TITUS
Rg-Veda: Kausitaki-Upanisad
Part No. 3
Previous part

Chapter: 3 
Paragraph: 1 
Verse: 1    pratardano ha vai daivodāsir indrasya priyaṃ dʰāmopajagāma yuddʰena ca pauruṣeṇa ca /
Verse: 2    
taṃ hendra uvāca pratardana varaṃ vr̥ṇīṣveti /
Verse: 3    
sa hovāca pratardanas tvam eva me vr̥ṇīṣva yaṃ tvaṃ manuṣyāya hitatamaṃ manyasa iti /
Verse: 4    
taṃ hendra uvāca na vai varaṃ paro parasmai vr̥ṇīte /
Verse: 5    
tvam eva vr̥ṇīṣveti /
Verse: 6    
avaro vai kila ma iti hovāca pratardanaḥ /
Verse: 7    
atʰo kʰalv indraḥ satyād eva neyāya /
Verse: 8    
satyaṃ hīndraḥ /
Verse: 9    
taṃ hendra uvāca mām eva vijānīhi /
Verse: 10    
etad evāhaṃ manuṣyāya hitatamaṃ manye yan māṃ vijānīyāt /
Verse: 11    
triśīrṣāṇaṃ tvāṣṭram ahanam /
Verse: 12    
arurmagʰān <ahanam> /
Verse: 13    
yatīn sālāvr̥kebʰyaḥ prāyaccʰam /
Verse: 14    
bahvīḥ sandʰā atikramya divi prahlādīyān atr̥ṇaham antarikṣe paulomān pr̥tʰivyāṃ kālakāñjān /
Verse: 15    
tasya me tatra na loma canāmīyata /
Verse: 16    
sa yo māṃ veda na ha vai tasya kena cana karmaṇā loma mīyate na steyena na bʰrūṇahatyayā na mātr̥vadʰena na pitr̥vadʰena /
Verse: 17    
nāsya pāpaṃ cakruṣo mukʰān nīlaṃ vyetīti //1//

Paragraph: 2 
Verse: 1    
sa hovāca prāṇo 'smi prajñātmā /
Verse: 2    
taṃ mām āyur amr̥tam ity upāssva /
Verse: 3    
āyuḥ prāṇaḥ /
Verse: 4    
prāṇo āyuḥ /
Verse: 5    
yāvad dʰy asmiñ cʰarīre prāṇo vasati tāvad āyuḥ /
Verse: 6    
prāṇena hy evāsmiṃl loke 'mr̥tatvam āpnoti /
Verse: 7    
prajñayā satyaṃ saṅkalpam /
Verse: 8    
sa yo mām āyur amr̥tam ity upāste sarvam āyur asmiṃl loka eti /
Verse: 9    
āpnoty amr̥tatvam akṣitiṃ svarge loke /
Verse: 10    
tad dʰaika āhur ekabʰūyaṃ vai prāṇā gaccʰantīti /
Verse: 11    
na hi kaścana śaknuyāt sakr̥d vācā nāma prajñāpayituṃ cakṣuṣā rūpaṃ śrotreṇa śabdaṃ manasā dʰyānam /
Verse: 12    
ekabʰūyaṃ vai prāṇā bʰūtvaikaikam etāni sarvāṇi prajñāpayantīti /
Verse: 13    
vācaṃ vadantīṃ sarve prāṇā anuvadanti /
Verse: 14    
cakṣuḥ paśyat sarve prāṇā anupaśyanti /śrotraṃ śr̥ṇvat sarve prāṇā anuśr̥ṇvanti /
Verse: 15    
mano dʰyāyat sarve prāṇā anudʰyāyanti /
Verse: 16    
prāṇaṃ prāṇantaṃ sarve prāṇā anuprāṇanti /
Verse: 17    
evam u haitad iti hendra uvāca /
Verse: 18    
asti tv eva prāṇānāṃ niḥśreyasam iti //2//

