantIti |p2 vettha brAhmaNa tvaM tam bhakSA+m \ veda hIti. taM vai no brAhmaNa brUhIti. tasmai vai te rAjann, iti hovAca |c29 |p1 trayANAm bhakSANAm ekam AhariSyanti: somaM vA dadhi vApo vA |p2 sa yadi somam, brAhmaNAnAM sa bhakSo: brAhmaNAMs tena bhakSeNa jinviSyasi, brAhmaNakalpas te prajAyAm AjaniSyata AdAyy ApAyy AvasAyI yathAkAmaprayApyo. yadA vai kSatriyAya pApam bhavati, brAhmaNakalpo 'sya prajAyAm AjAyata, I/Svaro hAsmAd dvitIyo vA t.rtIyo vA brAhmaNatAm abhyupaitoH, sa brahmabandhavena jijyUSito |p3 'tha yadi dadhi, vai/SyAnAM sa bhakSo: vai/SyAMs tena bhakSeNa jinviSyasi, vai/Syakalpas te prajAyAm AjaniSyate 'nyasya balik.rd anyasyAdyo yathAkAmajyeyo. yadA vai kSatriyAya pApam bhavati, vai/Syakalpo 'sya prajAyAm AjAyata, I/Svaro hAsmAd dvitIyo vA t.rtIyo vA vai/SyatAm abhyupaitoH, sa vai/SyatayA jijyUSito |p4 'tha yady apaH, /SUdrANAM sa bhakSaH: /SUdrAMs tena bhakSeNa jinviSyasi, /SUdrakalpas te prajAyAm AjaniSyate 'nyasya preSyaH kAmotthApyo yathAkAmavadhyo. yadA vai kSatriyAya pApam bhavati, /SUdrakalpo 'sya prajAyAm AjAyata, I/Svaro hAsmAd dvitIyo vA t.rtIyo vA /SUdratAm abhyupaitoH, sa /SUdratayA jijyUSitaH |c30 |p1 ete vai te trayo bhakSA rAjann, iti hovAca, yeSAm A/SAM neyAt kSatriyo yajamAno |p2 'thAsyaiSa svo bhakSo: nyagrodhasyAvarodhA/S ca phalAni caudumbarANy A/SvatthAni plAkSANy abhiSuNuyAt tAni bhakSayet, so 'sya svo bhakSo |p3 yato vA adhi devA yaj~NeneSTvA svargaM lokam AyaMs, tatraitAM/S camasAn nyubjaMs, te nyagrodhA abhavan. nyubjA iti hApy enAn etarhy AcakSate #kurukSetre. te ha prathamajA nyagrodhAnAM, tebhyo hAnye 'dhijAtAs |p4 te yan nya~Nco 'rohaMs tasmAn nya.N rohati nyagroho, nyagroho vai nAma. taM nyagrohaM santaM nyagrodha ity AcakSate parokSeNa, parokSapriyA iva hi devAH |c31 |p1 teSAM ya/S camasAnAM raso 'vA.N ait te 'varodhA abhavann, atha ya Urdhvas tAni phalAny |p2 eSa ha vAva kSatriyaH svAd bhakSAn naiti, yo nyagrodhasyAvarodhAM/S ca phalAni ca bhakSayaty. upAha parokSeNaiva somapItham Apnoti, nAsya pratyakSam bhakSito bhavati. parokSam iva ha vA eSa somo rAjA yan nyagrodhaH, parokSam ivaiSa brahmaNo rUpam upanigachati yat kSatriyaH: purodhayaiva dIkSayaiva pravareNaiva |p3 kSatraM vA etad vanaspatInAM yan nyagrodhaH, kSatraM rAjanyo. nitata iva hIha kSatriyo rASTre vasan bhavati pratiSThita iva, nitata iva nyagrodho 'varodhair bhUmyAm pratiSThita iva |p4 tad yat kSatriyo yajamAno nyagrodhasyAvarodhAM/S ca phalAni ca bhakSayaty, Atmany eva tat kSatraM vanaspatInAm pratiSThApayati kSatra AtmAnaM |p5 kSatra ha vai sa Atmani kSatraM vanaspatInAm pratiSThApayati, nyagrodha ivAvarodhair bhUmyAm prati rASTre tiSThaty, ugraM hAsya rASTram avyathyam bhavati ya evam etam bhakSam bhakSayati kSatriyo yajamAnaH |c32 |p1 atha yad audumbarANy. Urjo vA eSo 'nnAdyAd vanaspatir ajAyata yad udumbaro, bhaujyaM vA etad vanaspatInAm; Urjam evAsmiMs tad annAdyaM ca bhaujyaM ca vanaspatInAM kSatre dadhAty |p2 atha yad A/SvatthAni. tejaso vA eSa vanaspatir ajAyata yad a/SvatthaH, sAmrAjyaM vA etad vanaspatInAm; teja evAsmiMs tat sAmrAjyaM ca vanaspatInAM kSatre dadhAty |p3 atha yat plAkSANi. ya/Saso vA eSa vanaspatir ajAyata yat plakSaH, svArAjyaM ca ha vA etad vairAjyaM ca vanaspatInAM; ya/Sa evAsmiMs tat svArAjyavairAjye ca vanaspatInAM kSatre dadhAty |p4 etAny asya purastAd upak.lptAni bhavanty, atha somaM rAjAnaM krInanti. te rAj~Na evAv.rtopavasathAt prative/Sai/S caranty, athaupavasathyam ahar etAny adhvaryuH purastAd upakalpayetAdhiSavaNaM carmAdhiSavaNe phalake droNakala/SaM da/SApavitram adrIn pUtabh.rtaM cAdhavanIyaM ca sthAlIm uda~NcanaM camasaM ca. tad yad etad rAjanam prAtar abhiSuNvanti, tad enAni dvedhA vig.rhNIyAd: abhy anyAni sunuyAn, mAdhyaMdinAyAnyAni pari/SiMSyAt |c33 |p1 tad yatraitAM/S camasAn unnayeyus, tad etaM yajamAnacamasam unnayet. tasmin dve darbhataruNake prAste syAtAM. tayor vaSaTk.rte 'ntaHparidhi pUrvam prAsyed: dadhikrAvNo akAriSaM ity etayarcA sasvAhakArayA,nuvaSaTk.rte 'param: A dadhikrAH /SavasA pa~Nca k.rSTIr iti |p2 tad yatraitAM/S camasAn Ahareyus, tad etaM yajamAnacamasam Aharet. tAn yatrodg.rhNIyus, tad enam upodg.rhNIyAt. tad yade.lAM hotopahvayeta, yadA camasam bhakSayed, athainam etayA bhakSayed |p3 yad atra /SiSTaM rasinaH sutasya yad indro apibac chacIbhiH \ idaM tad asya manasA /Sivena somaM rAjAnam iha bhakSayAmIti |p4 /Sivo ha vA asmA eSa vAnaspatyaH /Sivena manasA bhakSito bhavaty, ugraM hAsya rASTram avyathyam bhavati ya evam etam bhakSam bhakSayati kSatriyo yajamAnaH |p5 /SaM nA edhi h.ride pItaH pItaH pra Na Ayur jIvase soma tArIr ity AtmanaH pratyabhimar/Sa |p6 I/Svaro ha vA eSo 'pratyabhim.rSTo manuSyasyAyuH pratyavahartor: anarhan mA bhakSayatIti. tad yad etenAtmAnam abhim.r/Saty, Ayur eva tat pratirata |p7 A pyAyasva sam etu te, saM te payAMsi sam u yantu vAjA iti camasam ApyAyayaty abhirUpAbhyAM. yad yaj~Ne 'bhirUpaM tat sam.rddham |c34 |p1 tad yatraitAM/S camasAn sAdayeyus, tad etaM yajamAnacamasaM sAdayet. tAn yatra prakampayeyus, tad enam anuprakampayed. athainam Ah.rtam bhakSayen: narA/SaMsapItasya deva soma te mativida UmaiH pit.rbhir bhakSitasya bhakSayAmIti prAtaHsavane nArA/SaMso bhakSa, Urvair iti mAdhyaMdine, kAvyair iti t.rtIyasavana |p2 UmA vai pitaraH prAtaHsavana UrvA mAdhyaMdine kAvyAs t.rtIyasavAne, tad etat pitRn evAm.rtAn savanabhAjaH karoti |p3 sarvo haiva so 'm.rta, iti ha smAha #priyavrataH #somApo, yaH ka/Sca savanabhAg ity |p4 am.rtA ha vA asya pitaraH savanabhAjo bhavanty, ugraM hAsya rASTram avyathyam bhavati ya evam etam bhakSam bhakSayati kSatriyo yajamAnaH |p5 samAna AtmanaH pratyabhimar/SaH, samAnam ApyAyanaM camasasya |p6 prAtaHsavanasyaivAv.rtA prAtaHsavane careyur, mAdhyaMdinasya mAdhyaMdine, t.rtIyasavanasya t.rtIyasavane |p7 tam evam etam bhakSam provAca #rAmo #mArgaveyo #vi/SvaMtarAya #sauSadmanAya |p8 tasmin hovAca prokte: sahasram u ha brAhmaNa tubhyaM dadmaH, sa/SyAparNa u me yaj~Na ity |p9 etam u haiva provAca #turaH #kAvaSeyo #janamejayAya #pArikSitAyaitam u haiva procatuH #parvatanAradau #somakAya #sAhadevyAya, #sahadevAya #sAr~NjayAya, #babhrave #daivAv.rdhAya, #bhimAya #vaidarbhAya, #nagnajite #gAndhArAyaitam u haiva &0 provAcA/SniH #sana/SrutAyArimdamAya, #kratuvide #jAnakaya, etam u haiva provAca #vasiSThaH #sudAse #paijavanAya. te ha te sarva eva mahaj jagmur etam bhakSam bhakSayitvA, sarve haiva mahArAjA Asur, #Aditya iva ha sma /SriyAm pratiSThitAs tapanti sarvAbhyo digbhyo balim Avahanta |p10 #Aditya iva ha vai /SriyAm pratiSThitas tapati, sarvAbhyo digbhyo balim Avahaty, ugraM hAsya rASTram avyathyam bhavati ya evam etam bhakSam bhakSayati kSatriyo yajamAno yajamAnaH |bAB8 {pa~NcikA 8} |c1 {adhyAya 36, khaNDaH 1-4} |p1 athAtaH stuta/Sastrayor evai/kAhikam |p2 prAtaHsavanam, aikAhikaM t.rtIyasavanam. ete vai /SAnte k.lpte pratiSThite savane yad aikAhike, /SAntyai k.lptyai pratiSThityA apracyutyA |p3 ukto mAdhyaMdinaH pavamAno ya ubhayasAmno b.rthatp.rSThasyobhe hi sAmanI kriyete |p4 A tvA rathaM yathotaya, idaM vaso sutam andha iti rAthaMtarI pratipad rAthaMtaro 'nucaraH. pavamAnokthaM vA etad yan marutvatIyam. pavamA~Ne vA atra rathaMtaraM kurvanti b.rhat p.rSThaM, savIvadhatAyai. tad idaM rathaMtaraM stutam AbhyAm pratipadanucarAbhyAm anu/SaMsaty |p5 atho brahma vai rathaMtaraM kSatraM b.rhad, brahma khalu vai kSatrAt pUrvam: brahmapurastAn ma ugraM rASTram avyathyam asad ity. athAnnaM vai rathaMtaram, annam evAsmai tat purastAt kalpayaty. atheyaM vai p.rthivI rathaMtaram, iyaM khalu vai pratiSTha, pratiSThAm evAsmai tat purastAt kalpayati |p6 samAna indranihavo 'vibhaktaH, so 'hnAm. udvAn brAhmaNaspatya ubhayasAmno rUpam, ubhe hi sAmanI kriyete |p7 samAnyo dhAyya avibhaktAs, tA ahnAm |p8 aikAhiko marutvatIyaH pragAthaH |c2 |p1 janiSThA ugraH sahase turAyeti sUktam ugravat sahasvat, tat kSatrasya rUpam. mandra ojiSTha ity ojasvat, tat kSatrasya rUpam. bahulAbhimAna ity abhivad, abhibhUtyai rUpaM. tad ekAda/Sarcam bhavaty, ekAda/SAkSarA vai triSTup, traiSTubo vai rAjanya. ojo vA indriyaM vIryaM triSTub, ojaH kSatraM vIryaM rAjanyas; tad enam ojasA kSatreNa vIryeNa samardhayati. tad gaurivItam bhavaty. etad vai marutvatIyaM sam.rddhaM yad gaurivItaM, tasyoktam brAhmaNaM |p2 tvAm id dhi havAmaha iti b.rhatp.rSTham bhavati. kSatraM vai b.rhat, kSatreNaiva tat kSatraM samardhayaty. atho kSatraM vai b.rhad, AtmA yAjamAnasya niSkevalyaM. tad yad b.rhatp.rSTham bhavati, kSatraM vai b.rhat, kSatreNaivainaM tat samardhayaty. atho jyaiSThyaM vai b.rhaj, jyaiSThyenaivainaM tat samardhayaty. atho /SraiSThyaM vai b.rhac, chraiSThyenaivainaM tat samardhayaty |p3 abhi tvA /SUra nonuma iti rathaMtaram anurUpaM kurvanty. ayaM vai loko rathaMtaram, asau loko b.rhad; asya vai lokasyAsau loko 'nurUpo, 'muSya lokasyAyaM loko 'nurUpas. tad yad rathaMtaram anurUpaM kurvanty, ubhAv eva tal lokau yajamAnAya sambhoginau kurvanty. atho brahma vai rathaMtaraM kSatram b.rhad, brahmaNi khalu vai kSatram pratiSThitaM kSatre brahmAtho sAmna eva sayonitAyai |p4 yad vAvAneti dhAyyA, tasyA uktam brAhmaNam |p5 ubhayaM /S.rNavac ca na iti sAmapragAtha ubhayasAmno rUpam, ubhe hi sAmanI kriyete |c3 |p1 tam u STuhi yo abhibhUtyojA iti sUktam abhivad abhibhUtyai rUpam |p2 aSA.lham ugraM sahamAnam Abhir ity ugravat sahamAnavat, tat kSatrasya rUpaM |p3 tat pa~Ncada/Sarcam bhavaty. ojo vA indriyaM vIryam pa~Ncada/Sa, ojaH kSatraM vIryam rAjanyas, tad enam ojasA kSatreNa vIryeNa samardhayati |p4 tad bhAradvAjam bhavati. bhAradvAjaM vai b.rhad, ArSeyeNa salomai/Sa |p5 ha vAva kSatriyayaj~NaH sam.rddho, yo b.rhatp.rSThas. tasmAd yatra kvaca kSatriyo yajeta, b.rhad eva tatra p.rSThaM syAt. tat sam.rddham |c4 |p1 aikAhikA hotrA. etA vai /SAntAH k.lptAH pratiSThitA hotrA yad aikAhikAH, /SAntyai k.lptyai pratiSThityA apracyutyai. tAH sarvarUpA bhavanti sarvasam.rddhAH, sarvarUpatAyai sarvasam.rddhyai: sarvarUpAbhir hotrAbhiH sarvasam.rddhAbhiH sarvAn kAmAn avApnavAmeti. tasmAd yatra kvacaikAhA asarvastomA asarvap.rSThA, aikAhikA eva tatra hotrAH syus. tat sam.rddham |p2 ukthya evAyam pa~Ncada/SaH syAd, ity Ahur. ojo vA indriyaM vIryam pa~Ncada/Sa, ojaH kSatraM vIryaM rAjanyas, tad enam ojasA kSatreNa vIryeNa samardhayati |p3 tasya triM/Sat stuta/SastrANi bhavanti. triM/SadakSarA vai virAD, virAD annAdyaM, virAjy evainaM tad annAdye pratiSThApayati. tasmAt tadukthyaH pa~Ncada/SaH syAd, ity Ahur |p4 jyotiSToma evAgniSTomaH syAd |p5 brahma vai stomAnAM triv.rt kSatram pa~Ncada/So, brahma khalu vai kSatrAt pUrvam: brahmapurastAn na ugraM rASTram avyathyam asad iti. vi/SaH saptada/SaH /Saudro varNa ekaviM/So, vi/SaM caivAsmai tac chaudraM ca varNam anuvartmAnau kurvanty. atho tejo vai stomAnAM triv.rd vIryam pa~Ncada/SaH prajAtiH saptada/SaH pratiSThaikaviM/Sas, tad enaM tejasA vIryeNa prajAtyA pratiSThayAntataH samardhayati. tasmAj jyotiSTomaH syAt |p6 tasya caturviM/SatiH stuta/SastrANi bhavanti. caturviMsatyardhamAso vai saMvatsaraH, saMvatsare k.rtsnam annAdyaM, k.rtsna evainaM tad annAdye pratiSThApayati. tasmAj jyotiSToma evAgniSTomaH syAd agniSTomaH syAt |c5 {adhyAya 37, khaNDaH 1-7} |p1 athAtaH punarabhiSekasyaiva |p2 sUyate ha vA asya kSatraM, yo dIkSate kSatriyaH san. sa yadAvabh.rtAd udetyAnUbandhyayeSTvodavasyaty, athainam udavasAnIyAyAM saMsthitAyAm punar abhiSi~Ncanti |p3 tasyaite purastAd eva sambhArA upak.lptA bhavanty: audumbary AsandI. tasyai prAde/SamAtrAH pAdAH syur, aratnimAtrANi /SIrSaNyAnUcyAni. mau~NjaM vivayanaM, vyAghracarmAstaraNam, audumbara/S camasa, udumbara/SAkhA. tasminn etasmiM/S camase 'STAtayAni niSutAni bhavanti: dadhi madhu sarpir AtapavarSyA ApaH /SaSpANi ca tokmAni ca surA dUrvA |p4 tad yaiSA dakSiNA sphyavartanir veder bhavati, tatraitAm prAcIm AsandIm pratiSThApayati. tasyA antarvedi dvau pAdau bhavato bahirvedi dvAv. iyaM vai /SrIs. tasyA etat parimitaM rUpaM yad antarvedy, athaiSa bhUmAparimito yo bahirvedi. tad yad asyA antarvedi dvau pAdau bhavato bahirvedi dvA, ubhayoH kAmayor upAptyai ya/S cAntarvedi ya/S ca bahirvedi |c6 |p1 vyAghracarmaNAst.rNAty uttaralomnA prAcInagrIveNa. kSatrAM vA etad AraNyAnAm pa/SUnAM yad vyAghraH kSatraM rAjanyaH, kSatreNaiva tat kSatraM samardhayati. tAm pa/ScAt prA.N upavi/SyAcya jAnn dakSiNam abhimantrayata ubhAbhyAm pANibhyAm AlabhyA+gniS TvA gAyatryA sayuk chandasArohatu #savitoSNihA #somo 'nuSTubhA #b.rhaspatir b.rhatyA #mitrAvaruNau pa.Nktyendras triSTubhA #vi/Sve devA jagatyA. tAn aham anu rAjyAya sAmrAjyAya bhaujyAya svArAjyAya vairAjyAya pArameSThyAya rAjyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAyArohAmI/ty |p4 etAm AsandIm Arohed dakSiNenAgre jAnunAtha savyena |p5 tat-tad itI+~M \ |p6 caturuttarair vai devA/S chandobhiH sayug bhUtvaitAM /Sriyam Arohan yasyAm eta etarhi pratiSThitA: #agnir gAyatryA #savitoSNihA #somo 'nuSTubhA #b.rhaspatir b.rhatyA #mitrAvaruNau pa.Nktyendras triSTubhA #vi/Sve devA jagatyA |p7 te ete abhyanUcyete: agner gAyatry abhavat sayugveti |p8 kalpate ha vA asmai yogakSema, uttarotta riNIM ha /Sriyam a/Snute, '/Snute ha prajAnAm ai/Svaryam AdhipatyaM ya evam etA anu devatA etAm AsandIm Arohati kSatriyaH sann |p9 athainam abhiSekSyann apAM /SAntiM vAcayati |p10 /Sivena mA cakSuSA pa/SyatApaH /SivayA tanvopa sp.r/Sata tvacam me \ sarvA~M agnI~Mr apsuSado huve vo mayi varco balam ojo ni dhatteti |p11 naitasyAbhiSiSicAnasyA/SAntA Apo vIryaM nirhaNann iti |c7 |p1 athainam udumbara/SAkhAm antardhAyAbhiSi~NcatI/mA |p2 ApaH /SivatamA imAH sarvasya bheSajIH \ imA rASTrasya vardhanIr imA rASTrabh.rto 'm.rtAH \\ |p3 yAbhir indram abhyaSi~Ncat prajApatiH somaM rAjAnaM varuNaM yamam manum \ tAbhir adbhir abhiSi~NcAmi tvAm ahaM rAj~NAM tvam adhirAjo bhaveha \\ |p4 mahAntaM tvA mahInAM samrAjaM carSaNInAM devI janitry ajIjanad bhadrA janitry ajIjanad |p5 devasya tvA savituH prasave '/Svinor bAhubhyAm pUSNo hastAbhyAm agnes tejasA suryasya varcasendrasyendriyeNAbhiSi~Ncami \ balAya /Sriyai ya/Sase 'nnAdyAya |p6 bhUr iti ya iched imam eva praty: annam adyAd ity, atha ya iched dvipuruSam bhUr bhuva ity, atha ya ichet tripuruSaM vApratimaM vA bhUr bhuvaH svar iti |p7 tad dhaika AhuH: sarvAptir vA eSA yad etA vyAh.rtayo, 'tisarveNa hAsya parasmai k.rtam bhavatIti; tam etenAbhiSi~Nced: devasya tvA savituH prasave '/Svinor bAbubhyAm pUSNo hastabhyAm agnes tejasA sUryasya varcasendrasyendriyeNAbhiSi~NcAmi \ balAya /Sriyai ya/Sase 'nnAdyAyeti |p8 tad u punaH paricakSate: yad asarveNa vAco 'bhiSikto bhavatI/Svaro ha tu purAyuSaH praitor, iti ha smAha #satyakAmo #jAbAlo, yam etAbhir vyAh.rtibhir nAbhiSi~NcantItI//Svaro |p9 ha sarvam Ayur aitoH, sarvam Apnod vijayenety u ha smAhoddAlaka #AruNir, yam etAbhir vyAh.rtibhir abhiSi~NcantIti. tam etenaivAbhiSi~Nced: devasya tvA savituH prasave '/Svinor bAhubhyAm pUSNo hastabhyAm agnes tejasA sUryasya varcasendrasyendriyeNAbhiSi~NcAmi \ balAya /Sriyai ya/Sase 'nnAdyAya bhUr bhuvaH svar ity |p10 athaitAni ha vai kSatriyAd IjAnAd vyutkrAntAni bhavanti: brahmakSatre Urg annAdyam apAm oSadhInAM raso brahmavarcasam irA puSTiH prajAtiH, kSatrarUpaM tad, atho annasya rasa oSadhInAM kSatram pratiSThA. tad yad evAmU purastAd AhutI juhoti, tad asmin brahmakSatre dadhAti |c8 |p1 atha yad audumbary AsandI bhavaty audumbara/S camasa udumbara/SAkhorg vA annAdyam udumbara; Urjam evAsniMs tad annAdyaM dadhAty |p2 atha yad dadhi madhu gh.rtam bhavaty, apAM sa oSadhInAM raso; 'pAm evAsmiMs tad oSadhInAM rasaM dadhAty |p3 atha yad AtapavarSyA Apo bhavanti, teja/S ca ha vai brahmavarcasaM cAtapavarSyA Apas; teja evAsmiMs tad brahmavarcasaM ca dadhAty |p4 atha yac chaSpANi ca tokmAni ca bhavantIrAyai tat puSTyai rUpam atho prajAtya; irAm evAsmiMs tat puSTiM dadhAty atho prajAtim |p5 atha yat surA bhavati, kSatrarUpaM tad atho annasya rasaH; kSatrarUpam evAsmiMs tad dadhAty atho annasya rasam |p6 atha yad dUrvA bhavati, kSatraM vA etad oSadhInAM yad dUrvA kSatraM rAjanyo. nitata iva hIha kSatriyo rASTre vasan bhavati pratiSThita iva, nitateva dUrvAvarodhair bhUmyAm pratiSThiteva. tad yad dUrvA bhavaty, oSadhInAm evAsmiMs tat kSatraM dadhAty atho pratiSThAm |p7 etAni ha vai yAny asmAd IjAnAd vyutkrAntAni bhavanti, tAny evAsmiMs tad dadhAti, tair evainaM tat samardhayaty |p8 athAsmai surAkaMsaM hasta AdadhAti |p9 svAdiSThayA madiSThayA pavasva soma dhArayA \ indrAya pAtave suta |p10 ity AdhAya /SAntiM vAcayati |p11 nAnA hi vAM devahitaM sadas k.rtam mA saM s.rkSAthAm parame vyomani \ surA tvam asi /SuSmiNI soma eSa rAjA mainaM hiMsiSTaM svAM yonim AvisantAv iti |p12 somapIthasya caiSA surApIthasya ca vyAv.rttiH |p13 pitvA yaM rAtim manyeta tasmA enAm prayachet, tad dhi mitrasya rUpaM mitra evainAM tad antataH pratiSThApayati, tathA hi mitre pratitiSThati |p14 pratitiSThati ya evaM veda |c9 |p1 athodumbara/SAkhAm abhi pratyavarohaty. Urg vA annAdyam udumbara, Urjam eva tad annAdyam abhi pratyavarohaty |p2 upary evAsino bhUmau pAdau prAtiSThApya pratyavaroham Aha |p3 pratitiSThAmi dyAvAp.rthivyoH, pratitiSThAmi prANApAnayoH, prAtitiSThAmy ahorAtrayoH, prAtitiSThAmy AnnapAnayoH, prati brahman prati kSatre praty eSu triSu lokeSu tiSThAmIty |p4 antataH sarveNAtmanA pratitiSThati. sarvasmin ha vA etasmin pratitiSThaty, uttarottariNIM ha /Sriyam a/Snute, '/Snute ha prajAnAm ai/Svaryam AdhipatyaM ya evam etena punarabhiSekeNAbhiSiktaH kSatriyaH pratyavarohaty |p5 etena pratyavaroheNa pratyavarUhyopasthaM k.rtvA prA.N AsIno: namo brahmaNe namo brahmaNe namo brahmANa