Paragraph: 3 
Verse: 1    
jīvati vāgapetaḥ /
Verse: 2    
mūkān hi paśyāmaḥ /
Verse: 3    
jīvati cakṣurapetaḥ /
Verse: 4    
andʰān hi paśyāmaḥ /
Verse: 5    
jīvati śrotrāpetaḥ /
Verse: 6    
badʰirān hi paśyāmaḥ /
Verse: 7    
jīvati mano'petaḥ /
Verse: 8    
bālān hi paśyāmaḥ /
Verse: 9    
jīvati bāhucʰinnaḥ /
Verse: 10    
jīvaty ūruccʰinna iti /
Verse: 11    
evaṃ hi paśyāma iti /
Verse: 12    
atʰa kʰalu prāṇa eva prajñātmā [idaṃ śarīraṃ parigr̥hyottʰāpayati /
Verse: 13    
tasmād etad evoktʰam upāsīteti /
Verse: 14    
saiṣā prāṇe sarvāptir] yo vai prāṇaḥ prajñā /
Verse: 15    
vai prajñā sa prāṇaḥ /
Verse: 16    
tasyaiṣaiva dr̥ṣṭir etad vijñānam /
Verse: 17    
yatraitat puruṣaḥ suptaḥ svapnaṃ na kañcana paśyaty atʰāsmin prāṇa evaikadʰā bʰavanti /
Verse: 18    
tad enaṃ vāk sarvair nāmabʰiḥ sahāpyeti /
Verse: 19    
cakṣuḥ sarvai rūpaiḥ sahāpyeti /
Verse: 20    
śrotraṃ sarvaiḥ śabdaiḥ sahāpyeti /
Verse: 21    
manaḥ sarvair dʰyānaiḥ sahāpyeti /
Verse: 22    
sa yadā pratibudʰyate yatʰāgner jvalataḥ sarvā diśo viṣpʰuliṅgā vipratiṣṭʰerann evam evaitasmād ātmanaḥ prāṇā yatʰāyatanaṃ vipratiṣṭʰante /
Verse: 23    
prāṇebʰyo devāḥ /
Verse: 24    
devebʰyo lokāḥ /
Verse: 25    
sa eṣa prāṇa eva prajñātmedaṃ śarīraṃ parigr̥hyottʰāpayati /
Verse: 26    
tasmād etad evoktʰam upāsīteti /
Verse: 27    
saiṣā prāṇe sarvāptiḥ /
Verse: 28    
yo vai prāṇaḥ prajñā /
Verse: 29    
vai prajñā sa prāṇaḥ /
Verse: 30    
tasyaiṣaiva siddʰir etad vijñānam /
Verse: 31    
yatraitat puruṣa ārto mariṣyan ābalyaṃ nītya sammohaṃ nyeti tad āhur udakramīc cid <iti> /
Verse: 32    
tan na śr̥ṇoti na paśyati na vācā vadati na dʰyāyati /
Verse: 33    
atʰāsmin prāṇa evaikadʰā bʰavanti /
Verse: 34    
tad enaṃ vāk sarvair nāmabʰiḥ sahāpyeti /
Verse: 35    
cakṣuḥ sarvai rūpaiḥ sahāpyeti /
Verse: 36    
śrotraṃ sarvaiḥ śabdaiḥ sahāpyeti /
Verse: 37    
manaḥ sarvair dʰyānaiḥ sahāpyeti /
Verse: 38    
sa yadāsmāc cʰarīrād utkrāmati sahaivaitaiḥ sarvair utkrāmati //3//

Paragraph: 4 
Verse: 1    
vāg asmāt sarvāṇi nāmāny abʰivisr̥jate /
Verse: 2    
vācā sarvāṇi nāmāny āpnoti /
Verse: 3    
prāṇo 'smāt sarvān gandʰān abʰivisr̥jate /
Verse: 4    
prāṇena sarvān gandʰān āpnoti /
Verse: 5    
cakṣur asmāt sarvāṇi rūpāṇy abʰivisr̥jate /
Verse: 6    
cakṣuṣā sarvāṇi rūpāṇy āpnoti /
Verse: 7    
śrotram asmāt sarvāñ cʰabdān abʰivisr̥jate /
Verse: 8    
śrotreṇa sarvāñ cʰabdān āpnoti /
Verse: 9    
mano 'smāt sarvāṇi dʰyānāny abʰivisr̥jate /
Verse: 10    
manasā sarvāṇi dʰyānāny āpnoti /
Verse: 11    
saiṣā prāṇe sarvāptiḥ /
Verse: 12    
yo vai prāṇaḥ prajñā /
Verse: 13    
vai prajñā sa prāṇaḥ /
Verse: 14    
saha hy etāv asmiñ cʰarīre vasataḥ sahotkrāmataḥ /
Verse: 15    
atʰa kʰalu yatʰāsyai prajñāyai sarvāṇi bʰūtāṇy ekaṃ bʰavanti tad vyākʰyāsyāmaḥ //4//

Paragraph: 5 
Verse: 1    
vāg evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 2    
tasyai nāma parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 3    
gʰrāṇa evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 4    
tasya gandʰaḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 5    
cakṣur evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 6    
tasya rūpaṃ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 7    
śrotram evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 8    
tasya śabdaḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 9    
jihvaivāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 10    
tasya annarasaḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 11    
hastāv evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 12    
tayoḥ karma parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 13    
śarīram evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 14    
tasya sukʰaduḥkʰe parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 15    
upastʰa evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 16    
tasyānando ratiḥ prajātiḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 17    
pādāv evāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 18    
tayor ityāḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā /
Verse: 19    
prajñaivāsyā ekam aṅgam udūḷham /
Verse: 20    
tasyai dʰiyo vijñātavyaṃ kāmāḥ parastāt prativihitā bʰūtamātrā //5//

Paragraph: 6 
Verse: 1    
prajñayā vācaṃ samāruhya vācā sarvāṇi nāmāny āpnoti /
Verse: 2    
prajñayā gʰrāṇaṃ samāruhya gʰrāṇena sarvān gandʰān āpnoti /
Verse: 3    
prajñayā cakṣuḥ samāruhya cakṣuṣā sarvāṇi rūpāṇy āpnoti /
Verse: 4    
prajñayā śrotraṃ samāruhya śrotreṇa sarvāñ cʰabdān āpnoti /
Verse: 5    
prajñayā jihvāṃ samāruhya jihvayā sarvān annarasān āpnoti /
Verse: 6    
prajñayā hastau samāruhya hastābʰyāṃ sarvāṇi karmāṇy āpnoti /
Verse: 7    
prajñayā śarīraṃ samāruhya śarīreṇa sukʰaduḥkʰe āpnoti /
Verse: 8    
prajñayopastʰaṃ samāruhyopastʰenānandaṃ ratiṃ prajātim āpnoti /
Verse: 9    
prajñayā pādau samāruhya pādābʰyāṃ sarvā ityā āpnoti /
Verse: 10    
prajñayaiva dʰiyaṃ samāruhya prajñayaiva dʰiyo vijñātavyaṃ kāmān āpnoti //6//

Paragraph: 7 
Verse: 1    
na hi prajñāpetā vāṅ nāma kiñcana prajñāpayet /
Verse: 2    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 3    
nāham etan nāma prājñāsiṣam iti /
Verse: 4    
na hi prajñāpetaḥ gʰrāṇo gandʰaṃ kañcana prajñāpayet /
Verse: 5    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 6    
nāham etaṃ gandʰaṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 7    
na hi prajñāpetaṃ cakṣū rūpaṃ kiñcana prajñāpayet /
Verse: 8    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 9    
nāham etad rūpaṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 10    
na hi prajñāpetaṃ śrotraṃ śabdaṃ kañcana prajñāpayet /
Verse: 11    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 12    
nāham etaṃ śabdaṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 13    
na prajñāpetā jihvānnarasaṃ kañcana prajñāpayet /
Verse: 14    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 15    
nāham etam annarasaṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 16    
na hi prajñāpetau hastau karma kiñcana prajñāpayeyātām /
Verse: 17    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 18    
nāham etat karma prājñāsiṣam iti /
Verse: 19    
na hi prajñāpetaṃ śarīraṃ sukʰaduḥkʰaṃ kiñcana prajñāpayet /
Verse: 20    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 21    
nāham etat sukʰaduḥkʰaṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 22    
na hi prajñāpeta upastʰa ānandaṃ ratiṃ prajātiṃ kāñcana prajñāpayet /
Verse: 23    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 24    
nāham etam ānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ prājñāsiṣam iti /
Verse: 25    
na hi prajñāpetau pādāv ityāṃ kāñcana prajñāpayeyātām /
Verse: 26    
anyatra me mano 'bʰūd ity āha /
Verse: 27    
nāham etām ityāṃ prājñāsiṣam /
Verse: 28    
iti na hi prajñāpetā dʰīḥ kācana sidʰyen na prajñātavyaṃ prajñāyeta //7//