iti triSk.rtvo brahmaNe namask.rtya: varaM dadAmi jityA abhijityai vijityai saMjityA iti vAcaM vis.rjate |p6 sa yan: namo brahmaNe namo brahmaNe namo brahmaNa iti triSk.rtvo brahmaNe namaskaroti, brahmaNa eva tat kSatraM va/Sam eti. tad yatra vai brahmaNaH kSatraM va/Sam eti, tad rASTraM sam.rddhaM tad vIravad, A hAsmin vIro jAyate |p7 'tha yad: varaM dadAmi jityA abhijityai vijityai saMjityA iti vAcaM vis.rjata, etad vai vAco jitaM yad dadAmIty Aha. yad eva vAco jitA+m \ tan ma idam anu karma saMtiSThAtA iti |p8 vis.rjya vAcam upotthAyAhavanIye samidham abhyAdadhAti |p9 samid asi sam v e.NkSvendriyeNa vIryeNa svAhetI/ndriyeNaiva |p10 tad vIryeNAtmAnam antataH samardhayaty |p11 AdhAya samidhaM trINi padAni prA.N uda.N.N abhyutkrAmati |p12 k.lptir asi di/SAm mayi devebhyaH kalpata \ kalpatAm me yogakSemo 'bhayam me 'stv |p13 ity aparAjitAM di/Sam upatiSThate jitasyaivApunaHparAjayAya. taitad itI+~M |c10 |p1 devAsurA vA eSu lokeSu saMyetire. ta etasyAm prAcyAM di/Si yetire, tAMs tato 'surA ajayaMs. te dakSiNasyAM di/Si yetire, tAMs tato 'surA ajayaMs. te pratIcyAM di/Si yetire, tAMs tato 'surA ajayaMs. ta udIcyAM di/Si yetire, tAMs tato 'surA ajayaMs. ta etasminn avAntArade/Se yetire ya eSa prA.N uda.N, te ha tato jigyus |p2 taM yadi kSatriya upadhAvet senayoH samAyatyos: tathA me kuru yathAham imAM senAM jayAnIti: sa yadi tatheti brUyAd, vanaspate vIDva.Ngo hi bhUyA ity asya rathopastham abhim.r/SyAthainam brUyAd |p3 AtiSThasvaitAM te di/Sam abhimukhaH saMnaddho ratho 'bhi pravartatAM, sa uda.N sa pratya.N sa dakSiNA sa prA.N so 'bhy amitraM ity |p4 abhIvartena haviSety evainam Avartayed, athainam anvIkSetApratirathena /SAsena sauparNeneti |p5 jayati ha tAM senAM |p6 yady u vA enam upadhAvet saMgrAmaM saMyatiSyamANas: tathA me kuru yathAham imaM saMgrAmaM saMjayAnIty, etasyAm evainaM di/Si yAtayej. jayati ha taM saMgrAmaM |p7 yady u vA enam upadhAved rASTrAd aparudhyamAnas: tathA me kuru yathAham idaM rASTram punar avagachAnIty, etAm evainaM di/Sam upaniSktamavet. tathA ha rASTram punar avagachaty |p8 upasthAyAmitrANAM vyapanuttim bruvan g.rhAn abhyety: apa prAca indra vi/SvA~M amitrAn iti, sarvato hAsmA anamitram abhayam bhavaty, uttarottariNIM ha /Sriyam a/Snute, '/Snute ha prajAnAm ai/Svaryam AdhipatyaM ya evam etAm amitrANAM vyapanuttim bruvan g.rhAn abhyety |p9 etya g.rhAn pa/ScAd g.rhyasyAgner upaviSTAyAnvAtabdhAya .rtvig antataH kaMsena caturg.rhItas tisra AjyAhutIr aindrIH prapadaM juhoty anArtyA ariSTyA ajyAnyA abhayAya |c11 |p1 pary U Su pra dhanva vAjasataye pari v.rtrA - bhUr brahma prANam am.rtam prapadyate 'yam asau /Sarma varmAbhayaM svastaye \ saha prajayA saha pa/Subhir - Ni sakSaNir dviSas taradhyA .rNayA na Iyase svAhA \\ |p2 ano hi tvA sutaM soma madAmasi mahe sama - bhuvo brahma prANam am.rtam prapadyate 'yam asau /Sarma varmAbhayaM svastaye \ saha prajayA saha pa/Subhi - ryarAjye vAjA~M abhi pavamAna pra gAha/Se svAhA \\ |p3 ajIjano hi pavamAna sUryaM vidhAre /Sa - svar brahma prANam am.rtam prapadyate 'yam asau /Sarma varmAbhayaM svastaye \ saha prajayA saha pa/SubhiH - kmanA payo gojIrayA raMhamANaH puraMdhyA svAhety |p4 anArto ha vA ariSTo 'jItaH sarvAto guptas trayyai vidyAyai rUpeNa sarvA di/So 'nusaMcaraty aindre loke pratiSThito, yasmA etA .rtvig antataH kaMsena caturg.rhItAs tisra AjyAhutIr aindrIH prapadaM juhoty |p5 athAntataH prajAtim A/SAste gavAm a/SvAnAm puruSANAm: iha gAvaH pra jAyadhvam ihA/SvA iha pUruSAH \ iho sahasradakSiNo vIras trAtA ni SIdatv iti |p6 bAhur ha vai prajayA pa/Subhir bhavati ya evam etAm antataH prajAtim A/SAste gavAm a/SvAnAm puruSANAm |p7 eSa ha vAva kSatriyo 'vik.rSTo, yam evaMvido yAjayanty |p8 atha ha taM vy eva karSante - yathA ha vA idaM niSAdA vA selagA vA pApak.rto vA vittavantam puruSam araNye g.rthItvA kartam anvasya vittam AdAya dravanty, evam eva ta .rtvijo yajamAnaM kartam anvasya vittam AdAya dravanti - yam anevaMvido yAjayanty |p9 etad dha sma vai tad vidvAn Aha #janamejayaH #pArikSita: evaMvidaM hi vai mAm evaMvido yAjayanti. tasmAd aham jayAmy abhItvarIM senAM, jayAmy abhItvaryA senayA. na mA divyA na mAnuSya iSava .rchaniy, eSyAmi sarvam AyuH, sarvabhUmir bhaviSyAmIti |p10 na ha vA enaM divyA na mAnuSya iSava .rchanty, eti sarvam AyuH, sarvabhUmir bhavati, yam evaMvido yAjayanti yAjayanti |c12 {adhyAya 38, khaNDaH 1-3} |p1 athAta aindro mahAbhiSekas |p2 te devA abruvan saprajApatikA: ayaM vai devAnAm ojiSTho baliSThaH sahiSThaH sattamaH pArayiSNutama, imam evAbhiSi~NcAmahA iti. tatheti. tad vai tad #indram eva |p3 tasmA etAm AsandIM samabharann .rcaM nAma. tasyai b.rhac ca rathaMtaraM ca pUrvau pAdAv akurvan, vairUpaM ca vairAjaM cAparau, /SAkvararaivate /SIrSaNye, naudhasaM ca kAleyaM cAnUcye, .rcaH prAcInAtAnAn, sAmAni tira/ScInavAyAn, yajUMSy atIkA/SAn, ya/Sa AstaraNaM, /Sriyam upabarhaNaM. tasyai #savitA ca #b.rhaspati/S ca pUrvau pAdAv adhArayatAM, #vAyu/S ca #pUSA cAparau, #mitrAvaruNau /SIrSaNye, #a/SvinAv anUcye. sa etAm AsandIm Arohad |p4 #vasavas tvA gAyatreNa chandasA triv.rtA stomena rathaMtareNa sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi sAmrAjyAya. #rudrAs tvA traiSTubhena chandasA pa~Ncada/Sena stomena b.rhata sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi bhaujyAyA, dityAs tvA jAgatena chandasA saptada/Sena stomena vairUpeNa sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi svArAjyAya. #vi/Sve tvA devA AnuSTubhena chandasaikaviM/Sena stomena vairAjena sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi vairAjyAya. #sAdhyA/S ca tvAptyA/S ca devAH pA.Nktena chandasA triNavena stomena /SAkvareNa sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi rAjyAya. #maruta/S ca tvA.Ngirasa/S ca devA atichandasA chandasA trayastri.N/Sena stomena raivatena sAmnArohantu, tAn