Paragraph: 8 
Verse: 1    
na vācaṃ vijijñāsīta /
Verse: 2    
vaktāraṃ vidyāt /
Verse: 3    
na gandʰaṃ vijijñāsīta /
Verse: 4    
gʰrātāraṃ vidyāt /
Verse: 5    
na rūpaṃ vijijñāsīta /
Verse: 6    
draṣṭāraṃ vidyāt /
Verse: 7    
na śabdaṃ vijijñāsīta /
Verse: 8    
śrotāraṃ vidyāt /
Verse: 9    
nānnarasaṃ vijijñāsīta /
Verse: 10    
annarasasya vijñātāraṃ vidyāt /
Verse: 11    
na karma vijijñāsīta /
Verse: 12    
kartāraṃ vidyāt /
Verse: 13    
na sukʰaduḥkʰe vijijñāsīta /
Verse: 14    
sukʰaduḥkʰayor vijñātāraṃ vidyāt /
Verse: 15    
nānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ vijijñāsīta /
Verse: 16    
ānandasya rateḥ prajāter vijñātāraṃ vidyāt /
Verse: 17    
netyāṃ vijijñāsīta /
Verse: 18    
etāraṃ vidyāt /
Verse: 19    
na mano vijijñāsīta /
Verse: 20    
mantāraṃ vidyāt /
Verse: 21    
etā daśaiva bʰūtamātrā adʰiprajñam /
Verse: 22    
daśa prajñāmātrā adʰibʰūtam /
Verse: 23    
yad dʰi bʰūtamātrā na syur na prajñāmātrāḥ syuḥ /
Verse: 24    
yad prajñāmātrā na syur na bʰūtamātrāḥ syuḥ /
Verse: 25    
na hy anyatarato rūpaṃ kiñcana sidʰyet /
Verse: 26    
no etan nānā /
Verse: 27    
tad yatʰā ratʰasyāreṣu nemir arpitā /
Verse: 28    
nābʰāv arā arpitā /
Verse: 29    
evam evaitā bʰūtamātrāḥ prajñāmātrāsv arpitāḥ /
Verse: 30    
prajñāmatrāḥ prāṇe 'rpitāḥ /
Verse: 31    
sa eṣa prāṇa eva prajñātmānanto 'jaro 'mr̥taḥ /
Verse: 32    
na sādʰunā karmaṇā bʰūyān bʰavati no evāsādʰunā kanīyān /
Verse: 33    
eṣa hy eva sādʰu karma kārayati taṃ yam ebʰyo lokebʰya unninīṣate /
Verse: 34    
eṣa u evāsādʰu karma kārayati taṃ yam adʰo ninīṣate /
Verse: 35    
eṣa lokapālaḥ /
Verse: 36    
eṣa lokādʰipatiḥ /
Verse: 37    
eṣa lokeśaḥ /
Verse: 38    
sa ma ātmeti vidyāt /
Verse: 39    
sa ma ātmeti vidyāt //8//


Verse: col. 
ity r̥gvedāntargatakauṣītakibrāhmaṇāraṇyakopaniṣadi tr̥tīyo ' dʰyāyaḥ //



Next part



This text is part of the TITUS edition of Rg-Veda: Kausitaki-Upanisad.

Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 8.12.2008. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.