anv ArohAmi pArameSThyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAyArohAmIty etAm AsandIm Arohat |p5 tam etasyAm AsandyAm AsInaM vi/Sve devA abruvan: na vA anabhyutkruSTa #indro vIryaM kartum arhaty, abhy enam utkro/SAmeti. taitieti. tAM vi/Sve devA abhyudakro/Sann: imaM devA abhyutkro/Sata samrAjaM sAmrAjyam bhojam bhojapitaraM svarAjaM svArAjyaM virAjaM vairAjyaM rAjAnaM rAjapitaram parameSTinam pArameSThyaM. kSatram ajani, kSatriyo 'jani, vi/Svasya bhUtasyAdhipatir ajani, vi/SAm attAjani, purAm bhettAjany, asurANAM hantAjani, brahmANo goptAjani, dharmasya goptAjanIti |p6 tam abhyutkruSTam #prajApatir abhiSekSyann etayarcAbhyamantrayata |c13 |p1 ni SasAda dh.rtavrato varuNaH pastyAsv A \ sAmrAjyAya bhaujyAya svArAjyAya vairAjyAya pArameSThyAya rAjyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAya suktatur iti |p2 tam etasyAm AsandyAm AsInam #prajApatiH purastAt tiSThan pratya.Nmukha audumbaryArdrayA /SAkhayA sapalA/SayA jAtarUpamayena ca pavitreNAntardhAyAbhyaSi~Ncad imA ApaH /SivatamA ity etena t.rcena, devasya tveti ca yajuSA, bhUr bhuvaH svar ity etAbhi/S ca vyAh.rtibhiH |c14 |p1 athainam prAcyAM di/Si #vasavo devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncann etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhiH sAmrAjyAya |p2 tasmAd etasyAm prAcyAM di/Si ye keca prAcyAnAM rAjAnaH sAmrAjyAyaiva te 'bhiSicyante, samrA.l ity enAn abhiSiktAn AcakSata etAm eva devAnAM vihitim anv |p3 athainaM dakSiNasyAM di/Si #rudrA devAH SaDbhi/S caiva pa~NcAviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncann etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAb.rtibhir bhaujyAya. tasmAd etasyAM dakSiNasyAM di/Si ye keca #satvatAM rAjAno bhaujyAyaiva te 'bhiSicyante, bhojety enAn abhiSiktAn AcakSata etAm eva devAnAM vihitim anv. athainam pratIcyAM di/Sy #AdityA devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncanu etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhiH svArAjyAya. tasmAd etasyAm pratIcyAM di/Si ye keca nIcyAnAM rAjAno ye 'pAcyAnAM svArAjyAyaiva te 'bhiSicyante svarA.l ity enAn abhiSiktAn AcakSata etAm eva devAnAM vihitim anv. athainam udIcyAM di/Si #vi/Sve devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncann etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhir vairAjyAya. tasmAd etasyAm udIcyAM di/Si ye keca pareNa #himavantaM janapadA #uttatakurava #uttaramadrA iti vairAjyAyaiva te 'bhiSicyante, virA.l ity enAn abhiSiktAn AcakSata etAm eva devAnAM vihitim anv. athainam asyAM dhruvAyAm mandhyamAyAm pratiSThAyAM di/Si #sAdhyA/S cAptyA/S ca devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncann etena ca t.rcenatiena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhI rAjyAya. tasmAd asyAM dhruvAyAm madhyamAyAm pratiSThAyAM disi ye keca #kurupa~NcAlAnAM rAjAnaH sava/So/SInarANAM rAjyAyaiva te 'bhiSicyante, rAjety enAn abhiSiktAn AcakSata etAm eva devAnAM vihitim anv. athainam UrdhvAyAM di/Si #maruta/S cA.Ngirasa/S ca devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhyaSi~Ncann etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtbhiH pArameSThyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAyeti. sa parameSThI prAjApatyo 'bhavat |p4 sa etena mahAbhiSekeNAbhiSikta #indraH sarvA jitIr ajayat, sarvA~Ml lokAn avindat, sarveSAM devAnAM /SraiSThyam atiSThAm paramAtam agachat, sAmrAjyam bhaujyaM svArAjyaM vairAjyam pArameSThyaM rAjyam mAhArAjyam AdhipatyaM jitvAsmi~Ml loke svayambhUH svarA.l am.rto, 'muSmin svarge loke sarvAn kAmAn AptvAm.rtaH samabhavat samabhavat |c15 {adhyAya 39, khaNDaH 1-9} |p1 sa ya iched evaMvit kSatriyam: AyaM sarvA jitIr jayetAyaM sarvA~Ml lokAn vindetAyaM sarveSAM rAj~NAM /SraiSThyam atiSThAm paramatAM gacheta sAmrAjyam bhaujyaM svArAjyaM vairAjyam pArameSThyaM rAjyam mAhArAjyam Adhipatyam, ayaM samantaparyAyI syAt sArvabhaumaH sArvAyuSa, AntAd A pararArdhAt p.rthivyai samudraparyantAyA ekarA.l iti: taM etenaindreNa mahAbhiSekeNa kSatriyaM /SApayitvA 'bhiSi~Nced |p2 yAM ca rAtrIm &1 ajAyathA yAM ca pretAsi, tad ubhayam antareNeSTApUrtaM te lokaM suk.rtam AyuH prajAM &1 v.r~NjIya yadi me druhyer iti |p3 sa ya iched evaMvit kSatriyo: 'haM sarvA jitIr jayeyam, ahaM sarvAMl lokAn vindeyam, ahaM sarveSAM rAj~NAM /SraiSThyam atiSThAm paramatAM gacheyaM sAmrAjyam bhaujyaM svArAjyam vairAjyam pArameSThyaM rAjyam mAhArAjyam Adhipatyam, ahaM samantaparyAyI syAM sArvabhaumaH sArvAyuSa, AntAd A parArdhat p.rthivyai samudraparyantAyA ekarA.l iti: sa na vicikitset, sa brUyat saha /SraddhayA: yAM ca rAtrIm ajAye 'haM yAM ca pretAsmi, tad ubhayam antareNeSTApUrtam me lokaM suk.rtam AyuH prajAM v.r~NjIthA yadi te druhyeyam iti |c16 |p1 atha tato brUyac: catuSTayAni vAnaspatyAni sambharata, naiyagrodhAny audumbarANy A/SvatthAni plAkSANIti |p2 kSatraM vA etad vanaspatInAM yan nyagrodho: yan naiyagrodhAni sambharanti, kSatram evAsmiMs tad dadhAti. bhaujyaM vA etad vanaspatInAM yad udumbaro: yad audumbarANi sambharanti, bhaujyam evAsmiMs tad dadhAti. sAmrAjyaM vA etad vanaspatInAM yad a/Svattho: yad A/SvatthAni sambharanti, sAmrAjyam evAsmiMs tad dadhAti. svArAjyaM ca ha vA etad vairAjyaM ca vanaspatInAM yat plakSo: yat plAkSANi sambharanti, svArAjyavairAjye evAsmiMs tad dadhAty |p3 atha tato brUyAc: catuSTayAny auSadhAni sambharata, tokmak.rtAni vrIhINAm mahAvrIhINAm priyaMgUnAM yavAnAm iti |p4 kSatraM vA etad oSadhInAM yad vrIhayo: yad vrIhINAM tokma sambharanti, kSatram evAsmiMs tad dadhAti. sAmrAjyaM vA etad oSadhInAM yan mahAvrIhayo: yan mAhAvrIhINAM tokma sambharanti, sAmrAjyam evAsmiMs tad dadhAti. bhaujyaM vA etad oSadhInAM yat priyaMgavo: yat priyaMgUnAM tokma sambharanti, bhaujyam evAsmiMs tad dadhAti. sainAnyaM vA etad oSadhInAM yad yavA. yad yavAnAM tokma sambharanti, sainAnyam evAsmiMs tad dadhAti |c17 |p1 athAsmA audumbarIm AsandIM sambharanti, tasyA uktam brAhmaNam. audumbara/S camaso vA pAtrI vodumbara/SAkhA. tAn etAn sambhArAn sambh.rtyaudumbaryAm pAtryAM vA camase vA samAvapeyus, teSu samopteSu dadhi madhu sarpir AtapavarSyA Apo 'bhyAnIya pratiSThApyaitam AsandIm abhimantrayeta |p2 b.rhac ca te rathaMtaraM ca pUrvau pAdau bhavatAM, vairUpaM ca vairAjaM cAparau, /SAkvararaivate /SIrSaNye, naudhasaM ca kAleyaM cAnUcye, .rcaH prAcInAtAnAh sAmAni tira/ScInavAyA, yajUMSy atIkA/SA, ya/Sa AstaraNaM, /SrIr upabarhaNaM. #savitA ca te #b.rhaspati/S ca pUrvau pAdau dhArayatAM, #vAyu/S ca #pUSA cAparau, #mitrAvaruNau /SIrSaNye, #a/SvinAv anUcye ity |p3 athainaM etAm AsandIm Arohayed |p4 #vasavas tvA gAyatreNa chandasA triv.rtA stomena rathaMtareNa sAmnArohantu, tAn anv Aroha sAmrAjyAya. #rudrAs tvA traiSTubhena chandasA pa~Ncada/Sena stomena b.rhatA sAmnArohantu, tAn anv Aroha bhaujyAyA, dityAs tvA jAgatena chandasA saptada/Sena stomena vairUpeNa sAmnArohantu, tAn anv Aroha svArAjyAya. #vi/Sve tvA devA AnuSTubhena chandasaikaviM/Sena stomena vairAjena sAmnArohantu, tAn anv Aroha vairAjyAya. #maruta/S ca tvA.Ngirasa/S ca devA atichandasA chandasA trayastriM/Sena stomena raivatena sAmnArohantu, tAn anv Aroha pArameSThyAya. #sAdhyA/S ca tvAptyA/S ca devAH pA.Nktena chandasA triNavena stomena /SAkvareNa sAmnArohantu, tAn anv Aroha rAjyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAyArohety etAm AsandIm Arohayet |p5 tam etasyAm AsandyAm AsInaM rAjakartAro brUyur: na vA anabhyutkruSTaH kSatriyo vIryaM kartum arhaty, abhy enam utkro/SAmeti. tatheti. taM rAjakartAro 'bhyutkro/SantI,maM janA abhyutkro/Sata samrAjaM sAmrAjyam bhojam bhojapitaraM svarAjaM svArAjyaM virAjaM vairAjyam parameSThinam pArameSThyaM rAjAnAM rAjapitaraM. kSatram ajani, kSatriyo 'jani, vi/Svasya bhUtasyAdhipatir ajani, vi/SAm attAjany, amitrANAM hantAjani, brAhmaNAnAm goptAjani, dharmasya goptAjanIti |p6 tam abhyutkruSTam evaMvid abhiSekSyann etayarcAbhimantrayeta |c18 |p1 ni SasAda dh.rtavrato varuNaH pastyAsv A \ sAmrAjyAya bhaujyAya svArAjyAya vairAjyAya pArameSThyAya rAjyAya mAhArAjyAyAdhipatyAya svAva/SyAyAtiSThAya sukratur iti. tam etasyAm AsandyAm AsInam evaMvit purastAt tiSThan pratya.Nmukha audumbaryArdrayA /SAkhayA sapalA/SayA jAtarUpamayena ca pavitreNAntardhAyAbhiSi~NcatimA ApaH /SivatamA ity etena t.rcena, devasya tveti ca yajuSA, bhUr bhuvaH svar ity etAbhi/S ca vyAh.rtibhiH |c19 |p1 prAcyAM tvA di/Si #vasavo devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhiH sAmrAjyAya. dakSiNasyAM tvA di/Si #rudrA devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhir bhaujyAya. pratIcyAM tvA di/Sy #AdityA devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhiH svArAjyAyo,dIcyAM tvA di/Si #vi/Sve devAH SaDbhi/S caiva pa~Ncavin/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitenA ca yajuSaitAbhi/S cA vyAh.rtibhir vairAjyAyo,rdhvAyAM tvA di/Si #maruta/S cA.NgirAsa/S ca devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAhb.rtibhiH pArameSThyAyA,syAM tvA dhruvAyAM madhyamAyAm pratiSThAyAM di/Si #sAdhyA/S cAptyA/S ca devAH SaDbhi/S caiva pa~NcaviM/Sair ahobhir abhiSi~Ncantv etena ca t.rcenaitena ca yajuSaitAbhi/S ca vyAh.rtibhI rAjyAya mAhArAjyAdhipatyAya svAva/SyAyAdhiSThAyeti. sa parameSThI prAjApatyo bhavati |p2 sa etenaindrena mahAbhiSekeNAbhiSiktaH kSatriyaH sarvA jitIr jayati, sarvAMl lokAn vindati, sarveSAM rAj~NAM /SraiSThyam atiSThAm paramatAM gachati, sAmrAjyam bhaujyaM svArAjyam pArameSThyaM rAjyam mAhArAjyam AdhipatyaM jitvAsmi~Ml loke svayambhUH svarA.l am.rto, 'muSmin svarge loke sarvAn kAmAn AptvAm.rtaH sambhavati yam etenanidrena mahAbhiSekeNa kSatriyaM /SApayitvA bhiSi~Ncati |c20 |p1 indriyaM vA etad asmi~Ml loke yad dadhi: yad dadhnAbhiSi~NcatIndriyam evAsmiMs tad dadhAti. raso vA eSa oSadhivanaspatiSu yan madhu: yan madhvAbhiSi~Ncati, rasam evAsmiMs tad dadhAti. tejo vA etat pa/SUnAM yad gh.rtaM: yad gh.rtenAbhiSi~Ncati, teja evAsmiMs tad dadhAty. am.rtaM vA etad asmi~Ml loke yad Apo: yad adbhir abhiSi~Ncaty, am.rtatvam evAsmiMs tad dadhAti |p2 so 'bhiSikto 'bhiSektre brAhmaNAya hiraNyaM dadyAt, sahasraM dadyAt, kSetraM catuSpAd dadyAd. athApy Ahur: asaMkhyAtam evAparimitaM dadyAd; aparimito vai kSatriyo 'parimitasyAvaruddhyA ity |p3 athAsmai surAkaMsaM hasta AdadhAti: svAdiSThayA madiSThayA pavasva soma dhArayA \ indrAya pAtave suta iti |p4 tAm pibed: yad atra /SiSTaM rasinaH sutasya yad indro apibac chacIbhiH \ idaM tad asya manasA /Sivena somaM rAjAnam iha bhakSAyami \\ abhi tvA v.rSabhA sute sutaM s.rjAmi pItaye \ t.rmpa vy a/SnuhI madam iti |p5 yo ha vAva somapIthaH surAyAm praviSTaH, sa haiva tenaindreNa mahAbhiSekeNAbhiSiktasya kSatriyasya bhakSito bhavati na surA |p6 tAm pItvAbhimantrayeta,pAma somaM, /SaM no bhaveti |p7 tad yathaivAdaH priyaH putraH pitaram priyA vA jAyA patiM sukhaM /Sivam upasp.r/Saty A visrasa, evaM haivaitenaindreNa mahAbhiSekeNAbhiSiktasya kSatriyasya surA vA somo vAnyad vAnnAdyaM sukhaM /Sivam upasp.r/Saty A visrasaH |c21 |p1 etena ha vA aindrena mahAbhiSekeNa #turaH #kAvaSeyo #janamejayam #pArikSitam abhiSiSeca. tasmAd u #janamejayaH #pArikSitaH samantaM sarvataH p.rthivIn jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneje |p2 tad eSAbhi yaj~NagAthA gIyate \ |p3 #AsandIvati dhAnyAdaM rukmiNaM haritasrajam \ a/Svam bahandha sAra.NgaM devebhyo #janamejaya ity |p4 etena ha vA anidreNa mahAbhiSekeNa #cyavano #bhArgavaH #/SAryAtam #mAnavam abhiSiSeca. tasmAd u #/SAryAto #mAnavaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneje, devAnAM hApi satre g.rhapatir Asai/tena |p5 ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #soma/SuSmA #vAjaratnAyanaH #/SatAnIkaM #sAtrAjitam abhiSiSeca. tasmAd u #/SatanIkaH #sAtrAjitaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneja |p6 etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #parvatanAradAv #AmbASThyam abhiSiSicatus . tasmAd v #AmbASThyaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneja |p7 etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #parvatanAradau #yudhAM/SrauSTim ar.Ngrasainyam abhiSiSicatus. tasmAd u #yudhAM/SrauSTir #augrasainyaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneja |p8 etena ha vA aindreNA mahAbhiSekeNA #ka/Syapo #vi/SvakarmANam #bhauvanam abhiSiSeca. tasmAd u #vi/SvakarmA #bhauvanaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneje |p9 bhUmir ha jagAv, ity udAharanti |p10 na mA martyaH ka/S cana dAtum arhati #vi/Svakarman #bhauvana mAM didAsitha \ nima.NkSye 'haM salilasya madhye moghas ta eSa #ka/SyapAyAsa saMgara ity |p11 etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #vasiSThah #sudAsam #paijavanam abhiSiSeca. tasmAd u #sudAH #paijavanaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneja |p12 etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #saMvarta #A.Ngiraso #maruttam avikSitam abhiSiSeca. tasmAd u #marotta #AvikSitaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneje |p13 tad apy eSa /Sloko 'bhigIto |p14 #marutaH pariveSTAro #maruttasyAvasan g.rhe \ #AvikSitasya #kAmaprer vi/Sve devAH sabhAsada iti |c22 |p1 etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNodamaya #Atreyo '.Ngam abhiSiSeca. tasmAd v #A.NgaH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svena ca medhyeneje |p2 sa hovAcAlopA.Ngo: da/Sa nAgasahasrANi da/Sa dAsIsahasrANi dadAmi te brAhmaNopa mAsmin yaj~Ne hvayasveti |p3 tad apy ete /SlokA abhigItAH \ |p4 yAbhir gobhir #udamayam #praiyamedhA ayAjayan \ dve-dve sahasre badvAnAm #Atreyo madhyato 'dadAt \\ |p5 aSTA/SItisahasrANi /SvetAn #vairocano hayAn \ praSTIn ni/Sc.rtya prAyachad yajamAne purohite \\ |p6 de/SAd-de/SAt samo.lhAnAM sarvAsAm ADhyaduhit.rNAm \ da/SAdadAt sahasrANy #Atreyo niSkakaNThyaH \\ |p7 da/Sa nAgasahasrANi dattvAtreyo 'vacatnuke \ /SrAntaH pArikuTAn praipsad dAnenA.Ngasya brAhmaNaH \\ |p8 /SataM tubhyaM /SataM tubhyam iti smaiva pratAmyati \ sahAsraM tubhyam ity uktvA prANAn sma pratipadyata iti |c23 |p1 #etena ha vA aindreNa mahAbhiSekeNa #dIrghatamA #mAmateyo #bharataM #dauHSantim abhiSiSeca. tasmAd u #bharato #dauHSantiH samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyA/Svair u ca medhyair Ije |p2 tad apy ete /SlokA abhigItAH \ |p3 hiraNyena pAriv.rtAn k.rSNA~N chukladato m.rgAn \ #maSNAre #bharato 'dadAc chatam badvAni sapta ca \\ |p4 #bharatasyaiSa #dauHSanter agniH #sAcIguNe citaH \ yasmin sahasram brAhmaNA badva/So gA vibhejire \\ |p5 aSTAsaptatim #bharato #dauHSantir #yamunAm anu \ #ga.NgAyAM #v.rtraghne 'badhnAt pa~Ncapa~NcA/SataM hayAn \\ |p6 trayastriM/SacchataM rAjA/SvAn baddhvAya medhyAn \ #dauHSantir atyagAd rAj~No &0 'mAyAn &0 mAyavattaraH \\ |p7 mahAkarma #bharatasya na pUrve nApare janAH \ divam martya iva hastAbhyAM nodApuH pa~Nca mAnavA ity |p8 etaM ha vA aindram mahAbhiSekam #b.rhaduktha .rSir #durmukhAya #pA~NcAlAya provAca. tasmAd u #durmukhaH #pA~NcAlo rAjA san vidyayA samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAyai/taM |p9 ha vA aindram mahAbhiSekaM #vAsiSThaH #sAtyahavyo 'tyarAtaye #jAnaMtapaye provAca. tasmAd v #atyatrAtir #jAnaMtapir arAjA san vidyayA samantaM sarvataH p.rthivIM jayan parIyAya |p10 sa hovAca #vAsiSThaH #sAtyahavyo: 'jaiSIr vai samantaM sarvataH p.rthivIm, mahan mA gamayeti. sa hovAcAtyarAtir #jAnaMtapir: yadA brAhmaNottarakurU~N jayeyam, atha tvam u haiva p.rthivyai rAjA syAH, senApatir eva te 'haM syAm iti. sa hovAca #vAsiSThaH #sAtyahavyo: devakSetraM vai tan, na vai tan martyo jetum arhaty: adrukSo vai ma, Ata idaM dada iti. tato hAtyarAtiM #jAnaMtapim AttavIryaM niH/Sukram #amitratapanaH #/SuSmiNaH #/Saibyo rAjA jaghAna |p11 tasmAd evaM viduSe brAhmaNAyaivaM cakruSe na kSatriyo druhyen: ned rASTrad &1 avapadyeya, ned vA mA prANo jahad iti jahad iti |c24 {adhyAya 40, khaNDaH 1-5} |p1 athAtaH purodhAyA eva |p2 na ha vA apurohitasya raj~No devA annam adanti. tasmAd rAjA yakSyamANo brAhmaNam purodadhIta: devA me 'nnam adann ity |p3 agnIn vA eSa svargyAn rAjoddharate yat purohitaM |p4 tasya purohita evAhavanIyo bhavati, jAyA gArhapatyaH, putro 'nvAhAryapacanaH. sa yat purohitAya karoty AhavanIya eva taj juboty, atha yaj jAyAyai karoti gArhapatya eya taj juhoty, atha yat putrAya karoty anvAhAryapacana eva taj juhoti. ta enaM /SAntatanavo 'bhihutA abhiprItAH svargaM lokam abhivahanti kSatraM ca balaM ca rASTraM ca vi/SaM ca |p5 ta evainam a/SAntatanavo 'nabhibutA anabhiprItAH svargAl lokAn nudante kSatrAc ca balAc ca rASTrAc ca vi/Sa/S cA/gnir |p6 vA eSa vai/SvAnaraH pa~Ncamenir yat purohitas. tasya vAcy evaikA menir bhavati pAdayor ekA tvacy ekA h.rdaya ekopastha ekA. tAbhir jvalantIbhir dIpyamAnAbhir upodeti rAjAnaM. sa yad Aha: kva bhagavo 'vAtsIs, t.rNAny asmA Aharateti, tenAsya tAM /Samayati yAsya vAci menir bhavaty. atha yad asmA udakam Anayanti pAdyaM, tenAsya tAM /Samayati yAsya pAdayor menir bhavaty. atha yad enam alaMkurvanti, tenAsya tAM /Samayati yAsya tvaci menir bhavaty. atha yad enaM tarpayanti, tenAsya tAM /Samayati yAsya h.rdaye menir bhavaty. atha yad asyAnAruddho ve/Smasu vasati, tenAsya tAM /Samayati yAsyopasthe menir bhavati |p7 sa enaM /SAntatanur abhihuto 'bhiprItaH svargaM lokam abhivahati kSatraM ca balaM ca rASTraM ca vi/SaM ca. sa evainam a/SAntatanur anabhihuto 'nabhiprItaH svArgal lokAn nudate kSatrAc ca balAc ca rASTrAc ca vi/Sa/S ca |c25 |p1 agnir vA eSa vai/SvAnaraH pa~Ncamenir yat purohitas, tAbhI rAjAnam parig.rhya tiSThati samudra iva bhUmim |p2 ayuvamAry asya rASTram bhavati, nainam purAyuSaH prANo jahAty, AjarasaM jIvati, sarvam Ayur eti, na punar mriyate yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohitaH |p3 kSatreNa kSatraM jayati, balena balam a/Snute yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohitas |p4 tasmai vi/SaH saMjAnate sammukhA ekamanaso yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohitaH |c26 |p1 tad apy etad .rSiNoktaM |p2 sa id rAjA pratijanyAni vi/SvA /SuSmeNa tasthAv abhi vIryeNeti |p3 sapatnA vai dviSanto, bhrAt.rvyA janyAni, tAn eva tac chuSmeNa vIryeNAdhitiSThati |p4 #b.rhaspatiM yaH subh.rtam bibhartIti. #b.rthaspatir ha vai devAnAm purohitas, tam anv anye manuSyarAj~NAm purohitA. #b.rhaspatiM yaH subh.rtam bibhartIti yad Aha, purohitaM yaH subh.rtaM bibhartIty eva tad Aha |p5 valgUyati vandate pUrvabhAjam ity, apacitim evAsmA etad Aha |p6 sa it kSeti sudhita okasi sva iti. g.rhA vA okaH, sveSv eva tad g.rheSu suhito vasati |p7 tasmA i.lA pinvate vi/SvadAnIm ity. annaM vA i.lAnnam evAsmA etad Urjasvac cha/Svad bhavati |p8 tasmai vi/SaH svayam evA namanta iti. rASTrANi vai vi/So, rASTrANy evainaM tat svayam upanamanti |p9 yasmin brahmA rAjani pUrva etIti. purohitam evaitad AhA/pratIto |p10 jayati saM dhanAnIti. rASTrANi vai dhanAni, tAny apratIto jayati |p11 pratijanyAny uta yA sajanyeti. sapatnA vai dviSanto bhrAt.rvyA janyAni, tAn apratIto jayaty |p12 avasyave yo varivaH k.rNotIti yad AhAvasIyase yo vasIyaH karotIty eva tad Aha |p13 brahmaNe rAjA tam avanti devA iti, purohitam evaitad abhivadati |c27 |p1 yo na vai trIn purohitAMs trIn purodhAtRn veda, sa brAhmaNaH purohitaH. sa vadeta purodhAyA: #agnir vAva purohitaH p.rthivI purodhAtA, #vAyur vAva purohito 'ntarikSam purodhAtAdityo vAva purohito dyauH purodhAtai,Sa ha vai purohito ya evaM vedAtha sa tirohito ya evaM na veda |p2 tasya rAjA mitram bhavati, dviSantam apabAdhate yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohitaH |p3 kSatreNa kSatraM jayati, balena balam a/Snute yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohitas. tasmai vi/SaH saMjAnate sammukhA ekamanaso yasyaivaM vidvAn brAhmaNo rASTragopaH purohito |p4 bhUr bhuvaH svar om, amo 'ham asmi sa tvaM sa tvaM asy amo 'haM, dyaur aham p.rthivI tvaM, sAmAham .rk tvaM, tAv eha saMvahAvahai \ &5 purA &5 aNyasmAt mahAbhayAt \ tanUr asi tanvam me pAhi \ |p5 yA oSadhiH somarAj~NIr bahvIH /SatavicakSaNAh \ tA mahyam asminn Asane 'chidraM /Sarma yachata \\ |p6 yA oSadhIH somarAj~NIr viSThitAH p.rthivIm anu \ tA mahyam asminn Asane 'chidraM /Sarma yachata \\ |p7 asmin rASTre /Sriyam A ve/SayAmy ato devIH prati pa/SyAmy ApaH \\ |p8 dakSiNam pAdam ava nenije 'smin rASTra indriyaM dadhAmi \ savyam pAdam ava nenije 'smi rASTra indriyaM vardhayAmi \ pUrvam anyam aparam anyam pAdAv ava nenije \ devA rASTrasya guptyA abhayasyAvaruddhyai \\ |p9 ApaH pAdAvanejanIr dviSantaM nir dahantu me |c28 |p1 athAto brahmanaH parimaro. yo ha vai brahmaNaH parimaraM veda, pary enaM dviSanto bhrAt.rvyAH pari sapatnA mriyante |p2 'yaM vai brahma yo 'yam pavate. tam etAH pa~Nca devatAH parimriyante: vidyud v.rSTi/S candramA Adityo 'gnir |p3 vidyud vai vidyutya v.rSTim anupravi/Sati, sAntardhIyate, tAM na nirjAnanti |p4 yadA vai mriyate, 'thAntardhIyate, 'thainAM na nirjAnanti |p5 sa brUyAd vidyuto maraNe: dviSan me mriyatAM, so 'ntardhIyatAM, tam mA nirj~NasiSur iti |p6 kSipraM haivainaM na nirjAnanti |p7 v.rSTir vai v.rSTvA candramasam anupravi/Sati, sAntardhIyate, tAM na nirjAnanti. yadA vai mriyate, 'thAntardhIyate, 'thainaM na nirjAnanti. sa brUyAd v.rSTer maraNe: dviSan me mriyatAM, so 'ntardhIyatAM, tam mA nirj~NAsiSur iti. kSipraM haivainaM na nirjAnanti |p8 candramA vA amAvAsyAyAm Adityam anupravi/Sati, so 'ntardhIyatAM, taM na nirjAnanti. yadA vai mriyate, 'thAntardhIyate, 'thainaM na nirjAnanti. sa brUyAc candramaso maraNe: dviSan me mriyatAM, so 'ntardhIyatAM, tam mA nirj~NAsiSur iti. kSipraM haivainaM na nirjAnanty |p9 Adityo vA astaM yann agnim anupravi/Sati, so 'ntardhIyate, taM na nirjAnanti. yadA vai mriyatc, 'thAntardhIyate, 'thainAm na nirjAnanti. sa brUyAd Adityasya maraNe: dviSan me mriyatAM, so 'ntardhIyatAM, tam mA nirj~NAsiSur iti. kSipraM haivainaM nA nirjAnanty |p10 Agnir vA udvAn vAyum anupravi/Sati, so 'ntardhiyate, taM na nirjAnanti. yadA vai mriyate, 'thAntardhIyate, 'thainaM na nirjAnanti. sa brUyAd agner marANe: dviSan me mriyatAM, so 'ntardhIyatAM, tam mA nirj~NAsiSur iti. kSipraM haivainaM na nirjAnanti |p11 tA vA etA devatA ata eva punar jAyante |p12 vAyor agnir jAyate, prANAd dhi balAn mathyamAno 'dhijAyate. taM d.rSTvA brUyAd: agnir jAyatAm, mA me dviSa~N jany, ata eva parA.N prajighyatv iti. ato haiva parA.N prajighyaty |p13 agner vA Adityo jAyate. taM d.rSTvA brUyAd: Adityo jAyatAm, mA me dviSa~N jany, ata eva parA.N prajighyatv ity. ato haiva parA.N prajighyaty |p14 AdityAd vai candramA jAyate. taM d.rSTvA brUyAc: candramA jAyatAm, mA me dviSa~N jany, ata eva parA.N prajighyatv iti. ato haiva parA.N prajighyati |p15 candramaso vai v.rSTir jAyate. tAM d.rSTvA brUyAd: v.rSTir jAyatAm, mA me &8 dviSa~N jany, ata eva parA.N prajighyatv ity. ato haiva parA.N prajighyati |p16 v.rSTer vai vidyuj jAyate. tAM d.rSTvA brUyAd: vidyuj jAyatAm, mA me dviSa~N jany, ata eva parA.N prajighyatv ity. ato baiva parAn prajighyati |p17 sa eSa brahmaNaH parimaras |p18 tam etam brahmaNaH parimaram #maitreyaH #kauSAravaH #sutvane #kairi/Saye #bhArgAyaNAya rAj~Ne provAca, taM ba pa~Nca rAjAnaH parimamrus, tataH #sutvA mahaj jagAma |p19 tasya vrataM: na dviSataH pUrva upavi/Sed; yadi tiSThantam manyeta, tiSThetaiva. na dviSataH pUrvaH saMvi/Sed; yady AsInam manyetAsItaiva. na dviSataH pUrvaH prasvapyAd: yadi jAgratam manyeta, &1 jAg.ryAd evA/pi |p20 ha yady asyA/SmamUrdhA dviSan bhavati, kSipraM haivainaM st.rNute st.rNute